Кіріспе

Вашингтон және Ли университетінің университет шіркеуі (бұрынғы Ли шіркеуі) – Вирджиния штатының Лексингтон қаласындағы Ұлттық тарихи ескерткіш. Ол 1867–1868 жылдары мектеп президенті (сол кезде Вашингтон колледжі деп аталған) Роберт Лидің өтініші бойынша салынды, және университеттың атының бір бөлігі оның есімімен байланысты. Виктория стиліндегі кірпіштен тұрғызылған архитектуралық дизайнның авторы, болжам бойынша, Лидің ұлы Джордж Вашингтон Кустис Ли, ал егжей-тегжейлі бөлімдерін көршілес Вирджиния әскери институтының архитекторы және инженерлік профессоры полковник Томас Уильямсон жасаған. Салынысы аяқталғаннан кейін және Роберт Ли тірі болған кезде ол Колледж шіркеуі деп белгілі болды. Ли 1870 жылы шіркеудің ішінде жерленді.

Лидің жатуы

Шәуетхана апсидасының орталық бөлігі – христиан шіркеуінің дәстүрлі жоспарында алтарь орналасқан жерде – Эдвард Валентин жасаған, бірақ аты аталмаған Азамат соғысы майданында (Recumbent Lee) ұйықтап жатқан, әскери формадағы Лидің мүсіні тұр. Осы мүсіншінің Лидің мүсіні бұрын Вирджиния штатының өкілі ретінде Ұлттық мүсін залында көрсетілген, бірақ АҚШ Капитолинен алынып тасталды. Сонымен қатар, оның Джефферсон Дэвистің мүсіндері Ричмонд қаласының (Вирджиния штаты) Монумент даңғылы мен Нью-Орлеаннан да алынып тасталды. Бұл мүсін 1883 жылғы 28 маусымда ашылып, ғибадатхананың басты көрнекі нысаны ретінде салтанатты түрде табыс етілді. Басты сөз сөйлеген Джон В. Дэниел, жақын арада Вирджиния штатынан АҚШ сенаторы болып сайланатын және қатыса алмаған Джефферсон Дэвистің орнына сөз сөйлеген, Роберт Э. Лидің Азамат соғысының бастапқы кезеңінде Вирджиния штатының қарулы күштерін басқару туралы шешімін былай бағалады: «Адам баласы Тау үстінде тұрып, алдынан «жер бетіндегі барлық патшалықтар мен олардың даңқы» ашылғанын көргенде, олардан бас тартып Гефсимания бағының азапты және қанды терге, содан кейін Голгофа төбесіндегі крестке бет бұрған. Сол кезде, қарапайым және төмен сүйікті Құтқарушының ешбір ізбасы Лиден де қиын сынақтан өтпеген болуы мүмкін емес. Осылайша, өмірінің соңына дейін адалдығын сақтап, жақсылық пен жамандыққа дайын тұрған Ли біз үшін өмір сүруге, азап шегуге және өлмеуге келді». Лидің өлімі мен одан кейінгі оқиғалар туралы ой бөлісе отырып, Дэниел былай деді: «Ли бізге және біздің ұрпақтарымызға мәңгілікке өшпес мұра қалдырды. Адамның жүрегі – оның мәңгілік патшалығы. Сонда ол билейді, біз айқайлаймыз: «Уа, патша, мәңгілік өмір сүр!»». Дэниел Лидің шартты түрде тұтқын ретінде қайтыс болғанына қайғырып, оның американдық азаматтығы толыққанды қалпына келтірілмегенін айтты: «Өз тілін білмейтін шетелдікке, ал африкалық азат етілген құлдар заңдарын оқи алмай немесе түсіне алмай сайлау құқығы берген ел, оған және оның Бас қолбасшысы [Дэвис] өзінің ең көрнекті саяси құлдарына дауыс беру құқығын бермеді». Вашингтон және Ли тарихының профессоры Тед ДеЛейни, Джим Кроу заманында Лексингтонда туып өскен және W&L тарих факультетінің алғашқы афроамерикандық төрағасы болған, 2019 жылы Роберт Э. Лидің мүсіні мен оның ғибадатханадағы орналасуы туралы пікірін білдірді: «Мұндағы символизм бірінші қағиданы бұзады».

