Кіріспе
Чапультепек хайуанаттар бағы (испан тілінде: Zoológico de Chapultepec) – Чапультепек саябағында орналасқан хайуанаттар бағы. Мексика қаласының жанындағы төрт хайуанаттар бағының бірі және ең танымал мексикалық хайуанаттар бағы. Ол 1923 жылғы 6 шілдеде мексикалық биолог Альфонсо Луис Эррера жеке тұлғалардың қайырымдалықтарымен, Ауыл шаруашылығы және даму министрлігінің мемлекеттік қаражатымен және Биологиялық зерттеулер қоғамының қаражатымен құрылған. Хайуанаттар бағында 200-ден астам түлге жататын 2000-ға жуық жануар бар. Зоопарк жоғалу қаупі төніп тұрған түрлерді көбейту бағдарламаларындағы табысымен танымал, оның ішінде: алып пандалар (Қытайдан тыс жерде тұтқындықта түрлерді сәтті көбейткен алғашқы мекеме), Калифорния кондорлары (АҚШ-тан тыс жерде түрлерді сәтті көбейткен алғашқы мекеме) және мексикалық қасқырлар (бостандыққа жіберілген қасқырлардан туған алғашқы төлдер).
Тарих
Жануарлар бағы 1924 жылы ашылды. Биолог Альфонсо Л. Эррера, Шапультепек зообағының негізін қалаушы, Моктесума II-нің әйгілі зообағы мен құс қорасын қайта құруды қалады. Ол мексикалықтар үшін жергілікті түрлерді, сондай-ақ әлемнің басқа елдерінен келген түрлерді көрсетуді көздеді. Жинаққа сүтқоректілер, құстар, бауырымен жорғалаушылар және аквариум кіретін еді. АҚШ-қа бірнеше рет сапар шеккеннен кейін Эррера зообақ үшін алғашқы жануарларды – үш арыстан баласын және екі американдық бизонды әкелді. Жергілікті жануарлар Мексиканың Сонора, Веракрус және Кампече штаттарынан келді, ал басқа жануарлар Үндістан, Франция, Перу және Бразилия сияқты елдермен алмастырылды. Бұл алғашқы жиын 243 жануардан тұрды. 1950-1960 жылдар аралығында зообақтың басты мақсаты – бірнеше танымал жануарлар түрлерін көрсететін демалыс орны болу еді. Сол онжылдықта қаланың мэрі болған Эрнесто П. Уручурту зообаққа жаңа серпін берді, жаңа түрлер сатып алынды және барлық жиын жаңартылды. Сол кезде алынған жануарлардың кейбірі жарты ғасырдан астам уақыт өткен соң да жинақта сақталып келеді. 1975 жылдың қыркүйегінде Қытай Халық Республикасы зообаққа екі алып панданы сыйлық ретінде табыс етті. Содан бері Шапультепек зообағында сегіз алып панда дүниеге келді, бұл Қытайдан тыс жерде осы түрді тұтқында өсірудегі алғашқы сәттілік болды. 1992 жылдың 24 маусымы мен 1994 жылдың 1 тамызы аралығында "Шапультепек зообағының экологиялық жаңғырту" жобасы аясында зообақ толығымен қайта жаңғыртылды. Жобаның барлық аспектілерінде дизайнерлер, инженерлер, биологтар және ветеринар дәрігерлері сияқты әртүрлі салалардағы сарапшылардан тұратын көпсалалы команда жұмыс істеді, олар заманауи зообақтың төрт негізгі мақсатын – демалыс, білім беру, зерттеу және жануарлар дүниесін сақтауды қамтуға тырысты. Жетпіс жылдан астам уақыт бойы экспозициялар таксономиялық топтар бойынша жіктелді: приматтар, мысықтар, иттілер, өсімдіктер жеушілер, құстар, бауырымен жорғалаушылар және т.б. Алайда, жануарлардың табиғатта бірге өмір сүретінін ескере отырып, бұл тұжырымдама өзгертілді және олар енді табиғи мекендеріне сәйкес биоклиматтық аймақтар бойынша топтастырылды. Төрт климат аймағы бар: суық және ылғалды (орман және жағалау), суық және құрғақ (дала), ыстық және ылғалды (тропикалық жаңбырлы ормандар) және ыстық және құрғақ (шөл және саванна). Мексикада осы аймақтардың барлығы кездеседі, сондықтан әр экспозицияның басында елге тән жануарлар көрсетіледі. Экспозициялар әр түр үшін табиғи ортаны қайта жаңғыртуға тырысып жасалды, бұл келушілерге табиғатты жақсырақ түсінуге және жануарларға қолайлы жағдай жасауға мүмкіндік береді. Шапультепек зообағында жойылып кету қаупі бар немесе қауіп төнген вулкандық қоян, мексикалық қасқыр, ягуар, қалың тұмсықты попугай, өрнекті күрке, аксолотль және қызыл тізелі тарантул сияқты маңызды жергілікті түрлер қорғалады. Шапультепек зообағы табиғи және жасанды әдістерді қолдана отырып, түрлі сақтау жобаларына қатысады. Осы мақсатта 1998 жылы репродуктивті физиология зертханасы құрылды. Ұлттық және халықаралық мекемелермен ынтымақтастық – Шапультепек зообағының жануарлар дүниесін сақтау үшін атқаратын жұмысының маңызды бөлігі.
Үлкен пандалар
Жануарлар бағы ең алдымен алып пандаларды көбейтудегі табысымен танымал; 1980 жылы Чапультепек зообағы Қытайдан тыс жерде, құрып кету қаупі төнген түрді тұқымдап өсірген алғашқы мекеме болды. Барлығы зообақта сегіз тірі панда туды. Зообақта өмір сүрген ең әйгілі панда – Тохуи. Қазіргі уақытта зообақта тек бір ғана әйел алып панда бар: Син Син. Чапультепектегі пандалардың ерекшелігі – олар Қытайдың меншігінде емес. Лиан Лиан 1983 жылдың 22 маусымында дүниеге келді. Ол 1999 жылдың 23 мамырында қайтыс болды. Шиу Хуа 1985 жылдың 25 маусымында зообақта туды; оның ата-анасы Ин Ин (анасы) және Пе Пе (әкесі) болды. Ол 2013 жылдың 27 сәуірінде қайтыс болды. Шиу Хуаның ер баласы-егізі 1985 жылдың 27 маусымында қайтыс болды. Синь Синь ("үміт" деп аударады) табиғи жолмен жүкті болды және 1990 жылдың 1 шілдесінде зообақта дүниеге келді. Оның анасы Тохуи, ал әкесі Чиа Чиа, ол Лондон зообағынан уақытша берілген.