Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Австралия штатының атқару билігінің басшысы.
Head of the executive branch of the state government of Western Australia
Батыс Австралияның премьер-министрі – Батыс Австралия штатының үкімет басшысы. Штат деңгейіндегі премьер-министрдің рөлі федералды деңгейдегі Австралия премьер-министрінің рөліне ұқсас. Премьер-министр Батыс Австралия үкіметінің атқару билігін басқарады және Батыс Австралия Парламентіне есепті. Премьер-министрді Батыс Австралияның губернаторы тағайындайды. Дәстүр бойынша, губернатор Батыс Австралия Заңнамалық Ассамблеясының көпшілігінің қолдауына ие адамды премьер-министр етіп тағайындайды, Заңнамалық Ассамблея – Батыс Австралия Парламентінің төменгі палатасы. Іс жүзінде, премьер-министр – Заңнамалық Ассамблеяда көпшілік орындарға ие саяси партияның немесе партиялар коалициясының басшысы. Батыс Австралия 1890 жылы өзін-өзі басқару құқығына ие болғаннан бері 31 премьер-министр болды. Роджер Кук қазіргі премьер-министр, ол 2023 жылдың 8 маусымында осы лауазымға тағайындалды.
The premier of Western Australia is the head of government of the state of Western Australia. The role of premier at a state level is similar to the role of the prime minister of Australia at a federal level. The premier leads the executive branch of the Government of Western Australia and is accountable to the Parliament of Western Australia. The premier is appointed by the governor of Western Australia. By convention, the governor appoints as premier whoever has the support of the majority of the Western Australian Legislative Assembly, the lower house of the Parliament of Western Australia. In practice, this means that the premier is the leader of the political party or group of parties with a majority of seats in the Legislative Assembly. Since Western Australia achieved self governance in 1890, there have been 31 premiers. Roger Cook is the current premier, having been appointed to the position on 8 June 2023.
Тарих
Батыс Австралия конституциясында премьер-министр лауазымы туралы ескерілмеген. 1890 жылдан 1917 жылға дейін премьер-министр ресми лауазым емес, керісінше, үкімет басшысына бейресми берілген, бірақ кеңінен қолданылған атау болды. 1947 жылдың 3 сәуіріне дейін премьер-министр үкіметтің атқарушы органдарының бірі болған жоқ. Премьер-министрді ауыстырудың ең көп кездесетін себебі – сайлау. 1990 жылдан бері сайлаулар шамамен төрт жыл сайын өткізіледі. Одан бұрын сайлаулар ең көп дегенде үш жылда бір рет өткізілетін, Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңін қоспағанда. Премьер-министрді ауыстырудың тағы бір себебі – биліктегі партияның басшысын ауыстыруы. Бұл басшының отставкаға кетуі, қайтыс болуы немесе басшылыққа талас салдарынан болуы мүмкін. Мұндай жағдайда партия жаңа басшы сайлаған адам жаңа премьер-министр болады. Премьер-министрді ауыстырудың тағы бір себебі – Заң шығарушы жиналыста көпшілік қолдауды жоғалту. Бұл көбінесе өзін-өзі басқарудың алғашқы үш онжылдығында болған, бірақ 1916 жылдан бері орын алмаған. Егер мұндай жағдай туындаса, премьер-министр отставкаға кетеді немесе губернатор тарапынан қызметтен алынады.
The position of premier is not mentioned in the constitution of Western Australia. From 1890 to 1917, the premier was not an official position, rather, it was the title unofficially given, but widely used to refer, to the head of the government. It was not until 3 April 1947 that the premier became one of the executive offices of the government. The most common cause for a change of premier is an election. Since the 1990s, elections have occurred roughly every four years. Before then, elections were at most three years apart, except for during World War II. A less common cause for a change of premier is the ruling party changing its leader. This can occur as a result of a resignation, death or leadership spill. In this case, the new premier is whoever the party elects as its new leader. Another cause for a change of premier is a loss of majority support in the Legislative Assembly. This commonly occurred in the first three decades of self governance, but has not occurred since 1916. If this occurs, the premier must either resign or be dismissed by the governor.
