Шешек жасушалар терапиясы: ауруларды емдеу және алдын алу жолдары

Жаңағы орталықтардағы жасушалық терапия – аурулардың алдын алу және емдеудің инновациялық әдісі. Соңғы зерттеулер, мүмкіндіктер мен даулар туралы біліңіз.

15 мин оқу

100%

Дереккөз: Stem-cell therapy — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Дің жасушаларды ауруды немесе жағдайды емдеу немесе алдын алу мақсатында қолдану. Медициналық терапия.

Дің жасушалар терапиясы ауруды немесе жағдайды емдеу немесе алдын алу үшін қолданылады. 2016 жылға дейін, дің жасушаларды қолданатын жалғыз белгілі ем – гематопоэтикалық дің жасушаларын трансплантациялау. Бұл көбінесе сүйек миын трансплантациялау түрінде жүзеге асырылады, бірақ жасушаларды омыртқа қаннан да алуға болады. Дің жасушалардың әртүрлі көздерін дамыту және нейродегенеративті аурулар, сондай-ақ диабет және жүрек аурулары сияқты жағдайларды емдеу үшін дің жасушалар терапиясын қолдану бойынша зерттеулер жүргізілуде. Дің жасушалар терапиясы ғалымдардың эмбриондық дің жасушаларды оқшаулау және өсіруге қол жеткізгенінен, соматикалық жасуша ядролық трансфері арқылы дің жасушаларды жасаудан және индуцирленген көпқабатты дің жасушаларды жасау техникаларын қолданудан кейін даулы мәселеге айналды. Бұл дау көбінесе аборт саясатымен және адамды клондаумен байланысты. Сонымен қатар, сақталған омыртқа қанды трансплантациялауға негізделген емдеулерді коммерцияландыруға жасалған әрекеттер де дау тудырды.

Медициналық қолданыстар

90 жылдан бері гематопоэтикалық түбірлі жасушаларды трансплантациялау (ГТЖ) лейкемия және лимфома сияқты ауруларды емдеу үшін қолданылып келеді; бұл түбірлі жасушалар терапиясының ең көп тараған және қолданылатын жалғыз түрі. Химиотерапия кезінде цитотоксикалық заттар тез өсетін жасушалардың көп бөлігін өлтіреді. Дегенмен, бұл заттар лейкемиялық немесе неопластикалық жасушаларды, сондай-ақ сүйек косырындағы гематопоэтикалық түбірлі жасушаларды ажырата алмайды. Бұл дәстүрлі химиотерапия стратегияларының жанама әсері болып табылады, ал түбірлі жасушаларды трансплантациялау осы әсерді жоюға бағытталған; донордың сау сүйек косыры емдеу кезінде қабылдаушының денесінде жоғалған жасушаларды алмастыру үшін функционалды түбірлі жасушаларды қайтадан енгізеді. Трансплантацияланған жасушалар сонымен қатар қатерлі жасушаларды өлтіруге көмектесетін иммундық жауапты тудырады; алайда, бұл процесс шамадан асып кетсе, трансплантатқа қарсы қабылдаушы ауруына (GvHD) әкелуі мүмкін, бұл емдеудің ең қауіпті жанама әсері. Прококвимал деп аталатын тағы бір түбірлі жасуша терапиясы 2012 жылы Канадада стероидтерге сезімталдық танытпаған балалардағы жедел трансплантатқа қарсы қабылдаушы ауруын емдеу үшін шартты түрде мақұлданды. Бұл ересек донорлардың сүйек косырынан алынған мезенхималық (MSC) түбірлі жасушаларға негізделген аллогендік терапия. MSC жасушалары косырдан тазартылып, өсіріліп, қапталады, содан кейін бір донордан 10 000 дозаға дейін алынуы мүмкін. Дозалар қажеттілік туғанша мұздатылған күйде сақталады. FDA қан және иммунологиялық ауруларды емдеу үшін кіндік қаннан алынған бес гематопоэтикалық түбірлі жасуша өнімін мақұлдады. 2014 жылы Еуропалық дәрі-дәрмек агенттігі көздің күйігінен туындаған ауыр лимбальді түбірлі жасуша жетіспеушілігі бар адамдарға лимбальді түбірлі жасушаларды қолдануға рұқсат беруді ұсынды.

