Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тұнба тау жыныстарын жіктеу антропологиядағы халықтық жіктеу жүйелері
Sedimentary rock classification
folk classification systems in anthropology
Геологиядағы Фольк жіктеуі – ықпалды тұнбалық петролог және Техас университетінің зейнеткер профессор Роберт Л. Фольк жасаған тұнба тау жыныстарын техникалық сипаттамалық жіктеуі.
The Folk classification, in geology, is a technical descriptive classification of sedimentary rocks devised by Robert L. Folk, an influential sedimentary petrologist and Professor Emeritus at the University of Texas.
Кланның атауы
Өзінен бұрынғылар сияқты, Фолк кварцтың (Q), фельдспаттың (F) және тау жыныстарының сынықтарының (R) салыстырмалы мөлшеріне негізделген құмтастардың жіктелуін ұсынды. Бұл жіктеу диаграммасының негізгі полюстері. Клан атауын анықтау үшін кварц, фельдспат және тау жынысы бөлшектерінің мөлшерінің қосындысын 100%-ға нормаға келтіру керек. Бұл дегеніміз, осы санаттарға жатпайтын басқа құрамдас бөліктер ескерілмейді. Осыдан кейін кварцтың, фельдспаттың және тау жыныстарының сынықтарының салыстырмалы пайыздық үлесі QFR үшбұрышында тиісті нүктені сызу үшін пайдаланылады және клан атауын анықтауға болады. Мөлшерін есептеуде кейбір ерекшеліктер бар. Кварцты метакварцитті тау жынысы сынықтарынан ажырату қиын болғандықтан, метакварцит әрқашан кварцпен бірге QFR диаграммасының Q полюсіне сызылады. Граниттер мен басқа фанериттік магмалық тау жыныстарының сынықтары диаграмманың F полюсіне сызылады. Егер кварц, фельдспаттар және тау жынысы сынықтарының мөлшері тау жынысы аркозасы, субаркозасы немесе лит аркозасы екенін көрсетсе, онда фельдспаттардың мөлшерін 100%-ға нормаға келтіру керек және үлгідегі плагиоклазға қатысты K фельдспатының мөлшерін анықтауға тырысу керек. Егер K фельдспатынан көп плагиоклаз болса, тау жынысы плагиоклаз аркозасы, плагиоклаз субаркозасы немесе лит плагиоклаз аркозасы болып табылады. Егер K фельдспаты плагиоклаздан көп болса немесе фельдспаттарды ажырату өте қиын болса, атау тиісінше аркоза, субаркоза немесе лит аркозасы болып қалады. Егер кварц, фельдспат және тау жынысы сынықтарының мөлшері тау жынысы литарениті, сублитарениті немесе фельдспаттық литарениті екенін көрсетсе, онда тау жынысы сынықтарының мөлшерін 100%-ға нормаға келтіру керек және жанартау жынысы сынықтарының (ЖЖС), метаморфты тау жынысы сынықтарының (МЖС) және шөгінді тау жынысы сынықтарының (ШЖС) салыстырмалы мөлшерін анықтауға тырысу керек. Егер салыстырмалы мөлшерді анықтау мүмкін болмаса, онда клан атауы жай ғана QFR үшбұрышынан алынады. Егер салыстырмалы мөлшерді табуға болады, онда клан атауын алу үшін ЖЖС МЖС ШЖС үшбұрышының тиісті нүктесін сызу керек. Егер нүкте седаренит алаңында орналасса, онда барлық шөгінді тау жынысы сынықтарын 100%-ға нормаға келтіру керек және карбонат тау жынысы сынықтарының (КТС), шерт сынықтарының және құмтас сынықтарының (Қс) және тақтақайыр сынықтарының (Тқ) салыстырмалы мөлшерін табуға тырысу керек. Осы ақпаратты пайдаланып, КТС, Қс, Тқ үшбұрышының нүктесін сызып, тиісті клан атауын табу керек. Егер әр түрлі шөгінді тау жынысы сынықтарының салыстырмалы мөлшерін анықтау мүмкін болмаса, онда тау жынысы тиісінше седаренит, субседаренит немесе фельдспаттық седаренит деп аталады. Атау мүмкіндігінше нақты болуы керек және егер қажетті ақпарат болса, литаренит немесе седаренит сияқты жалпылама терминдерді қолданудан аулақ болуға тырысу керек.