Билік пен қызмет
Премьер-министрдің өкілеттіктері конвенция және заңнама арқылы белгіленеді. Конвенция бойынша, премьер-министр Австралия монархына губернаторлыққа кімді тағайындау керектігі жөнінде кеңес береді. Премьер-министр губернаторға кімді кабинетке тағайындау керектігін және әрбір кабинет министріне қандай салалар берілуі керектігін ұсынады. Премьер-министр министрлердің міндеттерін және олар басқаратын заң актілерін анықтайды. Премьер-министр кабинетке жетекшілік етеді және кабинет отырыстарын жүргізеді. Олар губернатормен, кабинетпен, штаттық үкіметпен, басқа штаттар мен аумақтардың үкіметтерімен, федералды үкіметпен және шетелдік үкіметтермен байланыс жасайды. Премьер-министр губернаторға штаттық сайлауды қашан өткізу керектігі жөнінде кеңес береді. Олар Премьер-министр және Кабинет департаментіне басшылық етеді. Премьер-министр қызмет еткен кезде парламент мүшесі болып қалады және сайлау округін өкілдік ету жауапкершілігін сақтайды. 12 ақпан 1990 жылы тағайындалған Кармен Лоуренс – Батыс Австралияның премьер-министрі болған алғашқы және жалғыз әйел. Ол сондай-ақ Австралия штатының премьер-министрі болған алғашқы әйел. Конвенция бойынша премьер-министр Заң шығару жиналысының мүшесі болып табылады. Дегенмен, премьер-министр парламенттің екі палатасының кез келгенінің мүшесі бола алады. Хал Кольбач – Заң шығару кеңесінің (жоғарғы палата) мүшесі болған жалғыз премьер-министр. Ол 1919 жылы 30 күн қызмет етті, осылайша Батыс Австралияның ең аз қызмет еткен премьер-министрі атанды. Форрест, Кольбач және Лоуренс – Австралия Парламентіне де қызмет еткен жалғыз премьер-министрлер. Форрест пен Лоуренс – Австралия Үкіметінде министр болған жалғыз премьер-министрлер. Мур – Ұлыбританияның Өкілдер палатасында қызмет еткен жалғыз премьер-министр. Губернатор болып кейіннен қызмет еткен жалғыз премьер-министр – Джеймс Митчелл. Соңғы қайтыс болған премьер-министр – Рей О'Коннор, ол 1982-1983 жылдар аралығында премьер-министр болды және 2013 жылы қайтыс болды. Ол жеті айдан кейін шартты түрде босатылды. 1995 жылы О'Коннор премьер-министр қызметін атқарып жүрген кезінде Бонд корпорациясынан 25 000 долларлық чек ұрлағаны үшін алты ай түрмеде отырды. 1997 жылы Берк Лейбористік партияның сайлау науқанына арналған 122 585 доллар ұрлағаны үшін үш жылға бас бостандығынан айырылды. Бұл үкім апелляциялық сотта күшін жойғаннан кейін ол алты ай түрмеде отырды.