Тек ғылыми-зерттеу

Стенциалдық жасушалар бірнеше себеппен зерттеледі. Дәрі-дәрмек жасау мақсатында, олардан бөлінетін молекулалар мен экзосомалар да зерттелуде. Жасушалардың өзінің қызметтерімен қатар, стенциалдық жасушалардың секретомы деп аталатын, паракриндік ерігіш факторлары дегенеративтік, аутоиммундық және қабыну ауруларында стенциалдық жасушаларға негізделген терапиялардың тиімділігін қамтамасыз ететін тағы бір механизм екені анықталды.

Адамның дің жасушалары

Регенеративтік терапияға арналған көптеген дің жасушалары пациенттің сүйек кемігінен немесе майлы тінінен бөлінеді. Зақымдалған тіндерге трансплантацияланған дің жасушаларының саны емдеудің тиімділігін өзгерте алады. Осыған сәйкес, мысалы, сүйек кемігінен алынған дің жасушалар арнайы зертханаларда миллиондаған жасушаларға дейін көбейтіледі. Сүйек, шеміршек, байланыстырғыш тіндер және сіңірлерді жаңарту үшін сүйек кемігінен алынған дің жасушалар артық деп есептелсе де, басқалар жинаудың аз қиындықтары мен майлы тіндерден алынған дің жасушалар фракцияларында бар көпжасушалы микроорталықтың автологты трансплантация үшін артықшылықты ететінін айтады. Гемопоэтикалық дің жасушалардың қан ағынында қозғалатыны және басқа мезенхималық дің жасушалар сияқты бірдей дифференциалдану қабілетіне ие екені анықталды, бұл да өте инвазивті емес жинау әдісімен мүмкін. Соңғы кезде экстраэмбрионалды мезенхималық дің жасушаларды пайдалануға қызығушылық артып келеді. Қазір түрлі жануарлардың кіндік бауырында, сары қабығында және плацентасында кездесетін дің жасушалардың дифференциалдану қабілеттерін зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Бұл дің жасушалардың ересек жасушаларға қарағанда жоғары дифференциалдану қабілетіне ие екені саналады, оның ішінде эндодермалық және эктодермалық текті тіндерді оңай қалыптастыру қабілеті де бар. Адам эмбрионын жоюды қажет етпейтін басқа да дің жасуша зерттеулері бар, және мұндай зерттеулер ересек дің жасушаларды, амниондық дің жасушаларды және индукцияланған плюрипотентті дің жасушаларды қамтиды. 2009 жылдың қаңтар айында АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы Geron Corporation компаниясына эмбрионалды дің жасушаларға негізделген терапияның алғашқы клиникалық сынағын жүргізуге рұқсат берді. Сынақ GRNOPC1 дәрісін, эмбрионалды дің жасушалардан алынған олигодендроциттердің алғашқы жасушаларын, омыртқа миының жарақаттанған адамдарына қолдануды мақсат етті. 2011 жылдың қарашасында компания "капиталдың жетіспеушілігі мен белгісіз экономикалық жағдайлардың қазіргі ортасында" терапияға назар аудару үшін сынақ тоқтатылды. 2013 жылы биотехнология және регенеративтік медицина компаниясы BioTime клиникалық сынақты қайта бастау мақсатымен акциялармен мәміле жасау арқылы Geron компаниясының дің жасуша активтерін сатып алды.

Most stem cells intended for regenerative therapy are generally isolated either from the patient's bone marrow or from adipose tissue. The number of stem cells transplanted into damaged tissue may alter the efficacy of treatment. Accordingly, stem cells derived from bone marrow aspirates, for instance, are cultured in specialized laboratories for expansion to millions of cells. While it is thought that bone marrow derived stem cells are preferred for bone, cartilage, ligament, and tendon repair, others believe that the less challenging collection techniques and the multi cellular microenvironment already present in adipose derived stem cell fractions make the latter the preferred source for autologous transplantation. Hematopoietic stem cells have also been discovered to be travelling in the blood stream and possess equal differentiating ability as other mesenchymal stem cells, again with a very non invasive harvesting technique. There has been more recent interest in the use of extra embryonic mesenchymal stem cells. Research is underway to examine the differentiating capabilities of stem cells found in the umbilical cord, yolk sac and placenta of different animals. These stem cells are thought to have more differentiating ability than their adult counterparts, including the ability to more readily form tissues of endodermal and ectodermal origin. There is other stem cell research that does not involve the destruction of a human embryo, and such research involves adult stem cells, amniotic stem cells, and induced pluripotent stem cells. In January 2009, the US Food and Drug Administration gave clearance to Geron Corporation for the first clinical trial of an embryonic stem cell based therapy on humans. The trial aimed to evaluate the drug GRNOPC1, embryonic stem cell derived oligodendrocyte progenitor cells, on people with acute spinal cord injury. The trial was discontinued in November 2011 so that the company could focus on therapies in the "current environment of capital scarcity and uncertain economic conditions". In 2013 biotechnology and regenerative medicine company BioTime acquired Geron's stem cell assets in a stock transaction, with the aim of restarting the clinical trial.

