Кіріспе

Кіші ноутбуктер үшін ескі термин. Субноутбук, сондай-ақ ультракөшкіш, суперкөшкіш немесе мини-ноутбук деп те аталады, бұл әдеттегі ноутбуктан кіші және жеңіл ноутбуктарды таңдау үшін қолданылған маркетингтік термин.

1992 жылға дейін

1982 жылы шыққан Epson HX 20 журналистердің "ноутбук" деп жіктеген алғашқы портативті компьютер болды. Бұл атау оның A4 пішіндес дәптердің шамамен бірдей өлшемдерінде болғандықтан пайда болды, ол портфельге сыятынша кішкентай еді. 1983 жылы шыққан TRS 80 Model 100 – коммерциялық тұрғыдан сәтті болған алғашқы ноутбук және кішкентай портативті компьютерлер индустриясын құруға ықпал еткен модель. Флопи-дискінің болмауы (қарсылығында, өндірістік қатты күйдегі жад пайдаланылғандықтан) UltraLite-тің көпшілік тарапынан кеңінен қолданылуына кедерес болды. Осы бағыттағы алғашқы коммерциялық сәтті ноутбук – Compaq LTE, 1989 жылы шығарылып, сыншылардың жоғары бағасын алды және жақсы сатылым көрсетті. LTE-нің табысы IBM мен Apple-ді PS/2 Model L40 SX және PowerBook 100 сияқты өздерінің жұқа ноутбуктарын шығаруға ынталандырды. IBM 1992 жылдың басында L40 SX-ті PS/2 note-пен, ал 1992 жылдың соңында ThinkPad желісімен алмастырды. Екеуі де өте кішкентай MS DOS машиналары, кейінірек қолға ұсталатын компьютерлермен шамамен салыстыруға болады.

1992 - 1995 жылдар

1992 жылдың соңында PCMag журналы екі модельді кішкентай ноутбук ретінде сипаттады: олар – Gateway HandBook және Dell 320SLi (екеуінің де салмағы 1,6 кг-дан аспайды), ал тағы біреуі Италияда шығарылды: Olivetti Quaderno. Apple және Compaq осы кезеңде өздерінің құрылғыларын «кішкентай ноутбуктер» деп атамады, бірақ PowerBook Duo және Compaq LTE Lite басқаша жарамды болды, сондай-ақ екі желі де док станцияларын кеңінен танымал еткен алғашқылардың бірі болды. Тағы бір ерте модель – 1993 жылы «суперпортативті» деп ұсынылған Hewlett Packard OmniBook 300; ол салмағын азайту үшін қатты дискі орнына флэш-жад дискісін қолданған алғашқы үлгілердің бірі болды. Toshiba да сол жылы Portege T3400 және T3400CT модельдерімен нарыққа енді, «Бұл әлдеқайда үлкен компьютердің барлық мүмкіндіктеріне ие алғашқы кішкентай ноутбук» деп мәлімдеді; T3400CT – түсті экраны бар алғашқы кішкентай ноутбук. 1995 жылы Toshiba 6,1 дюймдік экраны бар Libretto 20 ұсынды; CNet Libretto 50CT туралы «Бұл АҚШ-тағы екі фунттан кем салмақтағы толыққанды Windows 95 ноутбугі» деп хабарлады. Compaq 1994 жылы өзінің қысқа ғұмырлы кішкентай ноутбуктер желісін – Contura Aero ұсынды, ол тек Compaq өнімдері үшін ғана емес, стандартты батареяны пайдалануымен ерекшеленді. IBM 1995 жылы Palm Top PC (4,7 дюймдік экраны бар қолға ұсталатын ноутбук) шығарды.

1996-2000 жылдар

IBM ThinkPad желісіне "жеңіл және жұқа" модельдерді сатты, мысалы 1996 жылғы ThinkPad 560 ультракөшірмелі және 1998 жылғы ең көп сатылған ThinkPad 600. Компания 1999 жылы бизнес-саяхатшыларға арналған 1,3 кг салмаққа ие ThinkPad 240 моделімен кішкентай ноутбуктер нарығына енді. 240 және 240X модельдері 10,4 дюймдік экранмен жабдықталған. Кейін IBM оларды 12,1 дюймдік экрандармен X желісімен алмастырды. 1997 жылы Mitsubishi Electric компаниясы өте жұқа магний корпусы (18 × 218 × 297 мм) және чиклет пернетақтасы бар 12,1 дюймдік Mitsubishi Pedion ноутбуктер желісін шығарды. Бұл қысқа ғұмырлы модельдер тек Жапонияда сатылды және аппараттық мәселелерге байланысты тоқтатылды. Sony Жапонияда 1 дюймнан да жұқа PCG 505 ультракөшірмелі (жұқа) ноутбугін ұсынды, ол 1997 жылы АҚШ-қа VAIO 505GX ретінде жетті. Одан кейін одан да жұқа Sony VAIO X505 шықты, оның өлшемдері 0,8 × 8,2 × 10,2 дюйм, ал ең жұқа жері 0,3 дюймді құрады. Алайда, ол өте қымбатқа түсті және батареясы нашар болғандықтан, көп ұзамай өндірістен алынды. Apple ескірген PowerBook Duo желісін салыстырмалы түрде жеңіл, бірақ қысқа ғұмырлы PowerBook 2400c моделімен алмастырды; оның дизайны IBM-мен бірлесіп жасалды және Apple үшін IBM Japan компаниясы өндірді. 2000 жылы Compaq Digital HiNote желісінің мұрагері – 10,3 дюймдік Armada M300 ноутбугін шығарды, ол магний корпусымен және 1,6 кг салмақпен жабдықталған. Sony 1998 жылы Жапонияда басталган C1 сериялы кішкентай ноутбуктерін де ұсынды.