As others before him, Folk proposed a classification for sandstones based on the relative abundances of quartz (Q), feldspars (F), and rock fragments (R). These are the main poles of the classification diagram. To define the clan name one must normalize the sum of abundances of quartz, feldspars and rock fragments to 100%. This means that other constituents that don't fit in these categories are disregarded. After this, the relative percentages of quartz, feldspars and rock fragments are used to plot the appropriate point on a QFR triangle and obtain the clan designation. There are some exceptions when summing the abundances. Due to the difficulty in distinguishing quartz from metaquartzite rock fragments, metaquartzite is always plotted on the Q pole of the QFR diagram along with quartz. Granites and other phaneritic igneous rock fragments are plotted in the F pole of the diagram. If the abundances of quartz, feldspars and rock fragments indicate that the rock is an arkose, a subarkose or a lithic arkose, one must then normalize the abundance of feldspars to 100% and attempt to identify the relative abundances of K feldspars to plagioclase in the sample. If there is more plagioclase than there is K feldspar, the rock is either a plagioclase arkose, a plagioclase subarkose or a lithic plagioclase arkose, respectively. If there is more K feldspar than there is plagioclase, or if it is too difficult to make a distinction between the feldspars, the name stays as arkose, subarkose or lithic arkose, respectively. If the abundances of quartz, feldspars and rock fragments indicate that the rock is a litharenite, a sublitharenite or a feldspathic litharenite, one must then normalize the abundance of rock fragments to 100% and attempt to identify the relative abundances volcanic rock fragments (VRFs), metamorphic rock fragments (MRFs) and sedimentary rock fragments (SRFs). If the relative abundances cannot be identified, then the clan name is simply obtained from the QFR triangle. If the relative abundances can be obtained, one must plot the appropriate point in the VRF MRF SRF triangle to obtain the clan name. If the point plots in the sedarenite field, one must then normalize all the sedimentary rock fragments to 100% and attempt to find the relative abundances of carbonate rock fragments (CRFs), chert fragments and sandstone fragments (Ss) and shale fragments (Sh). Using this information one must plot the point in the CRF chert Ss, Sh triangle and find the appropriate clan name. If the relative abundances of different sedimentary rock fragments cannot be obtained, then the rock is called a sedarenite, subsedarenite or feldspathic sedarenite, respectively. The name must be as specific as possible and one must try to avoid using broad terms like litharenite or sedarenite if the necessary information is available.
Түрлі тасымалданатын құрамдас бөліктер
Әртүрлі тасымалданатын құрамдас бөліктер – QFR диаграммасында сипатталған санаттарға жатпайтын кез келген түйіршіктер. Бұлар көбінесе ауыр минералдар немесе қазба қалдықтары болады. Бұл құрамдас бөліктер байқалған формацияның ерекше белгісін көрсетеді және түрлі сынамалардың арасындағы байланысты анықтауға көмектеседі.
Miscellaneous transported constituents are any grains that do not fall into the categories described by the QFR diagram. These usually include heavy minerals or fossil fragments. These constituents provide a signature for the observed formation and will help correlating between various samples.
Текстуралық пісіп-жетілу
Текстуралық жетілу – ағыстар мен толқындардың абразивтік күші арқылы тасымалданатын шөгінділерге жұмсалған механикалық энергияның мөлшерін сипаттайтын қасиет. Ол дәншелердің дөңгеленуі және сұрыпталуы сияқты белгілі бір ерекшеліктерінде көрінеді. Фолк айтуынша, тасымалданатын шөгіндіге қанша көп механикалық энергия жұмсалса, ол шөгінді келесі төрт сатыдан ретті түрде өтеді:
Textural maturity is a property that relates to the amount of mechanical energy input on transported sediments through the abrasive power of currents and tides. It is observed in certain characteristics such as rounding and sorting of the grains. Folk states that as more mechanical energy is applied to transported sediment, this sediment will pass through the following four stages sequentially:
Дамымаған саты: Шөгіндіде 5%-дан астам саз болады, ал құм дәншелері нашар сұрыпталған және тік бұрышты. Жарым-жартылай дамыған саты: Шөгіндіде 5%-дан аз саз болады, құм дәншелері нашар сұрыпталған және сүйір немесе жартылай дөңгеленген. Дамыған саты: Шөгіндіде саз аз немесе мүлдем жоқ, құм дәншелері жақсы сұрыпталған, бірақ толыққанды дөңгеленбеген. Толық дамыған саты: Шөгіндіде саз жоқ, құм дәншелері жақсы сұрыпталған және жақсы дөңгеленген.
