Кіріспе

Танзаниядағы Танга аймағының Мухеза ауданы, ресми түрде Мухеза аудандық кеңесі (суахили тілінде Wilaya ya Muheza) – Танзаниядағы Танга аймағының он бір әкімшілік ауданының бірі. Аудан солтүстікте Мкинга ауданымен, шығыста Танга қаласымен және Үнді мұхитымен, оңтүстікте Пангани және Хандени аудандарымен, батыста Корогве ауданымен шектеседі. Ауданның аумағы Гваделупаның жер аумағымен шамалас. Ауданға атын берген Мухеза қаласы оның әкімшілік орталығы болып табылады. 2012 жылғы Танзанияның ұлттық халық санағы бойынша Мухеза ауданының халқы 238 260 адамды құрады; бұл сол жылға дейін, Мкинга ауданы құрылғаннан кейін азайды. Мухеза ауданының ең биік нүктесі – Кимбо шыңы, оның биіктігі 1063 метр.

Әкімшілік бөлімшелер

Мұхиза аудандық кеңесі – Танга облысының әкімшілік құрамындағы он бір кеңес тізімінде. Ол Амани, Бвембвера, Нгомнени және Мухеза бөлімдеріне бөлінген. Кеңес 135 ауыл, 522 шағын ауыл және 37 округтен тұрады.

Климат

Мухеза аймағының климаты тропикалық. Ең жауынды ай – ақпан, орташа жауын-шашын мөлшері 40 мм ғана, ал ең жауынды маусымда жаңбыр мөлшері айтарлықтай көп. Ең көп жауын-шашын сәуір айында жауады, орташа көрсеткіші 199 мм. Ең жауынды және ең құрғақ айлар арасындағы жауын-шашын мөлшерінің айырмашылығы 159 мм құрайды. Ең жоғары орташа температура ақпан айында 27,2 °C. Шілде айы – жылдың ең суық айы, орташа температурасы 22,8 °C. Үсембәр таулары, оның жоталары мен етегі Мухеза ауданының климатына әсер етеді.

Инфрақұрылым

Мұхиза аудандық кеңесіне магистральдық, аймақтық, аудандық және қоректендіру жолдары қызмет көрсетеді. 2015 жылы жалпы жол желісі 932 км құрады, бұл көрсеткіш әрбір ауданның ұзындығы және жол түрлері бойынша бөлінген. Аудандық кеңес күтіп ұстайтын жолдар аудандық немесе қоректендіру жолдары деп аталады, ал орталық үкімет күтіп ұстайтындары магистральдық немесе аймақтық жолдар ретінде жіктеледі. Қалған жолдар қоректендіруші немесе шеткі жолдар деп аталады, олардың көп бөлігі ауылдық/митаа қауымдастықтарымен күтіледі. Магистральдық жолдар жалпы жол желісінің 45 шақырымын (4,8%) құрады. Аудандық жолдардың ұзындығы 246 шақырымды (26,4%) ал аймақтық жолдардың ұзындығы 122 шақырымды (13,1%) құрады. Жалпы ұзындығы 519 шақырымды (55,7%) құрайтын жолдар қоректендіру жолдары болып табылады. Сегерадан Тангаға және Кения шекарасына дейінгі тас төселген T13 магистральдық жолы аудан арқылы өтеді. Сондай-ақ, Танга-Аруша темір жолы да аудан арқылы өтеді.

Ауыл шаруашылығы

Мұхиза аудандық кеңесінің тұрғындары үшін ауыл шаруашылығы олардың негізгі табыс көзі болып қала берді. 2012 жылғы халық және тұрғын үй санағы бойынша, кеңестегі үй шаруашылықтарының 79 пайызынан астамы ауыл шаруашылығымен айналысты. Мұхиза аудандық кеңесінде өндірілетін негізгі азық-түлік дақылдары – жүгері, маниок және банан, ал апельсин, кокос, қара бұрыш, гвоздика, корица және шай – коммерциялық дақылдар ретінде өсіріледі. Дегенмен, кейбір кеңес мүшелері жалақыларын арттыру үшін азық-түлік дақылдарын қолма-қол ақшаға сатуға арналған дақылдар ретінде өсіреді. Табиғи ресурстардан кейін, мал шаруашылығы Мұхиза аудандық кеңесі тұрғындары үшін үшінші ең маңызды экономикалық қызмет болып табылады. 2012 жылғы халық және тұрғын үй санағы мәліметтері бойынша, кеңестегі 21 821 отбасы ірі қара мал өсірді, бұл кеңестегі барлық отбасылардың 45,8 пайызын құрайды. 2015 жылы Мұхиза аудандық кеңесінде барлығы 302 484 бас мал болды. Ең көп таралған мал – тауық, олардың саны 230 070 (76,1 пайыз), одан кейін ешкі (37 409; 12,4 пайыз) және ірі қара мал (27 999; 9,3 пайыз) тұрды. Халық тығыздығы ең төмен үш мал түрі – есек (212, немесе 0,1 пайыз), шошқа (2 688, немесе 0,9 пайыз) және қой (4 106, немесе 1,4 пайыз) болды.