2001-2006 жылдар

Бұл кезең ноутбуктердегі төмен қуатты және жоғары қуатты x86 процессорлары арасындағы айқын бөлінумен ерекшеленді; Intel Pentium 4 мобильді чиптерін шығарғанмен, Pentium 4-тің жоғары қуатты тұтынуы салдарынан қызып кетуі және батареяның қысқа өміріне байланысты мобильді Pentium III қолданыста болды. Содан кейін, үстелдік нұсқасы жоқ, мобильді процессорлардың жеке желісі – Pentium M пайда болды. Бұл дәуірде өте қуатты тиімді болуға арналған Transmeta процессорлары да болды. Sony компаниясының ең танымал модельдерінің бірі – Vaio PCG C1VE немесе PictureBook (2001) болды. Бұл қақпағына орнатылған цифрлық камерасы бар алғашқы құрылғылардың бірі еді, оны бейнеконференциялар үшін пайдалануға немесе көріністі суретке түсіру үшін бұруға болатын. 2005 жылы 8,9 дюймдік сенсорлық экраны бар Flybook түрлендірілетін ноутбугі пайда болды. Flybook GPRS немесе 3G желісіне қосылу үшін кіріктірілген телефон байланысына ие болды және түрлі жарқын түстерде қол жетімді болды. Бұл туралы GQ, FHM, Elle және Rolling Stone сияқты компьютерлік емес журналдарда жазылды. 2006 жылы Microsoft Origami кодолық атымен жаңа ультра мобильді PC форматын енгізді. Бұл Tablet PC компьютерлерінің кішірек нұсқалары болды; мысалы, Samsung Q1.

2007 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2007 жылдан бері ноутбук компьютерлер нарығында микропроцессорлардың әртүрлі мақсаттар мен қуат деңгейлеріне сәйкес сегменттелуі күшейді, оның ішінде Intel Atom және ARM микропроцессорларының пайдалануы, сондай-ақ қазір кең таралған өте төмен вольтты процессорлар енгізілді. Тағы бір маңызды өзгеріс – энергияны тиімдірек пайдаланатын және ықшам LED артқы жарықтандырылатын экрандарға CCFL экрандардан көшу болды. Екінші жағынан, 2010 жылдары негізгі тұтынушылар арасында сатудың өсуімен оптикалық дискілер мен ескі порттар сирек кездесе бастады, ал кейбір классикалық субноутбук мүмкіндіктері (қосымша ауыстырылатын аккумуляторлар, баламалы енгізу тәсілдері, қосылу опциялары, смарт-карталар, мобильді кеңжолақты модульдер, қосымша жад) азайып кетті. Computex 2011 көрмесінде Intel Ultrabooks деп аталатын жаңа жүйелік брендті жариялады; олар төмен қуатты процессорларды (бірақ нетбуктердей емес) қолданды және Intel процессорларының әрбір жаңа буынымен төмен қуатты U сериялы процессорлар негізгі сатылымның үлкен бөлігін құрады. Әдетте оптикалық дискілер мен ескі порттар болмады және көбінесе ықшам болды, бірақ бұл екі термин жиі қолданылмайтын. Еске алуға лайық жаңалықтар:

2007 жылы ASUS Eee PC – әдетте нетбуктер деп аталатын төмен құнмен ұсынылатын ноутбуктардың жаңа класының алғашқы өкілі болды. Нетбуктер әдетте Atom процессорларына негізделген, ал басқа субноутбуктер ULV процессорлары сияқты қуаттырақ процессорларды қолданды. 2008 жылы Apple әлемдегі ең жұқа ноутбук деп мәлімдеген MacBook Air-ді ұсынды. Бұл модельде кіріктірілген оптикалық дискінің болмауы ерекшеленді. Сол жылы Lenovo соңғы танымал 12 дюймдік сенсорлық панелі жоқ субноутбуктер желісін – ThinkPad X200, X200s және X200 Tablet модельдерін шығарды. 2010 жылы білім беру саласы үшін бірнеше жартылай қорғалған төменгі деңгейдегі субноутбуктер пайда болды, олардың ішінде Dell Latitude 2100, Lenovo ThinkPad x100e және HP ProBook Education Edition болды; олар ноутбуктерді зарядтауға арналған тізімшелерді қолдаумен ерекшеленді. 2011 жылы Google алғашқы Chromebook-тарды ұсынды, ал Intel премиум-классқа жататын жұқа және жеңіл ноутбуктар үшін Ultrabook брендін енгізді. Келесі бірнеше жылда ноутбуктарды «субноутбуктер» деп белгілі маркетингтік стратегия тоқтатылды және 2017 жылдан бері бұл термин кең таралған брендтерде қолданылмайды. 2021 жылға қарай нарықта субноутбуктер деп сипаттауға болатын көптеген кішкентай ноутбуктер бар, және бұл термин әлі де бейресми түрде қолданылады, бірақ енді өндірушілер оны пайдаланбайды.