Мезенхималық стромальды жасушалар (MSC)

Ғалымдар 2012 жылы хабарлағандай, ерітілгеннен кейін бірнеше сағат ішінде трансфузияланған MSC-лер, клеткалық өсудің логарифмдік фазасындағы (жаңа) MSC-лерге қарағанда, ауруларды емдеуде төмендеген функцияны немесе тиімділікті көрсетуі мүмкін. Сондықтан криоконсервіленген MSC-лерді қолдану алдында, оларды *in vitro* жағдайында клеткалық өсудің логарифмдік фазасына жеткізу қажет. MSC-лерді қайта өсіру, жасушалардың мұздату және еріту кезіндегі стрестен қалпына келуіне көмектеседі. Жаңа MSC-лерді қолданған клиникалық сынақтарға қарағанда, ерітілгеннен кейін бірден криоконсервіленген MSC-лерді қолданған көптеген клиникалық сынақтар сәтсіз аяқталды.

Дәрілік препараттарды табу және биомедициналық зерттеулер

Директті дифференциациялау арқылы функционалды ересек тіндерді мәдениетте шексіз өсіру мүмкіндігі, дәрілік зерттеулер үшін жаңа мүмкіндіктер ашады. Зерттеушілер дифференциацияланған жасуша желілерін өсіріп, содан кейін әрбір жасуша түрінде жаңа дәрілерді сынап, in vitro зерттеулер жүргізу алдында мүмкін болатын өзара әрекеттесулерді тексеруге қабілетті. Бұл, ветеринариялық зерттеулерде қолданылатын дәрілерді әзірлеуде маңызды, себебі түрге тән өзара әрекеттесулердің болуы мүмкін. Осы жасуша желілерінің зерттеу мақсатында қолданылуы, зерттеу үшін қолданылатын жануарлардың қажеттілігін азайтуға үміттендіреді, себебі in vitro жағдайында адам тіндеріне тигізетін әсерлер, жануарларға сынақ жүргізу кезеңінен бұрын белгілі болмаған ақпараттарды ұсынуы мүмкін. Жасушаларды екі өлшемде өсіру әдісі соңғы 40 жыл бойы әлемдегі мыңдаған зертханаларда жүзеге асырылып келеді. Екі өлшемді платформаларда жасушалар әдетте базальдық жағынан қатты, берік тегіс бетке, ал апикальдық жағынан сұйықтыққа ұшырайды. Мұндай екі өлшемді, берік субстратты мекендеу, тірі қалған жасушалар үшін үлкен бейімделуді талап етеді, себебі олардың әрбір жасуша түріне тән клеткадан тыс матрицасы болмайды, бұл жасуша метаболизмін өзгертіп, оның функционалдығын төмендетуі мүмкін. Зақымдалған аймақтарға қан ағынын арттыру және, демек, тіндердің жаңаруын ынталандыру үшін, тромбоциттерге толы плазманы дің жасушаларын трансплантациялаумен бірге қолдануға болады.

Нейродегенерация

Дене жасушаларының мидың дегенерациясының жануарлар моделіне тигізетін әсері зерттелді, мысалы Паркинсон ауруы, Амиотрофиялық бүйірлік склероз және Альцгеймер ауруы. Көптеген склерозға қатысты алдын ала зерттеулер жүргізілді, және 2020 жылғы 2-ші фазалық сынақ мезенхималық дің жасушаларымен емделген пациенттерде плацебо алған пациенттерге қарағанда айтарлықтай жақсы нәтижелер көрсетті. 2021 жылдың қаңтар айында FDA Паркинсон ауруының соңғы сатысындағы пациенттерде жоғалған ми жасушаларын қалпына келтіруге арналған зерттеулік дің жасушалық терапияның алғашқы клиникалық сынағын мақұлдады. Сау ересектердің миында нейрондық дің жасушалары бар, олар жалпы дің жасушалар санын сақтау үшін бөлінеді немесе прогениторлық жасушаларға айналады. Сау ересек зертханалық жануарларда прогениторлық жасушалар мидың ішінде миграция жасайды және негізінен иіс сезу (химиялық сезім) үшін нейрон популяциясын сақтауға жұмыс істейді. Эндогенді нейрондық дің жасушаларын фармакологиялық түрде белсендіру неврологиялық аурулардың ересек егеуқұйрықтарының моделінде нейропротекцияны және мінез-құлықтың қалпына келуін тудырады.

