Австралияда республика болу жолы: конституциялық реформа, референдумдар мен республикалық үлгілер талқылануда. Үлгілер мен дауыс беру процесі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Процесс моделі – Австралиядағы республика мәселесі талқыланатын кезеңде, Австралияның республика болуы және оның қалай іске асырылуы туралы сұрақтарға жауап беру жолының моделі. Көптеген процесс үлгілері қарастырылған. Ұсынылған процесс модельдері республикашылдар қозғалысында пікірталас тудырады. Мұндай пікірталастар көбінесе халықтан (бір немесе бірнеше референдум немесе плебисцит арқылы) қолданыстағы жүйе мен жалпы республикалық үкімет жүйесі, нақты бір республикалық үкімет жүйесі немесе бірнеше балама республикалық үкімет жүйелерінің арасынан таңдау жасауды сұрау мәселесін қамтиды.
A process model is, in the context of the republic debate in Australia, a model for the process by which the questions surrounding whether and how Australia should become a republic may be answered. A number of process models have been processed. Proposed process models are a subject of debate within the Republicanism movement. Such debate usually surrounds whether the people (via one or more referendum or plebiscite) should be asked to choose between the current system and a general republican system of government, one specific republican system of government, or multiple alternative republican systems of government.
Өмірбаян
Австралия Конституциясына өзгеріс енгізу үшін референдум өткізілуі тиіс, және тарихи түрде азаматтар ұсынылған өзгеріске қарсы дауыс берген. Соңғы жылдары конституциялық реформаның ең маңызды мәселесі – Австралия республикасын құру мәселесі болды. Бұл мәселе даулы және техникалық сипатта болғандықтан, үкіметтер, саяси партиялар және республикалық ұйымдар өз шешімдерін халық пікірімен үйлестіруге көмектесетін процестік модельдерді жасады. Бұл шешімдерге қандай типтегі республика құру және/немесе референдум өткізу туралы мәселелер кіреді. Конституциялық монархияны қолдаушылар мұндай процесті бастаудан мүдделі емес және конвенциялар мен плебисциттердің қажетсіз екенін, сондай-ақ мемлекеттік қаражатты тиімсіз жұмсау екенін айтады.
To amend the Constitution of Australia, a referendum must be held and historically citizens have usually voted to reject the proposed amendment. In recent years, the most prominent constitutional reform issue has been whether to establish an Australian republic. As this issue is controversial and technical, governments, political parties and republican organisations have developed process models to help align their decisions with public sentiment. These decisions include the type of republic to establish and/or whether to proceed and hold a referendum. Supporters of constitutional monarchy are not served by commencing such a process and argue that conventions and plebiscites are unnecessary and poor use of government money.
Процесс үлгісінің оқиғалары
Процесс моделі бірнеше оқиғадан тұрады, көбінесе референдуммен немесе жобаны тоқтату туралы шешіммен аяқталады. Республикалық процесс модельдерінде әдетте мынадай оқиғалар кездеседі:
A process model involves a series of events, usually ending in a referendum or a decision to not proceed. The following events are commonly found in republican process models:
Конституциялық конвенция
Конституциялық конвенцияда мәселелерді және реформа ұсыныстарын талқылау мен дауыс беру үшін сайланған немесе тағайындалған делегаттар қатысуы мүмкін. Егер делегаттар халықтың құрамын шағылыстыратын болса, қабылданған шешімдер келесі референдум нәтижелерін болжауға мүмкіндік береді. Делегаттардың мәселелерді жан-жақты қарастыру мүмкіндігі мен ынтасының болуы – бұл бір жағынан артықшылық, екінші жағынан кемшілік. Делегаттар мәселелерді тереңірек түсінгенде хабардар шешімдер қабылдануы мүмкін, бірақ соның салдарынан олардың пікірлері жалпы халықтың пікірін толыққанды көрсетпейді. Мысалы, 1998 жылғы конституциялық конвенцияда тікелей сайлауды қолдаған делегаттар дауыс беруде қоғамдық пікір сауалдарының нәтижелерінен нашар нәтиже көрсетті.
A constitutional convention may include elected or appointed delegates to discuss and vote upon issues and reform proposals. If the delegates are a close representative sample of the population, decisions will be indicative of subsequent referendum results. That delegates have the opportunity and interest to review the issues in depth is both an advantage and a disadvantage. Informed decisions may result from delegates increased understanding of the issues, however as this happens their views become less representative of the general population. For example, at the 1998 constitution convention, delegates supporting direct election fared poorly in the voting in contrast to the results of opinion polls.
Шектілік мәселесі
Алғашқы мәселе – Австралия республика болу керек пе? Ұсыныстың мәтіні әртүрлі болуы мүмкін, алайда қызықты мысал келтірсек, доктор Барри Гарднер: «Австралия халқының көпшілігі бекіткен үлгіні пайдалану арқылы Австралияның республика болуын қолдайсыз ба?» деп сұрайды. Дегенмен, қазіргі жағдайды сақтауды жақтаушылар үшін бұл республикалық талқылауды ұзақ мерзімге тоқтату мүмкіндігі. Конституциялық монархияны қолдаушылар (АКМ) Австралиялық Керри Джонс: «Менің ойымша, біз жеңіске жетеміз. Плебисциттер қазіргі жүйені күшейтеді, себебі адамдар: «Осының салдары қаншалықты қиын боларын қараңыз» дейді». Монархистер австралиялық конституцияны өзгерту рәсімінің мақсатын бұзады деген негізде плебисцитке ресми түрде қарсы шығады. Оппозиция бұл конституцияға деген сенімді республика құрылғанға дейін әлсіретуі мүмкін деген алаңдаушылықты білдіреді.
