Кіріспе
Фин химигі және профессоры Артури Ильмари Виртанен (; 15 қаңтар 1895 – 11 қараша 1973) – фин химигі және 1945 жылы «ауыл шаруашылығы және тамақтану химиясы саласындағы зерттеулері мен өнертабыстары үшін, әсіресе мал азығын сақтау әдісі үшін» химия бойынша Нобель сыйлығының иегері болды. Ол сүт өндірісін жақсартатын АИВ силос және Finlandiya май экспортын ұлғайтқан АИВ тұзын сақтау әдісін ойлап тапты.
Artturi Ilmari Virtanen (; 15 January 1895 – 11 November 1973) was a Finnish chemist and recipient of the 1945 Nobel Prize in Chemistry "for his research and inventions in agricultural and nutrition chemistry, especially for his fodder preservation method". He invented AIV silage which improved milk production and a method of preserving butter, the AIV salt, which led to increased Finnish butter exports.
Жеке өмір
Артури Ильмари Виртанен 1895 жылдың 15 қаңтарында Финляндияның Хельсинки қаласында дүниеге келген. Ол теміржол локомотивінің машинисі Каарло Виртанен мен Серафина Исоталоның ұлы. Білімін Финляндияның Випури қаласындағы классикалық лицейде аяқтады. 1920 жылы ботаник Лилья Моизиоға (1894-1972) үйленіп, одан екі ұлы болды.
Академиктер
Виртанен 1913 жылы Хельсинки университетінде химиядан магистратураны, ал 1918 жылы органикалық химиядан докторлық диссертациясын қорғады. 1919 жылы ол сүт өнімдерін ірі өндіруші «Валио» компаниясының зертханаларында жұмыс істей бастады және 1920 жылы зертхана директоры болды. Өзін толыққанды маман деп сезінбегендіктен және ботаника мен зоологияға деген қызығушылығын одан әрі дамыту ниетімен, ол ғылыми білімін жетілдіруге кірісті. Сондықтан «Валио» компаниясынан кетіп, ETH, Мюнстер университеті және Стокгольм университетінде физикалық химия, топырақ химиясы және микробиологияны оқыды. 1923 жылы Швецияда ол 1929 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығын алған Ханс фон Эйлер-Хелпинмен бірге жұмыс істеді. Финляндияға оралған соң 1924 жылы Хельсинки университетінде лекция оқыды, ол «өмір химиясы» бойынша лекцияларымен танымал болды. Ол университет зертханасына айналған май экспорттау қауымдастығының зертханасында жұмыс істеді. 1930 жылы Биохимия институты құрылды және Виртанен 1973 жылы қайтыс болғанға дейін сол жерде қызмет етті. 1931 жылы Хельсинки технологиялық университетінде, ал 1939 жылы Хельсинки университетінде биохимия профессоры болды. Оның кейінгі жылдарындағы зерттеулері жартылай синтетикалық мал азықтарын әзірлеуге бағытталды. Аминқышқылдарын синтездеу үшін азот әдетте мал азығындағы ақуыздардан алынады. Малдың қарын-ішегіндегі ерекше бактериялық орта, соя немесе ет-сүйек ұны сияқты өсімдік ақуыздарының орнына урея мен аммоний тұздарын азот көзі ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, ол 1921 жылдан 1969 жылға дейін «Валио» зертханасын басқарды.
Марапаттар мен құрметтер
Нобель сыйлығының айбыны Виртаненге шақырулар, құрметті докторлық атақтар және шетелдік ғылым академияларына қабылдану мүмкіндігін сыйлады. Ай бетіндегі Виртанен кратері де оның құрметіне аталған.