Ми мен омыртқа миының зақымдануы

Инсульт және бас миының жарақаттануы жасушалардың өліміне алып келеді, бұл мидағы нейрондар мен олигодендроциттердің жоғалуымен ерекшеленеді. Денеден қорғану үшін жасалған зерттеулерде жұлын зақымдануы жағдайында сабақты жасушаларды тәжірибелік қолдану мүмкіндігі зерттелді, және клиникалық, сондай-ақ жануарлар үстіндегі зерттеулер жүргізілді.

Тістерді қайта өсіру

2004 жылы Лондон Корольдік колледжінің ғалымдары тышқанда толық тіс өсірудің жолын тапты және зертханада биоинженерлік тістерді дербес өсіре алды. Зерттеушілер тіс жаңарту технологиясының адамдарда тістер өсіру үшін қолданылатынына сенімді. Теория бойынша, науқастан алынған шекті жасушаларды зертханада тіс бүршігіне айналдыруға болады, ол қызыл иекке имплантацияланғанда жаңа тіс пайда етеді және үш аптадан астам уақытта өсуі күтіледі. Ол жақ сүйегімен бірігіп, жүйкелер мен қан тамырларын байланысуға ынталандыратын химиялық заттар шығарады. Бұл процесс адамның түпкі тістерінің қалыптасуына ұқсас. Дегенмен, болашақта жоғалған тістерді алмастыру үшін шекті жасушаларды қолдану мүмкіндігіне қол жеткізу үшін көптеген қиындықтарды еңсеру қажет.

Кохлеарлық шашты клеткалардың қайта өсуі

Хеллер эмбрионалдық түбірлі жасушаларды пайдалану арқылы құлақ шашы жасушаларын қайта өсіруде сәттілікке жеткенін хабарлады. 2019 жылғы есітуді қалпына келтіру және жаңару медицинасын қарастырған шолуда, түбірлі жасушалардан алынған отик прогенеторлар есту қабілетін едәуір жақсартуға потенциалы бар.

Соқырлық және көру қабілетінің нашарлауы

2003 жылдан бері зерттеушілер көздің зақымдануын қалпына келтіру үшін мүйіз қабығының түбірлік жасушаларын зақымдалған көзге сәтті трансплантациялауда. "Команда қолданған торлы жасушалар түсік тасталған ұрықтардан алынады, бұл кейбір адамдарға ұнамайды." Бұл жаймалар зақымдалған мүйіз қабығының үстіне трансплантацияланғанда, түбірлік жасушалар жаңару процесін ынталандырады, нәтижесінде көру қабілеті қалпына келеді. Соңғы жаңалық 2005 жылдың маусым айында Англияның Суссекс қаласындағы Королева Виктория ауруханасының зерттеушілері осы әдіс арқылы қырық адамның көру қабілетін қалпына келтіргенде болды. Шераз Дая басқаратын топ науқастан, туысынан немесе тіпті қайтыс болған адамнан алынған ересек жасушаларын сәтті пайдаланды. Қосымша сынақтар жалғасуда.

Панкреатикалық бета- жасушалар

1-типті диабетпен ауыратын адамдарда қант безінде инсулин өндіретін бета-жасушаларының функциясы жоғалады. 2007 жылғы жарияланымда ғалымдар эмбриондық шектеулі жасушаларды зертханада бета-жасушаларға айналдыруға қол жеткізді. Теория бойынша, егер бета-жасушалар сәтті трансплантацияланса, олар диабетпен ауыратын науқаста бұзылған жасушаларды алмастыра алады. Дегенмен, жоғары глюкоза концентрациясы шектеулі жасушалармен емдеуге зиянды әсер етеді.

Ортопедия

2017 жылы ересек жасұлан клеткаларынан (стволоциттерден) алынған мезенхималық жасұлан клеткаларын (МЖК) пайдалану, сүйек және бұлшық ет травмаларында, шеміршектерді жаңартуда, остеоартритте, омыртқааралық дискілерге жасалатын хирургиялық араласымдарда, иық бунағының айналма манжеткасында және басқа да бұлшық-сүйек жүйесінің ауруларында қолдану мүмкіндігі бойынша алдын ала зерттеулер жүргізілді. МЖК-ні қолдануға қатысты ортопедиялық зерттеулердің басқа да салаларына тіндік инженерия және жаңару медицинасы жатады. 2018 жылы зерттеушілер жаңару процесіне қолайлы жағдай жасайтын "топырақ" сияқты тіндердің әртүрлі аспектілерін зерттеуді жалғастырып жатыр.