The threshold question asks whether Australia should become a republic. The wording of the proposal varies considerably, however to take an interesting example, Dr Barry Gardner suggests "do you favour Australia becoming a republic through the use of a model approved by a majority of the Australian people?". However, for status quo supporters, it is an opportunity to close down the republican debate for the long term. Australians for Constitutional Monarchy's (ACM) Kerry Jones says "I believe we would win it Plebiscites would strengthen the current system because people would say, 'Look at the can of worms that that is opening up.'" Monarchists officially object to the threshold plebiscite on the basis it subverts the intent of the amendment procedure of the Australian constitution. Opponents raise the concern that it could undermine confidence in the constitution prior to a republic being established.
Атауы және басқа да плебисциттік сұрақтар
Кейбір республикашылар сайлаушылардың республикалық ұсынысқа қатысуын арттыру үшін тағы да бірнеше сұрақ қойылуы керек деп санайды. "Мемлекет басшысын қалай атауға болады?" деген сұрақ үлгілік сұрақтан көбінесе тәуелсіз және оны бір бюллетеньде қоюға болады. Мұндай сұраққа қарсылар, ол "сайлаушылардың назарын ауыртпақ" дейді. Конституцияның тиісті бөлімі нақты емес болғандықтан, "дауыс беру Парламент белгілейтін тәртіппен өтеді" делінгендіктен, мұндай ұсыныс жасау мүмкін деген пікір бар. Тим Фишер осыған ұқсас ұсыныс жасады, ол шешімді плебисцитті алдын ала өткізілетін арнайы референдумға айналдырып, осы процедураның заңдылығын толық қамтамасыз етеді. Бірақ бұл ұсынысқа қолдау аз және анық саяси және құқықтық тәуекелдер бар. Республикалық идеяға қарсылар Жоғарғы Соттан бұл ұсынысты конституцияға қайшы деп тануды сұрауы мүмкін.
Some republicans suggest that other plebiscite questions should be asked, so to increase voter input to the eventual republican proposal. The question "what shall we call the Head of State?" is independent, to a large extent, of the models question and can be asked on the same ballot paper. Critics of such a question say it "will only distract the electorate". This type of proposal is argued to be possible because the relevant section of the constitution is not specific, saying "the vote shall be taken in such manner as the Parliament prescribes." Tim Fischer put forward a similar proposal which converts the threshold plebiscite into a special referendum, held in advance, to absolutely confirm the legality of this procedure. Nevertheless, the proposal has received little support and there are clear political and legal risks. Opponents of republicanism would probably ask the High Court to declare that the proposal was unconstitutional.
Говард үкіметінің саясаты
Джон Говард 1996 жылы Австралияның премьер-министрі болған кезде, ол 1999 жылғы республикалық референдуммен аяқталған алғашқы үрдіс моделін бастады. Бұл үрдіс конституциялық конвенцияға 76 делегат сайлаумен басталды. Сайлау кезінде делегаттар саяси партияның мүшесі болу арқылы емес, республикашылдыққа қатысты жалпы көзқарастарын жариялау арқылы қолдау тапты. Тағы 76 делегат премьер-министр таңдауымен, федералды парламент пен Австралияның әртүрлі штаттары мен аумақтарындағы саяси партиялардың басшыларынан алынды. Конвенцияны ашу сөзінде премьер-министр Говард: "Егер осы конвенциядан нақты республикалық модельге айқын қолдау туындаса, менің үкіметім бұл модельді австралиялықтардың референдумына ұсынады. [Егер] бұл конвенция нақты көзқарас білдірмесе, онда халыққа барлық ақылға қонымды баламаларды ұсынатын плебисцитте дауыс беру сұралады. Содан кейін конституциялық референдум өткізіліп, қазіргі жүйе мен плебисцитте ең көп қолдау тапқан республикалық балама арасында таңдау жасалатын болады" деді. Конвент екі партиялық тағайындаудың республикалық моделін қолдап, кейін оны референдумға жіберуді қолдады. Бұл референдум 1999 жылдың 6 қарашасында өтті, бірақ сәтті болмады. Өзінің қызметінің қалған бөлігінде Джон Говард жаңа үрдіс бастаудың қажеті жоқ деді, себебі референдумнан бері ештеңе маңызды түрде өзгерген жоқ.
When John Howard became Prime Minister of Australia in 1996, he initiated the first process model which concluded with the 1999 republic referendum. The process commenced with the election of 76 delegates to a constitutional convention. In the election, delegates obtained support by declaring their general views on republicanism rather than through being members of a political party. A further 76 delegates where chosen by the Prime Minister and taken from the leadership of political parties from the federal parliament and the various states and territories of Australia. In his speech to open the convention, Prime Minister Howard declared that "if clear support for a particular republican model emerges from this Convention my government will put that model to a referendum of the Australian people [however if] this Convention does not express a clear view [then] the people will be asked to vote in a plebiscite which presents them with all the reasonable alternatives. A formal constitutional referendum, offering a choice between the present system and the republican alternative receiving most support in the plebiscite, would then follow." The convention voted in support of the bi partisan appointment republican model and then voted in support of it being put in a referendum. That referendum was held on 6 November 1999 and was not successful. For the remainder of his time in office, John Howard argued that there was no necessity to commence a new process as nothing significant has changed since the referendum.
ARM ұсынысы
Австралиялық Республикалық қозғалысы енді үлгіні анықтау үшін міндетті емес халықтың пікірін білдіруді (плебисцит), содан кейін таңдалған үлгіні көрсететін Конституцияға өзгеріс енгізу үшін міндетті референдумды қолдайды.
The Australian Republican Movement now supports a non bind plebiscite to decide the model, followed by a binding referendum to amend the Constitution, reflecting the model chosen.