The powers of the premier are set out by convention and by legislation. By convention, the premier advises the Monarch of Australia as to who to appoint as governor. The premier advises the governor as to who to appoint to cabinet and which portfolios should be given to each cabinet minister. The premier sets out the responsibilities of ministers and the acts that they would administer. The premier leads the cabinet and chairs cabinet meetings. They communicate with the governor, the cabinet, the state government, other state and territory governments, the federal government, and overseas governments. The premier advises the governor on when state elections should be held. They oversee the Department of the Premier and Cabinet. While premier, they stay as a member of parliament and they retain their responsibility for representing their electoral district. Carmen Lawrence, who was appointed on 12 February 1990, is the first and only woman to be premier of Western Australia. She is also the first woman to be premier of an Australian state. By convention, the premier is a member of the Legislative Assembly. However, the premier can be a member of either house of parliament. Hal Colebatch is the only premier to be a member of the Legislative Council (upper house). He served for 30 days in 1919, making him the shortest serving premier of Western Australia. Forrest, Colebatch and Lawrence are the only premiers to have served in the Parliament of Australia as well. Forrest and Lawrence are the only premiers to have been ministers in the Government of Australia as well. Moore is the only premier to have served in the House of Commons of the United Kingdom. The only premier to subsequently serve as governor is James Mitchell. The most recent premier to die is Ray O'Connor, who was premier from 1982 to 1983 and died in 2013. He was released on parole after serving seven months. In 1995, O'Connor served six months in jail for stealing a $25,000 cheque from the Bond Corporation during his time as premier. In 1997, Burke was sentenced to three years jail for stealing $122,585 in Labor Party campaign donations. He served six months before this conviction was quashed upon appeal.
Батыс Австралия премьерлерінің тізімі
Жоқ. (Нөмір)Есім-тегі (Туған-өлген жылдары)Округ Сайлау мерзімі Қызметке кірген күні Қызметтен кеткен күні Қызметте болған уақыты1Сэр Джон Форрест(1847–1918) Бунбери округының депутаты1890–190118901894189729 желтоқсан 189014 ақпан 190110 жыл, 48 күнЕшқандай да партиялық ұйым болмағанForrest үкіметіВикторияФредерик БрумУильям РобинсонГерард СмитЭдуард VII2Джордж Троссел(1840–1910) Солтүстік округының депутаты1890–1904Шығыс провинциясының кеңесшісі1907–1910190114 ақпан 190127 мамыр 1901101 күнЕшқандай да партиялық ұйым болмағанТроссел үкіметіАртур Лоули3Джордж Лик(1856–1902) Руберн округының депутаты1890Албани округының депутаты1894–1900Батыс Перт округының депутаты1901–1902—27 мамыр 190121 қараша 1901178 күнЕшқандай да партиялық ұйым болмағанБірінші Лик үкіметі4Альф Морганс(1850–1933) Кулгарди округының депутаты1897–1904—21 қараша 190123 желтоқсан 190132 күнЕшқандай да партиялық ұйым болмағанМорганс үкіметі(3)Джордж Лик(1856–1902) Руберн округының депутаты1890Албани округының депутаты1894–1900Батыс Перт округының депутаты1901–1902—23 желтоқсан 190124 маусым 