АИТВ/ЖИТС

2013 жылы ғалымдар ВИЧ-1/ЖИТС-ті емдеуге қатысты жаңа тәсілді зерттеді, ол өз қан тамырларының шеміршек және алғашқы жасушаларын (GM HSPC) гендік өзгерту арқылы (ВИЧ-1-ге төзімді) трансплантациялауға негізделген, осылайша ауруға қарсы тұратын иммундық жүйе құруға бағытталған.

Сындар

2013 жылы аутологтық сүйек кемігінің дің жасушаларының қарыншалық функциясына қатысты зерттеулерде «жүздеген» сәйкессіздіктер анықталды. Сынамыздар 48 есептің ішінде негізінен бес сынақ қолданылғанын, ал көптеген жағдайларда бір сынақтың есептерінде олардың кездейсоқ немесе жай ғана байқау арқылы қабылдануы/қабылдамауы туралы мәліметтердің өзара қайшы екенін хабарлады. Бірдей бастапқы сипаттамалары мен соңғы нәтижелері бар екі есеп, екі жариялымда тиісінше 578 науқастың кездейсоқ сынағы және 391 адамның байқау зерттеуі ретінде ұсынылды. Басқа есептерде адамдардың кіші топтарында мүмкін емес теріс стандарттық ауытқулар немесе бөлшектік субъектілер, теріс NYHA кластары тіркелді. Жалпы алғанда, сол кездегі аурухананың зертханасында өңделген дің жасушалардың санынан әлдеқайда көп адамдар сынақтарда дің жасушаларды алғанын көрсетті. 2012 жылы ешқандай есепсіз жабылған университеттік тергеу 2013 жылдың шілдесінде қайта ашылды. 2014 жылы жүрек ауруларына сүйек кемігінің дің жасушаларын қолданатын дің жасушалық терапияға қатысты мета-талдауда жарияланған клиникалық сынақтардың есептерінде сәйкессіздіктер анықталды, олардың көптеген жағдайларында сәйкессіздік саны жоғары болған зерттеулерде әсердің күшеюі байқалды. 12 кездейсоқ сынақтың ішкі субъект деректеріне негізделген тағы бір мета-талдау, негізгі көрсеткіштер бойынша дің жасушалық терапияның ешқандай маңызды пайдасын таппады, мысалы, ауыр қолайсыз оқиғалар немесе жүрек функциясының жақсаруы, нәтижесінде ешқандай пайда болмады деген қорытындыға келді. 2018 жылғы TIME сынағының нәтижелері, кездейсоқ, қос соқыр, плацебомен бақыланатын сынақ дизайлын қолданды, миокард инфарктісі бар адамдарда «сүйек миының мононуклеарлық жасушаларын енгізу 2 жыл ішінде ЛВ функциясының қалпына келуін жақсартпады» деген қорытындыға келді. Осыған сәйкес, Германия мен Норвегиядағы 10 медициналық орталықта жүргізілген BOOST 2 сынағы, сынақ нәтижесі «STEMI және орташа төмен LVEF бар науқастарда ядролық BMC қолдануды қолдамайды» деп хабарлады. Бұдан әрі, зерттеудің басқа да екіншілік МРТ көрсеткіштеріне де қол жеткізілмеді, нәтижесінде коронарлық сүйек кемігінің дің жасушалық терапиясының функционалдық немесе клиникалық пайдасы жоқ деген тұжырымға келді. 2021 жылы АҚШ-та дің жасушалар инъекциялары «дің жасушалармен емдеу» ретінде сатылатын, кіндік қаннан алынған өнімдерді алған кем дегенде 20 науқаста ауыр инфекцияларға себеп болды. 2023 жылы Мексиканың Баха-Калифорния штатындағы коммерциялық клиникада көп қабатты склерозға дің жасушалармен емделгеннен кейін Mycobacterium abscessus жұқтырған және менингит дамытқан әйелдің жағдайы жарияланды.

