Симон Эдлер фон Лэмель: еврейский меценат және Австрияға қызмет еткен кәсіпкер.

Кіріспе

Симон Эдлер фон Лямель (1766 жылдың тамызы – 18 сәуір 1845 жыл) – австриялық еврей саудагер, өмірін өз халқының жағдайын жақсартуға арнаған. Ол Пилзен қаласына жақын, Тушкау (қазіргі Město Touškov) қаласында дүниеге келген. Әкесі ерте қайтыс болғандықтан, Лямель ерте жасынан сауда бизнесіне қызығушылық танытқан. Жиырма бір жасқа келгенде, Прагада өзінің көтерме сауда қоймасын ашты. Көп ұзамай ол елдегі ең ірі сауда орталықтарының біріне айналды. Лямель реформаларды ынтамен қолдады, қой шаруашылығын жетілдіруге атсалысты және жүнді кардтау мен өңдеудің жаңа әдістерін енгізді. Наполеон соғыстары кезінде ол Австрияға бар күшімен көмектесуге тырысты. Француздардан тартып алынған дүкендердегі барлық тауарларды, содан кейін тұтқындалған артиллериялық қару-жарақтарды сатып алды. Осылайша, ол империяға 3 миллионнан астам флорин сақтап қалды. 1809 жылы ол әскерге 450 тонна бисквит сатып алып, кез келген пайда мен сыйақыдан бас тартты. Одан бөлек, ол үкіметке үлкен сомада ақша қарыз берді, нәтижесінде 1809 жылы француз әскерлерінің Венадан тез шығуы үшін барлық мүлкін мемлекетке қарыз ретінде берді. Елі үшін жасаған еңбегі үшін ол Венада үй сатып алуға рұқсат сұрады, бірақ 1811 жылдың наурыз айында император оның өтінішін қабылдамады. Алайда, сол жылы Лямель мұрагерлік дворяндыққа ие болды, бұл оған және оның балаларына еврейлерге қатал қаралатын Венада тұру құқығын берді. 1813 жылы Шварценберг князі, фельдмаршал Карл Филипп оны армия комиссары етіп тағайындады, бұл оны әскерлерді үйлерінде орналастырудан босатты. Австриядан басқа, Лямельдің қызметтерінен Саксония да пайда тапты. Сол жердегі патшалардың бірнеше хатында оған деген құрметтері білдірілген. Оның еңбегі сол патшалықтағы дене салығын (Лейбзолл) жоюға ықпал етті. Өмірі бойы Лямель еврей халқының тұрмыс жағдайын жақсартуға ұмтылды. 1817 жылы ол богемиялық еврейлердің салықтарын төмендетуге қол жеткізді және олардың жақын арада толығымен алынып тасталатыны туралы уәде алды. Дегенмен, ол Венаға көшкеннен кейін де салық төлеуден жалтармады. Өмірінің соңында ол ортағасырлық еврейлік серттерді жоюға тырысты. Лямельдің қызы Элиза Герц оның есімін мәңгі есте қалдыру үшін Иерусалимдегі Зихрон Моше ауданында «Лямель мектебін» құрды, оны Simon Edler von Lämel's Stiftung қоры қаржылай қолдады.

Simon Edler von Lämel (August 1766 – 18 April 1845) was an Austrian Jewish merchant who devoted his life to bettering the lives of his fellow Jews. He was born in Tuschkau (now Město Touškov), near Pilsen, Bohemia. His father died early on, so Lämel quickly developed an interest in the mercantile business. By the age of twenty one, he had his own wholesale warehouse in Prague. This soon became one of the nation's most important. Lämel was a great supporter of reforms. He encouraged improvements in sheep raising, and created new ways to card and manufacture their wool. During the Napoleonic wars, he sought to help Austria in any way he could. He bought all the supplies from magazines captured by the French, and later all the captured artillery pieces as well. In all, he saved the empire over 3,000,000 florins. In 1809, he bought 450 tons of biscuits for the troops, declining any profits or commissions. On top of that, he loaned the government considerable sums of money, which culminated in 1809, with his lending the state his entire fortune to speed the withdrawal of French troops from Vienna. As a result of his actions for his country, he asked to be allowed to buy a house in Vienna, but in March 1811 the emperor refused his permission. Later that year, however, Lämel was elevated to the hereditary nobility, which gave both him and his children the right to live in Vienna—where Jews were barely tolerated. In 1813, he was appointed commissary of the army by Field Marshal Karl Philipp, Prince of Schwarzenberg, which released him from having to quarter soldiers. Besides Austria, Saxony also benefited from Lämel's services. Several letters from the kings there describe their respect for him. His work was one of the causes of the end to the body tax (Leibzoll) in that kingdom. His entire life, Lämel always tried to raise the living conditions of his fellow Jews. In 1817, he succeeded in getting the Bohemian Jews' taxes reduced, and was told they would soon be completely abolished. Even so, he never tried to escape the taxation himself, even after he moved to Vienna. Shortly before his death, he tried to get the medieval Jewish oath abolished. Lämel's daughter, Elise Herz, founded a school in the Zikhron Moshe neighborhood of Jerusalem in his memory, the Lämel School, supported by a foundation, the Simon Edler von Lämel's Stiftung.