1902190 күнЕшқандай да партиялық ұйым болмағанЕкінші Лик үкіметі5Сэр Уолтер Джеймс(1863–1943) Шығыс Перт округының депутаты1894–1904—1 шілде 190210 тамыз 19042 жыл, 40 күнЕшқандай да партиялық ұйым болмағанДжеймс үкіметіФредерик Бедфорд6Генри Даглиш(1866–1920) Субиако округының депутаты1901–1911190410 тамыз 190425 тамыз 19051 жыл, 15 күнЕңбекші партияДаглиш үкіметі7Сэр Гектор Расон(1858–1927) Суан округының кеңесшісі1889–1890Оңтүстік Мерчисон округының депутаты1897–1901Гилфорд округының депутаты1901–1906190525 тамыз 19057 мамыр 1906255 күнЕшқандай да партиялық ұйым болмағанРасон үкіметі8Сэр Ньютон Мур(1870–1936) Бунбери округының депутаты1904–191119087 мамыр 190616 қыркүйек 19104 жыл, 132 күнЕшқандай да партиялық ұйым болмағанМур үкіметіДжеральд СтриклендЖорж V9Фрэнк Уилсон(1859–1918) Кеннинг округының депутаты1897–1901Перт округының депутаты1901Суссекс округының депутаты1904–1917—16 қыркүйек 19107 қазан 19111 жыл, 21 күнЕшқандай да партиялық ұйым болмағанБірінші Уилсон үкіметі10Джон Скэддан(1876–1934) Иванхо округының депутаты1904–1911 Браун Хилл Иванхо округының депутаты1911–19161916–1917Албани округының депутаты1919–1924Мэйлендс округының депутаты1930–1933191119147 қазан 191127 шілде 19164 жыл, 294 күнЕңбекші партияСкэддан үкіметіГарри Баррон(9)Фрэнк Уилсон(1859–1918) Кеннинг округының депутаты1897–1901Перт округының депутаты1901Суссекс округының депутаты1904–1917—27 шілде 191628 маусым 1917336 күнЛибералдық партияЕкінші Уилсон үкіметі12Сэр Хэл Колебач(1872–1953) Шығыс провинциясының кеңесшісі1912–1923Метрополитен провинциясының кеңесшісі(1940–1948)—17 сәуір 191917 мамыр 191930 күнҰлтшылКолебач үкіметі13Сэр Джеймс Митчелл(1866–1951) Солтүстік округының депутаты1905–1933192117 мамыр 191917 сәуір 19244 жыл, 335 күнҰлтшылБірінші Митчелл үкіметіФрэнсис Ньюдегейт14Филип Коллиер(1873–1948) Боулдер округының депутаты1905–19481924192717 сәуір 192424 сәуір 19306 жыл, 8 күнЕңбекші партияБірінші Коллиер үкіметіУильям Кэмптон(13)Сэр Джеймс Митчелл(1866–1951) Солтүстік округының депутаты1905–1933193024 сәуір 193026 сәуір 19333 жылҰлтшылЕкінші Митчелл үкіметіЖорж VI16Фрэнк Уайз(1897–1986) Гаскойн округының депутаты1933–1951—31 шілде 19451 сәуір 19471 жыл, 244 күнЕңбекші партияУайз үкіметі17Сэр Росс Макларти(1891–1962) Мюррей Уэллингтон округының депутаты1930–1962194719501 сәуір 194723 ақпан 19535 жыл, 328 күнЛибералдық партияМакларти–Уоттс үкіметіДжеймс МитчеллЧарльз ГэрднерЕлизавета II18Берт Хоук(1900–1986) Солтүстік округының депутаты1933–19681953195623 ақпан 19532 сәуір 19596 жыл, 37 күнЕңбекші партияХоук үкіметі19Сэр Дэвид Бренд(1912–1979) Гринхау округының депутаты1945–197519591962196519682 сәуір 19593 наурыз 197111 жыл, 335 күнЛибералдық партияБренд–Уоттс үкіметіБренд–Налдер үкіметіДуглас Кендрю20Джон Тонкин(1902–1995) Солтүстік-Шығыс Фримантл округының депутаты1933–1950Мельвилл округының депутаты1950–197719713 наурыз 19718 сәуір 19743 жыл, 66 күнЕңбекші партияТонкин үкіметіХьюи Эдвардс21Сэр Чарльз Корт(1911–2007) Недлендс округының депутаты1953–19821974197719808 сәуір 197425 қаңтар 19827 жыл, 292 күнЛибералдық партияКорт–Макфарлин үкіметіКорт үкіметіУоллес КайлРичард Троубридж22Рэй О’Коннор(1926–2013) Солтүстік Перт округының депутаты1959–1962Маунт Лоули округының депутаты1962–1984—25 қаңтар 198225 ақпан 19831 жыл, 31 күнЛибералдық партияО’Коннор үкіметі23Брайан