In 2013, studies of autologous bone marrow stem cells on ventricular function were found to contain "hundreds" of discrepancies. Critics report that of 48 reports, just five underlying trials seemed to be used, and that in many cases whether they were randomized or merely observational accepter versus rejecter, was contradictory between reports of the same trial. One pair of reports of identical baseline characteristics and final results, was presented in two publications as, respectively, a 578 patient randomized trial and as a 391 subject observational study. Other reports required (impossible) negative standard deviations in subsets of people or contained fractional subjects, negative NYHA classes. Overall, many more people were reported as having receiving stem cells in trials, than the number of stem cells processed in the hospital's laboratory during that time. A university investigation, closed in 2012 without reporting, was reopened in July 2013. In 2014, a meta analysis on stem cell therapy using bone marrow stem cells for heart disease revealed discrepancies in published clinical trial reports, whereby studies with a higher number of discrepancies showed an increase in effect sizes. Another meta analysis based on the intra subject data of 12 randomized trials was unable to find any significant benefits of stem cell therapy on primary endpoints, such as major adverse events or increase in heart function measures, concluding there was no benefit. 2018 results of the TIME trial, which used a randomized, double blind, placebo controlled trial design, concluded that "bone marrow mononuclear cells administration did not improve recovery of LV function over 2 years" in people who had a myocardial infarction. Accordingly, the BOOST 2 trial conducted in 10 medical centers in Germany and Norway reported that the trial result "does not support the use of nucleated BMCs in patients with STEMI and moderately reduced LVEF". Furthermore, the trial also did not meet any other secondary MRI endpoints, leading to a conclusion that intracoronary bone marrow stem cell therapy does not offer a functional or clinical benefit. In 2021, stem cell injections in the US have caused grave infections in at least 20 patients who received umbilical cord blood derived products marketed as "stem cell treatment". In 2023, the case of a woman who was infected with Mycobacterium abscessus and sustained meningitis after stem cell treatment for multiple sclerosis at a commercial clinic in Baja California, Mexico was published.

Ветеринариялық медицина

Жылқылар, итттер және мысықтарда жүргізілген зерттеулер ветеринарияда дің клеткалық емдеуді дамытуға әкелді, бұл емдеу ірі жануарларда да, адамдарда да миокард инфаркті, инсульт, шеміршек және байланыстырғыш тіндердің зақымдануы, остеоартрит, остеохондроз және бұлшықет дистрофиясы сияқты кең ауқымды жарақаттар мен ауруларды емдеуге мүмкіндік береді. Мұң клеткалық терапияны зерттеу көбінесе адамның медициналық қажеттіліктерін көрсетеді, бірақ жарыс жылқыларындағы жарақаттардың жоғары жиілігі мен ауырлығы ветеринарияны осы жаңа регенеративтік тәсілдің алдыңғы қатарына шығарды. Үй жануарлары адам ауруларын жақсы бейнелейтін клиникалық модельдер ретінде пайдаланылуы мүмкін.

Ветеринариялық дің жасушаларының көздері

Ветеринариялық қолданыстағы дің жасушалар терапиясы, тіндерді жаңарту құралы ретінде, негізінен сүйек, шеміршек, байланыстырғыш тіндер және/немесе сіңірлер зақымдалған жануарларды емдеу үшін ересек организмнен алынған мезенхималық дің жасушаларды қолданудан бастау алған зерттеулермен қалыптасты. Емдеулерде қолданылатын екі негізгі дің жасушалар тобы бар: бір түрдің генетикалық жағынан өзгеше донорынан алынған аллогендік дің жасушалар және түрлі емдеулерде қолдану үшін науқастан алынған аутологты мезенхималық дің жасушалар. Үшінші топ – ксеногендік дің жасушалар, яғни басқа түрлерден алынған дің жасушалар, көбінесе зерттеу мақсатында, әсіресе адамдарды емдеуде қолданылады.

