Кіріспе

Джон Чун Ях Лю (John Chun Yah Liu, 8 қаңтар 1967 жылы туған) – Нью-Йорк қаласындағы американдық саясаткер. Демократиялық партия мүшесі, ол Нью-Йорк штатының Сенатының 16-шы округінен сайланған сенатор, бұл округ солтүстік-шығыс Куинс аймағында орналасқан. Бұрын ол 2010 жылдан 2013 жылға дейін Нью-Йорк қаласының 43-ші басқарушысы (Comptroller) қызметін атқарды, ал 2002 жылдан 2009 жылға дейін Нью-Йорк қалалық кеңесінің мүшесі болды, солтүстік-шығыс Куинстегі 20-шы округтің өкілі ретінде жұмыс істеді. Ол Нью-Йорк қалалық кеңесіне сайланған алғашқы азиялық американдық және басқарушы (Comptroller) болды, сондай-ақ Нью-Йорк штатының алғашқы екі азиялық американдық сенаторының бірі және Нью-Йоркте заң шығарушы немесе қалалық деңгейдегі қызметке сайланған алғашқы адам. 2013 жылы ол Нью-Йорк қаласының мэрі лауазымына кандидат болды. Қазіргі уақытта Лю Нью-Йорк қалалық университетінің Барух және Куинс колледждерінде, сондай-ақ Колумбия университетінде қалалық қаржы және саясат пәнінен сабақ береді.

Ерте өмір және білім

Чун Лю Тайваньда дүниеге келді және бес жасында Америка Құрама Штаттарына көшіп келді. Оның әкесі, Чан Лю, MBA студенті және банк кассирі болған. Лю Квинс аймағындағы PS 20 мектебінде және Хантер колледжінің жоғары мектебінде оқыды. 1985 жылы Бронкс ғылымдарына арналған жоғары мектебін бітірді, бос уақытында қоғамдық жұмыстармен айналысып, еріктілікпен шұғылданды.

Нью-Йорк қалалық кеңесі (20022009)

Лю 2001 жылы Нью-Йорк қалалық кеңесіне сайланды, солтүстік-шығыс Куинстің 20-шы округін бірінші азиялық американдық мүше ретінде өкілдік етті. Ол сонымен қатар Нью-Йорк қалалық кеңесінің Көлік комитетінің төрағасы болды және Білім, Тұтынушылар істері, Денсаулық сақтау, Жер пайдалану, Келісім-шарттар, Бақылау және Тергеу, сондай-ақ Төменгі Манхэттенді қайта жаңғырту комитеттерінде жұмыс істеді. Лю өзінің тілділігімен және қарсыласуға дайын мінезімен белгілі болды.

Бақылаушы (2010 - 2013)

2009 жылдың наурыз айында Лю Нью-Йорк қаласының бас контролері лауазымына кандидат екенін жариялады. Лю сайлау кампаниясы үшін 3 миллион доллар жинаған. Мамыр айында Лю бірнеше ұйымның қолдауын алды: Ауылдық тәуелсіз демократтар, Квинс округінің демократиялық ұйымы, жергілікті «Америкалықтар демократиялық әрекеттері» бөлімшесі және «Жұмысшы отбасылар» партиясы, 1199 SEIU кәсіподағының жергілікті ұйымы және Бірыңғай өрт сөндірушілер қауымдастығы. Кейін, 2009 жылдың қыркүйегінде Біріккен мұғалімдер федерациясы (БМФ) Люді қолдауға кірісті. 15 қыркүйектегі Демократиялық партияның ішкі сайлауында Лю 133 986 дауыс (жалпы дауыстың 38%) алып, көшбасшы болды, бірақ дауыстың 40% жинамағандықтан, Лю мен Дэвид Ясский арасында екінші тур сайлау өтті. Ясский алғашқы сайлауда дауыстың 30% алғанмен, Лю екінші турда 55,6% дауыспен жеңіске жетті. 3 қарашада өткен жалпы сайлауда Лю 696 330 дауыс (76%) жинап, бас контролер сайлауында жеңіске жетті. Республикалық кандидат Жозеф Мендола 19,3% дауыспен екінші орын алды. Нью-Йорк қаласының бас контролері қызметін атқару кезінде Лю ысырапшылдыққа қарсы күрес және тиімсіздіктерді қысқарту арқылы қалаға 3 миллиардтан астам доллар үнемдегенін мәлімдеді. Ол қаланың ағымдағы онлайн ашықтық жүйесін жаңартуға бағытталған Checkbook 2.0 жобасын бастап жүргізді. Лю Азиялық саяси көшбасшылар қорының жетекшісі, ол Азиялық американдық қауымдастығының саяси көшбасшылығын дамыту мақсатын көздейді.

Қала әкімі қызметіне үміткерлік (2013)

Лю 2013 жылғы сайлауда Нью-Йорк қаласының мэрі лауазымына кандидат болды, бірақ Демократиялық партиясының ішкі сайлауында төртінші орын алып жеңіліске ұшырады.

