Кіріспе
«Детройт Ред Уингс» командасының ресейлік ойыншылар тобы. «Ресейлік бес» деген лақап 1990-шы жылдары Ұлттық хоккей лигасының «Детройт Ред Уингс» командасында ойнаған Кеңес Одағынан шыққан бес ресейлік хоккейшіге берілді. Бұл ойыншылар – Сергей Федоров, Владимир Константинов, Слава Козлов, Слава Фетисов және Игорь Ларионов. Үш ойыншы 1989 және 1990 жылдары «Ред Уингс» командасына таңдалды, ал олардың Кеңес Одағынан кетуіне команда көмектесті. Қалған екеуі «Нью-Джерси Девилз» және «Сан-Хосе Шаркс» командаларынан сауда арқылы алынды. «Ред Уингс» командасының жаттықтырушысы Скотти Боуман 1995 жылдың қазанынан 1997 жылдың маусымына дейін оларды бірлік ретінде жиі ойнатты, сондай-ақ, басқа ойыншылармен да араластырып қойды. «Ресейлік бес» 1996–97 жылғы НХЛ маусымында «Ред Уингс» командасының Стэнли кубогын жеңіп алуына зор үлес қосты. Кубок жеңісінен алты күн өткен соң Владимир Константинов автокөлік апатында ауыр жарақат алып, хоккей мансабын аяқтауға мәжбүр болды. Оның командаластары келесі маусымды оған арнап, «Владди үшін жеңіс» деген мақсатқа жетіп, екінші рет Стэнли кубогын жеңіп алды. 2003 жылға қарай қалған төрт ойыншының барлығы жаңа командалармен келісімшарт жасады, сатылды немесе зейнеткерлікке шықты. «Ресейлік бес» Солтүстік Америкадағы хоккейдің ойналу және оқытылу жолына елеулі әсер етіп, Еуропалық ойыншыларға НХЛ-де қараудың өзгеруіне ықпал етті.
The Russian Five was the nickname given to the unit of five Russian ice hockey players from the Soviet Union that played for the Detroit Red Wings of the National Hockey League in the 1990s. The five players were Sergei Fedorov, Vladimir Konstantinov, Slava Kozlov, Slava Fetisov, and Igor Larionov. Three of the players were drafted by the Red Wings in 1989 and 1990, and their defections from the Soviet Union were aided by the Wings. The last two were acquired via trades from the New Jersey Devils and San Jose Sharks. Red Wings coach Scotty Bowman played the five together as a unit at times from October 1995 to June 1997, but also mixed and matched them with other teammates. The Russian Five were major contributors in the Red Wings' Stanley Cup winning run of the 1996–97 NHL season. Six days after the Cup victory, Vladimir Konstantinov was critically injured in a car crash that ended his ice hockey career. His Red Wings teammates dedicated the following season to him, and achieved the goal of "winning it for Vladdie" with their second consecutive Stanley Cup win. By 2003, the remaining four players had all either signed with new teams, been traded, or retired. The Russian Five left a lasting impact on the way ice hockey was played and taught in North America, and had contributed to a major change in how European players were viewed in the NHL.
Өмірбаян
Салқын соғыс кезінде Кеңес Одағының ең үздік хоккейшілеріне, олардың дағдылары Солтүстік Америка және Батыс Еуропа ойыншыларымен бірдей деңгейде болса да, Ұлттық хоккей лигасында (НХЛ) ойнауға рұқсат берілмеді. 1989 жылға дейін «Лос-Анджелес Кингс» командасы үшін үш ойын өткізген Виктор Нечаев НХЛ-де ойнаған КСРО-дан шыққан жалғыз ойыншы болды. Сергей Пряхинге 1989 жылы НХЛ-де ойнауға рұқсат берілді және ол 1991 жылға дейін 46 ойында қатысты. Екеуі де өз Отанында жұлдыз ойыншылар деп есептелмеді. 1988 жылғы НХЛ драфтының бесінші турында «Буффало Сэйбрз» Александр Могильниді жалпы 89-шы нөмірмен таңдады. Сол кезде Могильни «әлемдегі ең жақсы 19 жасар ойыншы» деп аталған еді. 1989 жылдың мамыр айында Могильни НХЛ-де ойнау үшін Кеңес Одағынан дезертирлік жасаған алғашқы ресейлік ойыншы болды.