Сүйекті жөндеу

Сүйектің ерекше және жақсы зерттелген табиғи жазылу процесі бар, ол әдетте сынған жерлер мен басқа да жиі кездесетін жарақаттарды жазып жасайды. Ауыр жарақаттар нәтижесіндегі бұрыс бітісулер, сондай-ақ сүйек ісігін хирургиялық жолмен алып тастау сияқты емдеулер, егер табиғи процеске қалдырылса, дұрыс жазылмауы мүмкін. Табиғи және жасанды компоненттерден құралған мұқтаждар (скаффолдықтар) мезенхималық дің жасушаларымен себіледі және зақымдалған жерге орналастырылады. Мұқтаждарды орналастырғаннан кейін төрт апта ішінде жаңадан пайда болған сүйек ескі сүйекпен бірігіп бастайды, ал 32 аптада толық бірігуге жетеді. Сүйек сынықтарын емдеу үшін жасушалық терапияны толыққанды сипаттау үшін қосымша зерттеулер қажет. Дің жасушалары иттердегі дегенеративті сүйек ауруларын емдеу үшін қолданылған. Legg–Calve–Perthes ауруына шалдыққан иттерді емдеу үшін әдетте дегенерация прогреске жеткеннен кейін тізе сүйегінің басын алып тастау ұсынылады. Жақында мезенхималық дің жасушалары тікелей тізе сүйегінің басына енгізілді, бұл сүйектің қайта жаңаруына ғана емес, сонымен қатар ауырсынды азайтуға да көмектесті. Жылқылар, әсіресе, шеке және буын зақымдануына бейім. Дәстүрлі емдеулер жылқыны толыққанды жұмысқа қайтаруда тиімсіз болып келеді. Дәстүрлі емдеулермен қатар жүретін табиғи жазылу процесі икемділікті және буынның толық қозғалысын азайтатын талшықты жарақатты тінді құрайды. Дәстүрлі емдеулер көптеген жылқылардың толық белсенділікке оралуына кедергі келтірді, сонымен қатар жарақаттанған шекелердің қатаңдығына байланысты қайта жарақаттану жиілігі жоғары болды. Сүйек қабыршағы және майлы тіндерден алынған дің жасушаларды енгізу, сондай-ақ табиғи механикалық стимул шеке тінінің жаңаруына көмектесті. Табиғи қозғалыс жаңа талшықтардың және тендоциттердің жарақат алмаған шекелердегі табиғи орналасуымен сәйкес келуін қамтамасыз етті. Дің жасушаларын емдеу арқасында көбірек жылқылар толыққанды жұмысқа оралып, үш жыл ішінде қайта жарақаттану деңгейі де төмендеді.

Bone has a unique and well documented natural healing process that normally is sufficient to repair fractures and other common injuries. Misaligned breaks due to severe trauma, as well as treatments like tumor resections of bone cancer, are prone to improper healing if left to the natural process alone. Scaffolds composed of natural and artificial components are seeded with mesenchymal stem cells and placed in the defect. Within four weeks of placing the scaffold, newly formed bone begins to integrate with the old bone and within 32 weeks, full union is achieved. Further studies are necessary to fully characterize the use of cell based therapeutics for treatment of bone fractures. Stem cells have been used to treat degenerative bone diseases in dogs. The normally recommended treatment for dogs that have Legg–Calve–Perthes disease is to remove the head of the femur after the degeneration has progressed. Recently, mesenchymal stem cells have been injected directly in to the head of the femur, with success not only in bone regeneration, but also in pain reduction. Race horses are especially prone to injuries of the tendon and ligaments. Conventional therapies are very unsuccessful in returning the horse to full functioning potential. Natural healing, guided by the conventional treatments, leads to the formation of fibrous scar tissue that reduces flexibility and full joint movement. Traditional treatments prevented a large number of horses from returning to full activity and also have a high incidence of re injury due to the stiff nature of the scarred tendon. Introduction of both bone marrow and adipose derived stem cells, along with natural mechanical stimulus promoted the regeneration of tendon tissue. The natural movement promoted the alignment of the new fibers and tendocytes with the natural alignment found in uninjured tendons. Stem cell treatment not only allowed more horses to return to full duty and also greatly reduced the re injury rate over a three year period.

Бұлшықеттерді қалпына келтіру

Иттерде миокард инфарктінен кейін жүректің жазылуын жақсарту үшін дің жасушалары сәтті қолданылды. Майлы және сүйек қабыршағынан алынған дің жасушалар алынып, жүрекке инъекция жасау алдында жүрек жасушаларына айналдырылды. Дің жасушалар қолданылғаннан кейін төрт апта өткен соң жүректің жиырылу қабілеті жақсарғаны және зақымдалған аймақ азайғаны анықталды. 2007 жылы жүрек ақауларын емдеу үшін, дің жасушалардың "егілуіне" арналған, тесікті заттан жасалған жабыншаға сынақ жүргізілді, осылайша тіндердің жаңаруына көмектесу мақсатында. Тіндер жаңарып, жабынша жүрек тіндерімен жақсы бірікті. Бұл, ішінара, жаңа қан тамырлардың пайда болуының жақсаруымен және қабынудың азаюымен байланысты деп есептеледі. Мезенхималық дің жасушалардан кардиомиоциттер пайда болғанымен, олар жиырылатын сипатқа ие болған жоқ. Жасушаларды трансплантациялау алдында жүрек жасушаларына айналдыратын басқа емдеулер жүрек тінінің жиырылуына қатысты үлкен жетістіктерге қол жеткізді. 2018 жылғы зерттеулер, мысалы, Еуропалық nTRACK зерттеу жобасы, көп режимді нанобөлшектердің бұлшықеттерді жаңарту терапиясында дің жасушаларын құрылымдық және функционалдық тұрғыдан бақылауға қабілетті екенін көрсетуге бағытталған. Идея – дің жасушаларды сіңірілуі, жұмыс істеуі және қауіпсіздігі толыққанды зерттелген алтын нанобөлшектермен белгілеу. Белгіленген дің жасушалар зақымдалған бұлшық етке енгізіліп, бейнелеу жүйесі арқылы қадағаланады. Дегенмен, бұл жүйені зертхана жағдайында сынап көрген жөн.