Бөлшекті қаржыландырудан бас тарту

Людің сайлау қаржысын жинау бойынша жүргізілген тергеулер оның екі бұрынғы әріптесінің оның Бақылаушыға кандидаттығына үлес қосу үшін номиналды донорларды пайдаланғанын көрсетті, бұл жайт оның 2013 жылғы сайлау науқанына үлкен соққы болды. 2013 жылдың 5 тамызында Сайлау қаржы жөніндегі кеңес Людің сайлау науқаны үшін 3,53 миллион долларлық қаржыны мақұлдаудан бас тартты. Оның қолдаушылары бұл шешіммен келіспей, олар Людің сайлау науқанына заңды түрде қаржы салғандарын және олардың құқықтары бұзылғандарын мәлімдеді.

Қаражатты жинау серіктестерін тергеу және сот (2011-13)

2011 жылдың 17 қарашасында Оливер Пан заңсыз қайырымдастықтан түскен ақшаны қолдан жасалған алаяқтық қылмысы бойынша тұтқындалды. Панға Лиуге 16 000 доллар мөлшерінде қайырымдастық жасағысы келетін, жеке жарналардың қалалық шегінен – 4 950 доллардан асып түсетін адам ретінде ФБР-дің жасырын адамы ұсынылды. Ол 20 жалған донор табуға келісім берді. 2012 жылдың ақпан айында сайлау штабының қазынашысы Цзя "Дженни" Хоу сайлау қаржыландыру заңдарын айналып өту және салық төлеушілерден қосымша қаржы алу үшін жалған донорларды пайдаланғаны үшін тұтқындалды. 2013 жылдың қазан айында ол сым арқылы алаяқтық жасауға талпыныс жасағаны, әділетке кедергі келтіргені және жалған мәлімдемелер бергені үшін он айға бас бостандығынан айырылды. Кейіннен Панның жазасы төрт айға қысқартылды. Лю өзінің қызметкерлеріне қатысты ешқандай құқық бұзушылық жасады деп айыпталған жоқ. 2013 жылғы сотқа дейін ол АҚШ прокуроры Прит Бхарара кеңсесіне "өте терең және толыққанды тергеу" деп сипатталған нәрсеге наразылық білдірді және үш жылға созылған ұзақ процеске, сондай-ақ оның мыңдаған қолдаушыларын тексеруге сын көзбен қарады.

2014 жылғы мемлекеттік сенаттық ұсынысы

2014 жылдың қыркүйегінде Лю Нью-Йорк штатының Сенатының 11-ауданындағы (қалалық кеңестің 20-ауданымен кейбір бірдей аудандарды қамтитын) демократиялық партиясының ішкі сайлауына қатысып, үкімді иеленуші Тони Авелладан 47-52% есебімен жеңілді. Лю мен Авелла бұрын қалалық кеңесте көршілес аудандарды өкілдік етіп, бірге қызмет еткен, және олардың арақатынасы шиеленіскен болатын. Авелла Люді оның сайлау қаржына қатысты дауға, бақылаушы лауазымына бұрынғы сайлау кампаниясы бойынша төлемеген айыптарына және бақылаушы ретіндегі қызметіне сынға алды. Лиу бастапқыда Жұмысшы отбасылар партиясы, Квинс округінің Демократиялық партиясы және бірнеше кәсіби одақтармен қолдау тапқан болатын. Алайда, 2014 жылғы сайлауда республикашылар штаттық Сенатта толық көпшілікті алғаннан кейін, IDC республикашылдармен бірігіп жұмыс істеуді жалғастырды. 2014 жылы Лю Колумбия университетінің Халықаралық және қоғамдық істер мектебіне қайта оралды, онда ол мемлекеттік қаржыны оқытады.

2018 жылғы мемлекеттік сенаттық ұсынысы

Лиу бастапқыда 2014 жылы Авелладан жеңілгеннен кейін қайтадан сайлауға түсуді жоспарламағанын және ұсыныстарды қабылдамай, олардан бас тартқан. Бірақ 2018 жылдың маусымында өткен Конгресс сайлауының алғашқы кезеңінде Александрия Окасио-Кортестің үстемдік танытып, қазіргі замандағы конгрессмен Джо Кроулиді жеңгенінен кейін ол шабыттанды. Содан кейін бұрынғы IDC мүшелерін жеңуді көздеген белсенділер оны штаттық сенатқа үміткер болуға көндірді. 2018 жылдың қараша айында өткен жалпы сайлауда Лиу төрт үміткердің арасында 54% дауыспен жеңіске жетті, республикашыл Викки Паладино 24% дауыспен, екі үшінші партиядан түскен Авелла 21% дауыспен және үшінші партиядан бақ сынаған Саймон Минчинг 1% дауыспен жеңілді. Осылайша ол Нью-Йорк Сенатындағы алғашқы азиялық американдықтардың бірі атанды. 2023 жылы Лиудің Сенат округі 11-ден 16-ға өзгерді.