Берк(1947 жылы туған) Балкатта округының депутаты1973–19741977–1983Балга округының депутаты1974–19771983–1988 1983198625 ақпан 198325 ақпан 19885 жылЕңбекші партияБерк үкіметіГордон Рейд24Питер Даудинг(1943 жылы туған) Солтүстік провинциясының кеңесшісі1979–1986Мэйлендс округының депутаты1986–1990198925 ақпан 198812 ақпан 19901 жыл, 352 күнЕңбекші партияДаудинг үкіметіЕшқандай да партиялық ұйым болмаған25Кармен Лоуренс(1948 жылы туған) Субиако округының депутаты1986–1989Глендало округының депутаты1989–1994—12 ақпан 199016 ақпан 19933 жыл, 4 күнЕңбекші партияЛоуренс үкіметіФрэнсис Берт26Ричард Корт(1947 жылы туған) Недлендс округының депутаты1982–20011993199616 ақпан 199316 ақпан 20017 жыл, 360 күнЛибералдық партияКорт–Коуэн үкіметіМайкл ДжеффриДжон Сандерсон27Джефф Гэллоп(1951 жылы туған) Виктория Парк округының депутаты1986–20062001200516 ақпан 200125 қаңтар 20064 жыл, 343 күнЕңбекші партияГэллоп үкіметіКен Майкл28Алан Карпентер(1951 жылы туған) Вилладжи округының депутаты1996–2009—25 қаңтар 200623 қыркүйек 20082 жыл, 242 күнЕңбекші партияКарпентер үкіметі29Колин Барнетт(1950 жылы туған) Коттесло округының депутаты1990 – 20182008201323 қыркүйек 200817 наурыз 20178 жыл, 175 күнЛибералдық партияБарнетт үкіметіМалкольм МакКускерКерри Сандерсон30Марк Макгоуэн(1967 жылы туған) Рокингем округының депутаты1996–20232017202117 наурыз 20178 маусым 20236 жыл, 83 күнЕңбекші партияБірінші Макгоуэн үкіметіКим БизлиЕкінші Макгоуэн үкіметіКрис ДоусонЧарльз III31Роджер Кук(1965 жылы туған) Квинана округының депутаты2008–қазіргі уақыт—8 маусым 2023қазіргі уақытЕңбекші партияКук үкіметі
No. (Number)PortraitName(Birth–death)ConstituencyElectionTerm of officePolitical partyMinistryMonarchGovernorRef. (Reference)Took officeLeft officeTime in office1Sir John Forrest(1847–1918)MLA for Bunbury1890–190118901894189729 December 189014 February 190110 years,48 daysNoneForrest ministryVictoriaFrederick BroomeWilliam RobinsonGerard SmithEdward VII2George Throssell(1840–1910)MLA for Northam1890–1904MLC for East Province1907–1910190114 February 190127 May 1901101 daysNoneThrossell ministryArthur Lawley3George Leake(1856–1902)MLA for Roebourne1890MLA for Albany1894–1900MLA for West Perth1901–1902—27 May 190121 November 1901178 daysNoneFirst Leake ministry4Alf Morgans(1850–1933)MLA for Coolgardie1897–1904—21 November 190123 December 190132 daysNoneMorgans ministry(3)George Leake(1856–1902)MLA for Roebourne1890MLA for Albany1894–1900MLA for West Perth1901–1902—23 December 190124 June 1902190 daysNoneSecond Leake ministry5Sir Walter James(1863–1943)MLA for East Perth1894–1904—1 July 190210 August 19042 years,40 daysNoneJames ministryFrederick Bedford6Henry Daglish(1866–1920)MLA for Subiaco1901–1911190410 August 190425 August 19051 year,15 daysLaborDaglish ministry7Sir Hector Rason(1858–1927)MLC for Swan1889–1890MLA for South Murchison1897–1901MLA for Guildford1901–1906190525 August 19057 May 1906255 daysNoneRason ministry8Sir Newton Moore(1870–1936)MLA for Bunbury1904–191119087 May 190616 September 19104 years,132 daysNoneMoore ministryGerald StricklandGeorge V9Frank Wilson(1859–1918)MLA for Canning1897–1901MLA for Perth1901MLA for Sussex1904–1917—16 September 19107 October 19111 year,21 daysNoneFirst Wilson ministry10John Scaddan(1876–1934)MLA for Ivanhoe1904–1911 MLA for Brown Hill