Федоров пен Константинов
1989 жылдың маусым айында «Қызыл қанаттар» бас менеджері Джим Девеллано «бірнеше ресейліктерді таңдауға» ниеттеніп, НХЛ-дің жаңадан қабылдау жобасына келді. Девеллано «Қызыл қанаттардың» иесі Майк Иличпен Сергей Федоровты таңдау мүмкіндігін талқылаған; Федоров әлемдегі ең жақсы жас ойыншылардың бірі саналғанмен, тәуекел жоғары болды, себебі тіпті ол келгісі келсе де, Детройтке ойнауға келе алатынына ешқандай кепілдік болмады. Илич Девелланоға қайдан болса да ең жақсы ойыншыларды таңдауды бұйырды, ал менеджмент оларды қалай жеткізу керектігін ойластырады. Девеллано Федоровты төртінші раундта таңдады, бұл кез-келген кеңестік ойыншының бұрынғыдан жоғары таңдалуы еді. НХЛ жобасы бойынша, элиталық ойыншылардың көбі алғашқы үш раундтан кейін таңдалып болған деген кең таралған пікірге сілтеме жасай отырып, ол кейін: «Мен теорияны қолдандым, енді Солтүстік Америкадан төртінші раундта кімді аламыз?» деді. «Қызыл қанаттар» Федоровтың кеңестік құрамадағы әріптесі Владимир Константиновты 11-ші раундта таңдады, ол әлемдегі ең жақсы қорғаушылардың бірі ретінде танымал екіжақты қорғаушы еді. «Wings» атқарушы вице-президенті Джим Лайтс содан кейін Детройт спорт журналисі Кит Гейвпен байланысып, Федоров пен Константиновқа «Wings» командасынан құпия хабар жеткізуді сұрады. Гейв орыс тілін білгенімен қатар, оның медиа аккредитациясы оған Хельсинкидегі көрнекі матчқа қатысуға мүмкіндік беретін, онда кеңестік ұлттық құрама фин элиталық клубымен ойнауға жоспарланған. Гейв миссияны қабылдады және 1989 жылдың тамызында ойыншылармен кездесіп, олардың әрқайсысына «Red Wings» медиа-нұсқаулығын және ішінде жасырын хатпен бірге тапсыруға қол жеткізді. Хаттарда «Қызыл қанаттардың» оларды екеуін де Детройтке алғысы келетіні және оларға көмектесуге дайын екені нақты айтылған. 1990 жылдың шілдесінде Федоров елден қашуға шешім қабылдады. Кеңес ұлттық құрамасы 1990 жылғы Жақсылық ойындарында ойнау үшін Солтүстік Америкаға келді және 1990 жылдың 22 шілдесінде Портлендтегі Мемориалдық Колизейде АҚШ хоккейіне қарсы көрмелік матчты жоспарлады. Джим Лайтс Портлендке келді, ойыннан кейін Федоровты қонақүйінен алып, оны Иличтің жеке ұшағымен Детройтке әкелді. «Қызыл қанаттар» Константиновты және оның отбасын Ресейден әкеліп, қыркүйектегі жаттығу лагерінің басталуына дейін Детройтке жеткізуді жоспарлаған, бірақ 1991 жылғы кеңестік төңкеріс әрекеті жоспарларды өзгертуге мәжбүр етті. Әуежайлар жабық болғандықтан, Матвеев отбасын пойызбен Будапештке алып барды. Лайтс олармен сол жерде, тағы да Иличтің жеке ұшағымен кездесіп, Константиновпен бірге Детройтке оралды. Оның әйелі мен қызы екі күннен кейін коммерциялық рейсте келді.