Табиғи ресурстар

Орман шаруашылығының әлеуеті – Мұхиза аудандық кеңесіне тағы бір мүмкіндік. Отын, ағаш көмірі, тікелей ағаш және құрылыс материалдарына деген қажеттілікті қанағаттандыру мақсатында Мұхиза ормандары тым көп пайдаланылуда. Орманды шамадан тыс кесудің зиянды салдарынан сақтану үшін, бірқатар орман участақтарын сақтауға бағытталған жұмыстар жүргізілуде. Қазіргі таңда кеңестің табиғи орман қоры 30 127 гектарды, ал орман егістіктері 11 273 гектарды құрайды, жалпы орманды жабатын аумақ 41 400 гектарға жетеді және ол 16 округпен қоршалған.

Балық аулау

Мұхиза ауданындағы су қоймаларының жетіспеуіне байланысты балық аулау кең таралған экономикалық қызмет емес. Тек топтасып, Үнді мұхитында балық аулаумен айналыса бастаған адамдар ғана бір ауылда шағын көлемде балық аулаумен шұғылданады. 2015 жылы кеңестегі Кигомбе ауылында 256 балықшы болды, олардың 185-і (72,3 пайызы) балық аулауға лицензиясы болған. Ал кеңестің өзінде 167 кеме бар, олардың жартысынан астамы – 97 (58,1 пайызы) тіркелген, ал 70 (41,9 пайызы) тіркелмеген. Бұдан өзге, 2015 жылы кеңес жалпы құны 174,8 миллион теңге болатын 50 654 кг балық өндірді.

Тау-кен өндірісі

Құм – минералдық қорлардың бір түрі, ол Номени ауданында шамалы көлемде кездеседі және аудандық кеңес қолжеткізе алады. 2015 жылы кеңес 4 200 000 кг құмды, 16 800 000 танзаниялық шиллинг сомасына өндірді. Дегенмен, ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы сияқты өнімді салалармен салыстырғанда, кеңеске тигізетін экономикалық әсері әлі де аз.

Туризм

Мұхиза аудандық кеңесі тарихи және табиғи орындарға бай, олар мәдени туризмді дамытуға зор мүмкіндік береді. Тарихи орындар жетілдіруді қажет етеді, ал табиғи орындар қауым үшін ашық. Амани, Магорото және НИЛО орман қорықтары, сондай-ақ Кигомбе жағажайы – Мұхиза аудандық кеңесінің тұрғындары мен қонақтары барып көре алатын танымал туристік орындар.

Халық саны

Бондей, Самба және Зигуа – Мұхеза аудандық кеңесінде өкілдік ететін үш негізгі жергілікті этникалық топтар. 2012 жылғы халық және тұрғын үй санағы мәліметтері бойынша, аудан халқы 204 461 адамды құрайды. Бондей және Самба – кеңестегі ең ірі екі этникалық топ, олар Мухеза халқының 80% астамын құрап, көбінесе ауыл шаруашылығымен шұғылданады. Аудандық кеңес аумағында Зигуа тайпаларының саны аз және олар шашырап орналасқан.

Демография

Мұхиза аудандық кеңесі 2002 жыл мен 2012 жыл аралығында халық саны 32 893 адамға (19,2 пайыз) артты, яғни 171 568-ден 204 461 адамға жетті. Ерлер саны 14 692 адамға, немесе 17,1 пайызға өсті, 2002 жылы 86 151 адамнан 2012 жылы 100 843 адамға дейін, ал әйелдер саны 18 201 адамға, немесе 21,3 пайызға өсті, 2002 жылы 85 417 адамнан 2012 жылы 103 618 адамға дейін. 2012 жылы Мұхиза ауданының аймақтық халықтың үлесі 10,0 пайызды құрады.

Білім

2011 жылы Мухеза аудандық кеңесінде 111 мемлекеттік бастауыш мектепке қоса 4 жеке бастауыш мектеп болды. Жеке бастауыш мектептердің саны 2011 жылы 4-тен 2015 жылы 7-ге дейін артты, ал мемлекеттік бастауыш мектептердің саны өзгеріссіз қалды. Бвамвера, Килулу, Лусанга және Номени округтері әрқайсысы бес мемлекеттік бастауыш мектепке ие болып, округ деңгейінде көш бастады, ал Квабада, Квемингожи және Масугуру округтерінде ең аз мектептер (2-ден) болды. 2011 жылдан 2015 жылға дейінгі бес жыл ішінде Мухеза аудандық кеңесіндегі мемлекеттік орта мектептердің саны өспеді де, азаймады да. Генге және Млингано округтерінде бір округке шаққанда ең көп мемлекеттік орта мектептер (2) болды. Мадженго округынан басқа, қалған округтердің әрқайсысында бір орта мектеп болды.

Денсаулық

Мұхиза аудандық кеңесінде 47 медициналық мекеме болды. Кеңестің Танганьика бөлімшесінде бір жеке аурухана, екі мемлекеттік және екі жеке денсаулық сақтау клиникасы, сондай-ақ 44 мемлекеттік диспансер орналасқан. Дегенмен, Мисалай, Мкузи, Мбарамо және Генге бөлімшелерінен басқа, әр бөлімшеде бір денсаулық сақтау орталығы болды. Мтиндиро, Квафенго, Зирай, Мисалай және Кисивани бөлімшелерінде әрқайсысында екі мемлекеттік диспансерден болғандықтан, ең жақсы жағдайда болды. Амани және Кигомбе бөлімшелерінде үш диспансерден (бір мемлекеттік және екі жеке) болса, ал Кисивани және Мисалай бөлімшелерінде үш диспансерден (екі мемлекеттік және бір жеке) болды. Идеалды жағдайда, кеңестегі әр бөлімшеде денсаулық сақтау орталығы болуы тиіс.