Immature stage: The sediment contains more than 5% clay and sand grains are poorly sorted and angular. Submature stage: The sediment contains less than 5% clay and sand grains are poorly sorted and subangular to subrounded. Mature stage: The sediment contains little to no clay and sand grains are well sorted but not well rounded. Supermature stage: Sediment contains no clay and sand grains are well sorted and well rounded.
Цементтер
Цементтер – кластикалық тау жыныстарының кеуектерінде пайда болатын аутигендік минералдар. Бұл цементтердің құрамы мен текстурасы кеуек судың химиялық құрамына, айналасындағы минералдар жиынтығына және цементтеу кезіндегі температура мен қысым жағдайларына байланысты.
Cements are authigenic minerals precipitated in the pores of clastic rocks. The composition and texture of these cements depends on the chemistry of the water in the pore, the surrounding mineralogy, and the temperature and pressure conditions during cementation.
Дәннің мөлшері
Дән мөлшері – бұл дәнге сыйып тұратын ең үлкен шеңбердің диаметрі. Фолк жіктеу жүйесінде дән мөлшерінің атауын анықтау үшін Вентворт шкаласы қолданылады.
Grain size refers to the diameter of the largest possible inscribed circle in a grain. In Folk's classification scheme, one uses the Wentworth scale to find the appropriate grain size name.
Фолктың карбонаттар жіктеуі
Фолктың карбонат тау жыныстарын жіктеуі тау жынысындағы аллохимдердің салыстырмалы мөлшерін және матрицаның типін егжей-тегжейлі сипаттайды. Бұл жіктеу схемасы ең көп кездесетін карбонат тау жыныстарын қамтиды, алайда кейбір жағдайларда, Дунхам жіктелуі сияқты, көбірек ақпарат беретін, бірақ аз дәл баламасы қолданылуы мүмкін. Фолк жіктелуі бір немесе екі префикстен және содан кейін жұрнақтан тұрады. Локиер мен Аль Джунайбидің (2016) академиялық және өнеркәсіптік салаларда карбонаттарды жіктеуге жасаған соңғы зерттеуі Фолк жіктелуін қолданудың күрт төмендегенін көрсетті – жіктеулердің 89% Дунхам жіктелу жүйесінің қандай да бір түрін қолданып жүр.
Folk's carbonate rock classification details the relative proportions of allochems in the rock and the type of matrix. The classification scheme covers most common carbonate rocks, however the more inclusive although less precise alternative, Dunham classification, may be preferred in some instances. Folk classification consists of one or two prefixes followed by a suffix. A recent study of carbonate classification within academia and industry by Lokier and Al Junaibi (2016) has highlighted a strong decline in the use of the Folk Classification with 89% of classifications employing some form of the Dunham classification system.
Қосымшалар
Егер тау жынысы кристалды матрицаға ие болса, sparite жұрнағы қолданылады, ал егер оның құрамында микриттік немесе саз негізді матрица болса, micrite қолданылады.
The suffix sparite is used if the rock has a crystalline matrix, and micrite if it contains a micritic, or mud based, matrix.
Мысал
Негізінен ооидтерден және аз мөлшерде қабықша фрагменттерінен тұратын, кристалды матрицасы бар тау жынысы биоооспарит деп аталады.
A rock consisting mainly of ooids with some shelly fragments, with a crystalline matrix, would be termed a biooosparite.