Кіріспе

Рэндольф Барнс Марси (9 сәуір 1812 – 22 қараша 1887) – АҚШ армиясының офицері, ең бастысы батыстағы жаңа жерлерді меңгерудегі мол тәжірибесіне негізделген "Дала саяхатшысы" (1859) атты шекаралық нұсқаулығымен танылды. Бұл басылым континенттің арқылы өтуді қалаған мыңдаған американдықтар үшін маңызды нұсқаулыққа айналды. Азамат соғысында Марси күйеу баласы Джордж Б. Макклелланның штаб бастығы болды, соңынан АҚШ армиясының Бас инспекторы болып тағайындалды.

Өмірбаян

Марси Гринвич қаласында (Массачусетс штаты) дүниеге келді және 1832 жылы Вест-Пойнттегі АҚШ Әскери академиясын 5-ші АҚШ жаяу әскерінің лейтенанты болып бітірді. Ұзақ өтпей ол үйленді, ал оның бір баласы, Эллен Мэри, кейіннен болашақ генерал-майор Джордж Б. Макклелланға үйленді. Марси алғаш рет Иллинойс және Висконсин штаттарында «Қара шоқ» соғысында қызмет еткенде шайқасқа қатысты. Мексика соғысында капитандыққа көтеріліп, Пало-Альто және Ресака-де-ла-Пальма шайқастарында шайқасты. Содан кейін ол Техас және Оклахома штаттарында қызмет етті, көшпенділерді сүйемелдеді, әскери бекеттерді орналастырды, жабайы далаларды зерттеді және жолдарды картаға түсірді. 1852 жылы ол Қызыл өзеннің екі саласының бастауына алғаш жеткен экспедицияны басқарды. (Ол осы экспедицияда Макклелланмен танысты.) 1857 жылы Марси бригадалық генерал Альберт Сидни Джонстонмен Юта штатындағы мормондарға қарсы экспедицияға қатысты. Ол осы жерде қыстың ортасындағы Роки таулары арқылы жасалған күшпен жүрісте ерекше көзге түсті, екі апта бойы азық-түлігі бітіп қалған әскерін қауіпсіз жерге жеткізді. Осы аралықта оның жетістіктері мен жақсы жазылған әскери есептері Вашингтонда назар аударды және ол Мемлекеттік департаментке жұмысқа шақырылды. Мұнда ол батыс жолдарына арналған танымал нұсқаулық – «Дала саяхатшысы: құрлықтағы экспедицияларға арналған нұсқаулық», Миссисипи мен Тынық мұхиты арасындағы негізгі маршруттардың карталары, суреттері және жолдары бар кітабын дайындады. 1859 жылы АҚШ үкіметі басып шығарған «Дала саяхатшысы» Калифорния, Орегон, Юта және басқа да мақсаттарға жеткісі келген мыңдаған американдықтар үшін қажетті нұсқаулыққа айналды. «АҚШ армиясындағы отыз жылдан астам қызметі, оның көп бөлігі шекараларда және тауларда, шөлдерде және далаларда өткен» тәжірибесіне негізделген бұл кітап барлау, далалық дағдылар, азық-түлік және денсаулық сақтау туралы сенімді кеңестер берді, бұл қауіпті жолдарда көптеген өмірді құтқаруға көмектесті. Онда аң аулау, іздерді табу, азық-түлік және сумен қамтамасыз ету сияқты маңызды тақырыптар, сондай-ақ жылқы таңдау, құм батпақтардан қашу, түтін сигналдарын және қол тілінің мағынасын түсіндіру және тағы да басқа көптеген мәселелер туралы мамандардың кеңесі берілген. Бұл кітап ғасырдың соңына дейін ең көп сатылған кітаптардың бірі болды. Эндрю Бертл, «АҚШ армиясының қарсы көтеріліс және төтенше жағдайлардағы операциялар доктринасы 1860-1941» кітабының авторы, «Дала саяхатшысын» «Соғыс департаментінің қолдауымен жарық көрген шекаралық экспедицияларды жүргізу туралы ең маңызды еңбек» деп сипаттаған. Бұл жұмысын аяқтағаннан кейін Марси майор шеніне көтеріліп, Тынық мұхитының солтүстік-батысына жіберілді, онда ол жалақы төлеуші болып тағайындалды. Азамат соғысы басталғанда ол шығысқа оралып, енді күйеу баласы болған Макклелланның штаб бастығы болып қызмет етті. Соғыс аяқталғанда ол АҚШ армиясының бас инспекторы болды. Марси 1868 жылы еріктілердің генерал-майоры болды (1865 жылғы декретке сәйкес) және 1878 жылы АҚШ армиясының бригадир-генералы болды. Ол 1881 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін қызметін жалғастырды.

Мұра

Вирджиния штатының Маклин қаласындағы Форт Марси паркі генерал Марсидің есімімен аталған. Оның құрметіне таспақұйрық жыланның бір түрі – Thamnophis marcianus деп аталады.