Ivanhoe1911–19161916–1917MLA for Albany1919–1924MLA for Maylands1930–1933191119147 October 191127 July 19164 years,294 daysLaborScaddan ministryHarry Barron(9)Frank Wilson(1859–1918)MLA for Canning1897–1901MLA for Perth1901MLA for Sussex1904–1917—27 July 191628 June 1917336 daysLiberalSecond Wilson ministry12Sir Hal Colebatch(1872–1953)MLC for East Province1912–1923MLC for Metropolitan Province(1940–1948)—17 April 191917 May 191930 daysNationalistColebatch ministry13Sir James Mitchell(1866–1951)MLA for Northam1905–1933192117 May 191917 April 19244 years,335 daysNationalistFirst Mitchell ministryFrancis Newdegate14Philip Collier(1873–1948)MLA for Boulder1905–19481924192717 April 192424 April 19306 years,8 daysLaborFirst Collier ministryWilliam Campion(13)Sir James Mitchell(1866–1951)MLA for Northam1905–1933193024 April 193026 April 19333 yearsNationalistSecond Mitchell ministryGeorge VI16Frank Wise(1897–1986)MLA for Gascoyne1933–1951—31 July 19451 April 19471 year,244 daysLaborWise ministry17Sir Ross McLarty(1891–1962)MLA for Murray Wellington1930–1962194719501 April 194723 February 19535 years,328 daysLiberalMcLarty–Watts ministryJames MitchellCharles GairdnerElizabeth II18Bert Hawke(1900–1986)MLA for Northam1933–19681953195623 February 19532 April 19596 years,37 daysLaborHawke ministry19Sir David Brand(1912–1979)MLA for Greenough1945–197519591962196519682 April 19593 March 197111 years,335 daysLiberalBrand–Watts ministryBrand–Nalder ministryDouglas Kendrew20John Tonkin(1902–1995)MLA for North East Fremantle1933–1950MLA for Melville1950–197719713 March 19718 April 19743 years,66 daysLaborTonkin ministryHughie Edwards21Sir Charles Court(1911–2007)MLA for Nedlands1953–19821974197719808 April 197425 January 19827 years,292 daysLiberalCourt–McPharlin ministryCourt ministryWallace KyleRichard Trowbridge22 Ray O'Connor(1926–2013)MLA for North Perth1959–1962MLA for Mount Lawley1962–1984—25 January 198225 February 19831 year,31 daysLiberalO'Connor ministry23Brian Burke(born 1947)MLA for Balcatta1973–19741977–1983MLA for Balga1974–19771983–1988 1983198625 February 198325 February 19885 yearsLaborBurke ministryGordon Reid24Peter Dowding(born 1943)MLC for North Province1979–1986MLA for Maylands1986–1990198925 February 198812 February 19901 year,352 daysLaborDowding ministryNone25Carmen Lawrence(born 1948)MLA for Subiaco1986–1989MLA for Glendalough1989–1994—12 February 199016 February 19933 years,4 daysLaborLawrence ministryFrancis Burt26Richard Court(born 1947)MLA for Nedlands1982–20011993199616 February 199316 February 20017 years,360 daysLiberalCourt–Cowan ministryMichael JefferyJohn Sanderson27Geoff Gallop(born 1951)MLA for Victoria Park1986–20062001200516 February 200125 January 20064 years,343 daysLaborGallop ministryKen Michael28Alan Carpenter(born 1951)MLA for Willagee1996–2009—25 January 200623 September 20082 years,242 daysLaborCarpenter ministry29Colin Barnett(born 1950)MLA for Cottesloe1990 – 20182008201323 September 200817 March 20178 years,175 daysLiberalBarnett ministryMalcolm McCuskerKerry Sanderson30Mark McGowan(born 1967)MLA for Rockingham1996–20232017202117 March 20178 June 20236 years,83 daysLaborFirst McGowan ministryKim BeazleySecond McGowan ministryChris DawsonCharles III31Roger Cook(born 1965)MLA for Kwinana2008–present—8 June 2023incumbentLaborCook ministry