Жүйке жүйесінің қалпына келтіруі

Омыртқа миының зақымдануы ветеринариялық ауруханаларға түсетін ең көп кездесетін жарақаттардың бірі болып табылады. Иттерде эксперименттік түрде туындаған склерозды емдеу үшін лазерлік белсендірілген, кеңейтілмеген май тінінен алынған жасушалардың қолданылуын бағалау мақсатында зерттеу жүргізілді. Нәтижелер көрсеткендей, клиникалық белгілер уақыт өте келе жақсарды, бұл МРТ-де бұрынғы зақымданулардың жоғалуымен расталды. Инъекцияланған жасушалардың зақымдалған жерге оңтайлы қозғалғаны, миелиннің негізгі ақуыздары арқылы анықталған ремиелинизацияның күшеюі, Olig2-оң олигодендроциттерге оң дифференциация, глиальды шекараның қалыптасуына кедерес келтіру және аксондардың құрылымын қалпына келтіру байқалды.

Сату және шығындар

1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында, денсаулық туралы мәлімдемелерін растамаған және нормативтік бекіту алмаған бірнеше компания мен клиникалар дің жасушалар терапиясын ұсынды. 2012 жылы компаниялар мен клиникалардың екінші толқыны пайда болды, олар көбінесе медицинаға қатысты шектеулер аз дамыған елдерде орналасқан және медициналық туризм моделі бойынша дің жасушалар терапиясын ұсынды. 2016 жылға қарай, зерттеулер көрсеткендей, АҚШ-та 550-ден астам дің жасуша клиникасы елдің барлық штаттарында кең ауқымды медициналық жағдайларға дәлелденбеген терапияны сату арқылы дің жасуша туризмінің динамикасын өзгертті. 2018 жылы FDA Сан-Диегодағы StemGenex Biologic Laboratories компаниясына ескерту хат жіберді, бұл компания адамдардан дене майын алып, оны түрлі дің жасушалар бар қоспаларға өңдеп, ингаляция, тамырға немесе омыртқаға инфузия арқылы қайта енгізді; компания бұл емнің көптеген созылмалы және өмірге қауіпті жағдайларға көмектесетінін мәлімдеді. Дің жасушалар терапиясының құны клиникаға, ауруға және жасуша түріне байланысты әртүрлі, бірақ көбінесе 10 000 – 20 000 доллар аралығында болады. Сақтандыру полисі дің жасуша инъекцияларын қамтымайды, сондықтан пациенттер көбінесе онлайн-платформаларда қаражат жинауға жүгінеді. 2018 жылы АҚШ Федералды сауда комиссиясы денсаулық сақтау орталықтары мен жеке дәрігерлердің дің жасушалар терапиясы туралы негізсіз мәлімдемелер жасағанын анықтады және шамамен 500 000 долларды қайтаруға мәжбүр етті. FDA сол кезде екі дің жасуша клиникасына қарсы сотқа жүгінді, олардың мақұлданбаған майлы жасуша өнімдерін сату мен пайдалануын тоқтатуға талап қойды.

COVID-19-ға байланысты маркетинг және мемлекеттік органдардың жауаптары

NIH мәліметтері бойынша COVID-19 үшін ешқандай түбірлі жасушалық ем мақұлданбаған және агенттік бұл ауру үшін MSC қолдануға қарсы ескертеді. Дегенмен, кейбір түбірлі жасушалық клиникалар 2020 жылы COVID-19 үшін дәлелденбеген және FDA мақұлдамаған түбірлі жасушалар мен экзосомаларды сатуға кірісті. FDA дереу әрекет етіп, тиісті компанияларға хаттар жіберді. FTC де COVID-19-ға қатысты жарнаманы адастыратындығы үшін бір түбірлі жасушалық фирманы ескертті.