Вячеслав "Слава" Козлов
Джим Девеллано 1987 жылы Нью-Йорк штатындағы Лейк-Плэсидте өткен жастар турнирінде Слава Козловтың ойынына қатты әсер қалдырған еді, ол кезде Козлов 15 жаста болған. Ол Ильичтерге қоңырау шалып: "Өмірімдегі ең жақсы 15 жастағы хоккейшіні көрдім, тіпті Уэйн Гретцкидің сол жастағы ойынын да көргенмін", - деді. Девеллано 1990 жылғы НХЛ драфтының үшінші раундында (жалпы 45-ші нөмір) Козловты таңдады, бұл өткен жылы совет ойыншысын таңдау бойынша қойған өзінің бұрынғы рекордын жаңартты. Кейін ол бұл үлкен тәуекел екенін мойындады, себебі үшінші раундта "Солтүстік Америкалық ойыншыларды алуға болады. Бұл төртінші раунд емес, үшінші раунд". 1990 жылдың желтоқсан айында Литс және бас менеджердің көмекшісі Ник Поланомен бірге Red Wings өкілдері Саскачеван штатындағы Регина қаласына Жастар чемпионатында Козловты Детройтке қайтарып әкелуге дайын болды. Алайда, сол кезде 19 жастағы Козлов елден қашуға дайын болмады және командасымен бірге Кеңес Одағына оралды. Полано келесі жыл ішінде Козловпен тағы үш рет кездесті. 1991 жылдың қараша айында Козлов автокөлік апатында ауыр жарақат алды, оның жолаушысы, командаласы Кирилл Тарасов қаза тапты. Полано тағы да Ресейге барып, Козловты Детройтке медициналық көмек алуға шақырды. Валерий Матвеев Константиновтың ісіндегідей, ресейлік дәрігерлерге пара берді, бірақ бұл жолы Козловты бас жарақатынан туындаған мидың қанағаттанбас зақымдануы және көру қабілетінің жоғалтылуы деген диагнозбен Қызыл Армиядан босатуға қол жеткізді. Козлов 1992 жылдың ақпанында Детройтке келді және 12 наурызда Wings сапында дебют жасады. Ол 37 жасқа толуына 17 күн қалған еді. Wings маусымды НХЛ-дегі ең жақсы көрсеткішпен аяқтады, бірақ Стэнли кубогының финалында Фетисовтың бұрынғы командасы Devils-тен жеңілді. Осы сериядан кейін Фетисов Боуманды тағы бір бұрынғы Қызыл Армиялық командаласы Игорь Ларионовты сатып алуға итермеледі, ол сол кезде Сан-Хосе Шаркс сапында ойнап жүрген. Ол Боуманға егер алмасу орын алса, "Содан кейін бізде бес (орыс) болады, ал сіз қаласаңыз, оларды бірге ойнатуға болады", - деді. Команда НХЛ тарихында рекордтық 62 ойын жеңіп алды, бірақ Батыс конференциясының финалында Колорадо Аваланч командасына 6 ойыннан кейін есе жіберді. Маусым соңына қарай Боуман бес орысты кейде басқа командаластармен араластыра бастады.
1997 жылғы Стэнли кубогының финалы
1997 жылы Стэнли кубогының финалында Детройт «Филадельфия Флайерс» командасымен кездесті. Финалдық серияға дейін көптеген хоккей комментаторлары «Флайерс» командасының, MVP Эрик Линдрос бастаған, айқын артықшылығы мен күші «Қызыл қанаттардан» (Red Wings) басым болады деп есептеді және «Флайерс» командасы Стэнли кубогын жеңіп алар деген болжам жасалды. Алайда, «Қызыл қанаттар» көптеген бақылаушыларды таң қалдырып, физикалық тұрғыда күштірек команда болды, және осы жағдайда Владимир Константинов ерекше көзге түсті. Бірінші ойынның басында ол «Флайерс» командасының шабуылшысы Трент Клатты шайбамен бірге «Қызыл қанаттардың» қорғаныс аймағына өтпес үшін тоқтатып, құлатты; Клатт бірнеше секунд бойы мұзда жатты.
Лимузин апаты
Стенли кубогын жеңгеннен кейін алты күн өткен соң, команданың көп бөлігі жақын маңдағы Вашингтон қалашығындағы "Орчардс" гольф клубында гольф ойнап, кешкі асқа жиналды. Ешкімнің мас күйінде көлік жүргізбеуі үшін лимузиндер шақырылды. Фетисов, Константинов және команданың массаж терапевті Сергей Мнацаканов Ричард Гнида басқаратын лимузинмен кетіп қалды, ал Гниданың екі рет мас күйінде көлік жүргізгені үшін айдау құқығы тоқтатылған еді. Лимузин үш қатарлы қозғалыс жолағынан жаңғырылып, тротуардан өтіп, ағашқа соқтығысты. Барлық төрт жолаушы жақын маңдағы Бомонт ауруханасына жеткізілді; Фетисов қабырғасы сынды және өкпесі жарақаттанды, бірақ толыққандай жазылып кетті. Мнацаканов бірнеше апта комада жатты және белден төменге паралич болды. Константиновтың басына ауыр жарақаттар келді және ол Мнацакановтан да ұзақ уақыт комада жатты. Ол оянғаннан кейін сөйлей алмады және ауруханадан шығу үшін бірнеше ай бойы реабилитациядан өтуге мәжбүр болды. Оның миы бірнеше жерде жарылып, байланыс қабілетіне зиян келді, қысқа мерзімді жадысы жойылды және тепе-теңдікпен қозғала алмады. Оның хоккей карьерасы аяқталды.
