Кіріспе

Демократиялық өзгерістер қозғалысы (Тну'а Демократит ЛеШинуи), көбінесе ивритше Dash деген аббревиатурамен танымал, Израильде қысқа ғана өмір сүрген, бірақ бастапқыда өте табысты центристтік саяси партия болды. 1976 жылы көптеген белгілі саясаттан тыс адамдар құрған бұл партия екі жылдан кейін таратылды.

Өмірбаян

Dash 1976 жылғы 2 қарашада бірнеше либералды қозғалыстардың (соның ішінде Shinui) бірігуімен құрылды, сонымен қатар көптеген қоғам қайраткерлері, оның ішінде Игаэль Ядин, Амнон Рубинштейн, Шмуэль Тамир, Меир Амит, Меир Зорая және басқа да бірнеше бизнес лидерлері мен ғалымдар, сондай-ақ кейбір Израиль арабтары қатысты. Партияның құрылуы ең басты партияларға, әсіресе биліктегі «Жаңалық» партиясына наразылықтың күшеюінің нәтижесі болды. Осы партияның алдыңғылары 1948 жылы тәуелсіздік алғаннан бері Израильді басқарып келді. Киппур соғысынан бастап, 1970 жылдардың ортасында «Жаңалық» партиясы көптеген дау-дамаздарға ұшырады, оның ішінде: Тұрғын үй министрі Авраам Офердің полиция оның партия қаражатын заңсыз пайдаланғаны туралы тергеу бастағаннан кейін өзін-өзі өлтіруі. Израиль банкінің басқарушысы болып тағайындалған Ашер Ядлин пара алуда айыпталып, бес жылға бас бостандығынан айырылды («Ядлин ісі»). Премьер-министр Ицхак Рабиннің әйелі Лия Рабиннің сол кезде Израильде заңсыз болған шетелдегі банк шоты болғаны анықталды («Долларлық шот ісі»). Бастапқыда партия «Демократтар-Шинуи» (דֵּמוֹקְרָטִים-שִׁינּוּי, Demokratim–Shinui) деп аталды, бірақ жақын арада Демократиялық өзгеріс қозғалысы болып өзгертілді және Израильдегі көптеген партиялар сияқты, оның аббревиатурасы – Dash арқылы танымал болды. Жаңа партия көпшіліктің қызығушылығын оятып, құрылғаннан кейін бірнеше апта ішінде 37 000-нан астам адам мүшелікке тіркелді. Сонымен қатар, ол өзінің демократиялық беделін көрсету және жемқорлыққа жол бермеу үшін сайлау тізімін іріктеу үшін алғашқы сайлауды енгізді. Бұрын Израильде партиялық тізімдер партия комитеттерімен шешілсе, 1970 жылдардың соңынан бастап Израильдегі барлық партиялар (хареди, Шас және Біріккен Тора иудаизмін қоспағанда) Dash-тың үлгісімен жүріп, алғашқы сайлау жүйесін қабылдады. Dash өзінің алғашқы сайлау сынағында таңғаларлықтай жақсы нәтиже көрсетіп, Кнессеттегі 120 орынның 15-ін жеңіп алды, бұл 1961 жылғы сайлаудан бері үшінші партияның ең жақсы көрсеткіші болды. Бұл оны 51 орыннан 32 орынға дейін азайған Менахем Бегиннің «Ликуд» партиясы мен «Жаңалық» партиясынан кейін үшінші ірі партияға айналдырды. Алайда Бегин Шломцион (Ариэль Шаронның партиясы), Ұлттық діни партия және Агудат Израильмен 61 орындық оңшыл коалиция құра алды. Dash-тың табысының көп бөлігі Еңбек партиясының есебінен болды, олармен негізінен ашкеназдық жоғары табыс пен жақсы білімді азаматтардың дауысы үшін бәсекелесті. Бұл «Ликуд» партиясының алғашқы жеңісіне кепілдік берді. Партия 1977 жылғы қарашада, Кнессет сессиясы басталғаннан кейін бес ай өткен соң коалицияға шақырылды. Партия бірнеше министрлік портфельді алды: Мейір Амит көлік және байланыс министрі, Шмуэль Тамир – әділет министрі, ал Ядин вице-премьер болып тағайындалды. Алайда партияның билік тепе-теңдігін бақыламайтыны оның рөліне қатысты ішкі келіспеушіліктерге әкелді. Партия ыдырап, ақыры 1978 жылғы 14 қыркүйекте үш топқа бөлінді: жеті депутат Shinui партиясын қайта құру үшін бөлініп шықты, тағы жетісі Демократиялық қозғалысты құрды, ал Асаф Ягури Ya'ad партиясын құрды. Shinui (Амитпен бірге) және Ya'ad коалициядан шықты, ал Тамир мен Ядинді қамтитын Демократиялық қозғалыс үкіметте қалды. Дегенмен, тіпті жаңа партиялар да тұрақты болмады, Демократиялық қозғалыс та құлдырап кетті. 1980 жылы оның жеті депутатының үшеуі Ahva партиясын құрды, ал Мордехай Елграбли партиядан шығып, тәуелсіз депутат болып отырды (кейін ол «Израильдегі теңдік – Пантералар» партиясына қосылып, «Біріккен партияны» құрды). 1981 жылғы сайлауға төрт ай қалғанда партия таратылды, Тамир, Ядин және Биньямин Халеви Кнессет мерзімінің қалған бөлігінде тәуелсіз депутаттар болып отырды. Тамир 1980 жылы министрлік лауазымынан шеттетілді, бірақ Ядин премьер-министрдің орынбасары қызметін сақтап қалды. Ahva партиясы да Кнессет мерзімі аяқталғанға дейін үш депутатының екеуінен айырылып, ыдырау үлгісін ұстанды. Бұдан әрі екі Shinui депутаты «Жаңалық» партиясына ауысқанда және үш Ahva депутатының екеуі партиядан кеткенде өзгерістер болды.

Салдары

1981 жылғы сайлауда орын алған және Даштан шыққан жалғыз партия – Шинуи болды, ол құлдыраудың ұзақ сақталған фракциясы еді. 1992 жылы Мапам мен Ратцпен бірігіп, «Мерец» партиясын құрды, бірақ 1990 жылдардың ортасында, 14-ші Кнессет кезінде Авраам Пораз басшылығымен қайтадан бөлініп кетті. Шинуидің тағдыры оның алдыңғысына ұқсас болды. 2003 жылғы сайлауда партия 15 орын жеңіп алып, «Ликуд» және «Еңбек» партияларынан кейін үшінші орынға ие болды. Партия Ариэль Шаронның коалициясына қосылды, бірақ 2005 жылдың соңында бюджет бойынша туындаған келіспеушіліктерге байланысты одан шығып кетті. 2006 жылғы сайлауға дейін партияның көптеген депутаттары ішкі сайлауда жеңіліске ұшырағаннан кейін үш топқа бөлінді, және олардың ешқайсысы сайлауда орын алмады. Кейіннен Шинуидің орнын Томи Лапидтің ұлы Яир жетекшілік еткен «Кадима» және одан кейін «Еш Атид» басты центристтік партия ретінде басты.

Сайлау нәтижелері

Дауыс беру%Орын+/–ЛидерСтатусы1977202,265 (#3)11.6Жаңа партияИгаэль Ядин