Құрылыс және тарих

Шәулет қабырғаларында мүсіншілер бөлмесінің екі жағында екі картина орналасқан: біреуі 1796 жылғы Гилберт Стюарттың президент Джордж Вашингтонның суреті, екіншісі 1866 жылғы Дж. Ридтың салған Лидің суреті. 2018 жылы бұл картиналар Вашингтон отбасы коллекциясынан алынған Чарльз Уилсон Пилдің Вашингтонның портретімен және Эдвард Пайн салған Лидің формадағы портретімен ауыстырылды. Бұл өзгеріс әрбір университет атау иесінің мектеппен байланысты кезеңін көрсете түсу үшін жасалды. Сондай-ақ, қабырғалардың бірінде Сигма қоғамы сыйлаған тақта орналасқан, ол 1912 және 1915 жылғы түлектерінің Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза болған екі мүшесін құрметтейді. Шіркеудің жертөлесінде Лидің жерленгеннен кейін қосылған склепінде Лидің өзі, оның әйелі Мэри Анна Кустис Ли, жеті баласы – Джордж Вашингтон Кустис Ли, Мэри Кустис Ли, Уильям Генри Фитцхуг Ли, Энн Картер Ли, Роберт Е. Ли кіші, Элеонора Агнес Ли және Милдред Чайлд Ли, сондай-ақ оның ата-анасы – Революциялық соғыстағы генерал-майор Генри "Жылы атты Гарри" Ли және Энн Хилл Картер Лидің қалдықтары сақталған. Лидің сүйікті аты – Трэвелер – шіркеудің сыртында жерленген, көптеген келушілер монеталар, алмалар және басқа да құрмет белгілерін қалдырады. Шіркеудің жертөлесінде Джордж Вашингтон мен Роберт Ли отбасыларының, сондай-ақ университет тарихын көрсететін мұражай бар. Лидің кеңсесі ол қайтыс болған күнгідей мұқият сақталған. Шіркеу Вашингтон және Ли университетінің қазіргі қызметінде маңызды рөл атқарады. Оның негізгі залында және үш жақты шағын балконында 600-ге жуық адам отыра алады. Бірінші курс студенттері университет студенттік комитетінің төрағасының мектептің ар-ұждан жүйесі туралы сөйлегенін тыңдау үшін жиналады. Мұнда маңызды лекциялар, концерттер және басқа да маңызды шаралар өткізіледі. Көп жылдар бойы шіркеуде 1914 жылдың 3 желтоқсанында Вашингтон және Лиде құрылған Omicron Delta Kappa (ODK) ұлттық құрмет қоғамының жылдық жиналысы Роберт Э. Лидің туған күні, 19 қаңтарда өткізілді. Бұл шара қорғаншылар кеңесімен бірге өткізілетін және Роберт Ли күні ретінде белгілі бір оңтүстік штаттарында әлі де ресми түрде тойланатын "Қорылтайшылар күні" деп аталатын университет демалысымен байланысты болды. 2014 жылы студенттердің петициясынан кейін Ли мүсінінің айналасындағы Конфедерация тулары алынып тасталды. Сол кезде Роберт Лидің шөбересі және 1949 жылғы W&L түлегі Роберт Ли IV бұл өзгерісті қолдап, "Менің ойымша, мүсіндер бөлмесінен туларды алып тастау кешіктірілді" деді. 2018 жылдан бастап Ли мүсіні орналасқан бөлменің алдына қойылған үлкен есіктер университет іс-шаралары кезінде жабылып, бөлме мен мүсінді жасырып, оны сол кезде "шіркеудің жиналыс залынан функционалдық жағынан бөлек" ұстайды. Бұл шара шіркеудің "біздің қауымдастығымыздың барлық мүшелеріне ыңғайлы болуын" қамтамасыз ету мақсатымен жасалды. Университет қамқоршылар кеңесі 2021 жылдың 4 маусымында Университет шіркеуінің атауын Ли шіркеуінен ресми түрде өзгертті. Университет сонымен қатар Роберт Лидің туған күніне арналған "Қорылтайшылар күні" деп аталатын мектеп демалысын тоқтатуды және "Ли отбасы склебынан және Ли ескерткіш мүсінінен аудиторияны физикалық түрде бөліп, сәнсіз дизайнын қалпына келтіру үшін" Капелланың жаңа дизайнын және жөндеу жұмыстарын жүргізуді жоспарлады. Университет шіркеуі, бұрын Ли шіркеуі деп белгілі болған, 1960 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп танылды. Романшы Ральф Эллисон 1963 жылы ол жерде сөйлеген алғашқы афроамерикандық спикер болды. Қазіргі уақытта қоғамдық турлардың кестесі жоқ.