1997-1998 жылғы маусым
"Қызыл қанаттар" командасының ойыншылары мен жаттықтырушылары келесі маусымдағы барлық күш-жігерін Константинов пен Мнацакановқа арнады. Крис Дрейпер кейіннен: "Бізді қатарынан екі жыл Стэнли кубогының финалына жеткізген мотивация, әрине, Владди болды. Ол біздің жүрегімізде, ойымызда болды және әр ойын сайын бізге қажетті қосымша күш берді". Көмекші жаттықтырушы Дейв Льюис кейіннен: "Менің ойымша, сол жылы бізді ешкім жеңе алмас еді, себебі біз Владди мен Сергей Мнацаканов үшін жеңіске жетуге толыққанды бейілді болдық". 1997 жылдың қазан айында Константиновтың физиотерапевті оны Джо Луис Аренаға алып барып, командаластарын көруге шақырды, және Константинов бас бармағымен келісім берді. Ол жаттығулар аяқталар алдында құрама киім ауыстыратын бөлмеге кіргізілді, ал "Қызыл қанаттар" Константиновты оның орнында, артында әлі де формасы ілініп тұрғанын көрді. Ойыншылар оны құшақтап, қол беріп қарсы алды. "Қызыл қанаттар" Стэнли кубогын қорғап, финалда "Вашингтон Капиталз" командасын талқандады. Константинов команданың жеңіс тойына дөңгелек креслода шығарылды, ал Изерман, капитанның дәстүрлі түрде мұз айнып жүруінің орнына, бірден кубокты Константиновқа жеткізіп, оның қолына салды. Ол кубокты ұстап тұрғанда, Фетисов пен Ларионов Константиновтың креслосын итеріп, команда жеңіс айналымын аяқтап, тұрған жұрттың ықыласына бөленді. Слава Козлов 2001 жылдың жазында "Бъффало Сэйбрз" клубына ауысты, кейін бірнеше маусым "Атланта Трэшерс" сапында ойнап, карьерасын КХЛ-де аяқтады. 2000 жылы Ларионов бос агент ретінде "Флорида Пантерс" клубына қосылды, бірақ сол жылдың желтоқсан айында қайта "Қызыл қанаттар" клубына ауыстырылды. Федоров пен Ларионов 2002 жылы 6 жыл ішінде үшінші рет Стэнли кубогын жеңген кезде командада болды. Бес ойыншының үшеуі – Фетисов, Ларионов және Федоров – зейнеткерлікке шыққаннан кейін Хоккей даңқы залына енгізілді.
Мұра
Бес ойыншы Ресейден келген хоккейшілерге Солтүстік Американың көзқарасын мәңгіге өзгертті. 1990 жылға дейін еуропалықтар, әсіресе ресейліктер "әлсіз" деп есептелген, және олардың көп болуы команданың Стэнли кубогын жеңуіне кедерілді деген пікір қалыптасқан. "Ресейлік бес тілік" осы мифтерді екі кубок жеңісімен ғана емес, сонымен қатар Константиновтың НХЛ-дегі ең қауіпті хоккейшілердің бірі болғандығымен мәңгілікке жойды. 2020 жылғы сұхбатта жаттықтырушы Скотти Боуман "Ресейлік бес тілік" НХЛ-ге жаңа ойын стилін әкелгенін атап өтті, онда екі шабуылшы да қорғаныс аймағынан бірдей шығып, қорғаушылары шайбаны иеленген кезде бейтарап аймақта қиылысатын. Оның сөзінше, "мұндай стиль біздің ойынымызда болған емес", бірақ "Ресейлік бес тілік" Солтүстік Америкалық хоккейшілер бұрын мұндай стильді көрмегендіктен артықшылыққа ие болды, және ол ақыры НХЛ-ге енгізілді. Джим Девеллано "Ресейлік бес тілік" хоккейден тысқары да әсер еткенін айтты. "Мен орыстардың біздің жауымыз деген үгітпен өстім. Енді біз жауды осында әкелдік. Олар керемет ойын көрсетті – бізге жеңіске жету үшін керек болған соңғы элемент. Олар біздің достарымызға айналды. Мен үгіт-насихат пен оның басқа адамдарға қарсы пікірлерді қалай өзгертетіні туралы көп нәрсе білдім деп ойлаймын". Сергей Федоров келісіп: "Бізге қарудан гөрі көп көпір салу керек. Елдеріміздің арасында осылай болуы керек деп терең сезінемін. Детройтте болғандай, түсінесіздер ме?"