Кіріспе

Испан футболшысы және жаттықтырушысы Хосе Анхель Ирибар Кортаджарена (1 наурыз 1943 жылы туған), «Эль Чопо» («Тополь») деген лақап атымен танымал, – Испанияның бұрынғы кәсіби футбол қақпашысы және жаттықтырушысы. Ол негізінен «Атлетик Бильбао» клубы үшін ойнап, 18 Ла Лига маусымында 600-дан астам ресми ойында қатысып, екі маңызды жүлде жеңіп алды. Ирибар 1964 жылғы Ұлттар кубогында және 1966 жылғы Әлем чемпионатына Испания құрамасының құрамында қатысып, алғашқы турнирде жеңіске жетті.

Клубтық мансап

Ирибар Гипускояның Зарауц қаласында дүниеге келген. Алғашқы кәсіби маусымында «Атлетик Бильбао» сапында үш Ла Лига матчында ғана ойнағаннан кейін, ол келесі 16 маусымда басктардың сөзсіз негізгі қақпашысы болды. Оның ересектер арасындағы алғашқы ойындары 1961 жылы CD Basconia клубында өтті, сол кезде бұл команда әлі де жастар командасы емес еді: олар «Копа дель Генералисимо» турнирінде «Атлетико» (Мадрид) клубын жеңіп, қақпашының керемет ойыны оны сол кездегі рекордтық 1 миллион песетаға сатып алуға себеп болды. «Атлетик» сапында Ирибар 1963 жылдың қазан айында Кармело Седрунның жарақатына байланысты мүмкіндік алды және артқа жол тартпады, екі Испания кубогын жеңіп алды және 1976–77 жылғы УЕФА кубогының финалына шықты, бірақ «Ювентус» клубына есе жіберді. 1970–71 маусымында ол үйде өткен қатарынан он матчта өз қақпасын құрғақ ұстады, бұл 1018 минуттық рекордты білдірді. 1971 жылы Ирибарға арналған достық матч өтті, ол «Вест Бромвич Альбион» клубымен 1–1 есебімен тең түсті (сол кезде «Атлетик» клубының бас жаттықтырушысы Ронни Алленнің бұрынғы клубы), ал бірнеше апта бұрын Англияда Боби Хоуптың естелік матчында осы қарсыластармен ойнаған еді. Тоғыз жылдан кейін, 37 жасында ол барлық турнирлерде 614 матчта ойнап (клубтық рекорд) зейнеткерлікке шықты, сол кезде осы позициядағы тағы бір көрнекті ойыншы, Андони Зубизаррета жазғы трансферлік терезеде клубқа келді; ол 2016 жылға дейін еурокубоктардағы рекордтық көрсеткішті сақтап тұрды, ол кезде оның 55 көрсеткішін Маркель Сусаета жаңартты. Кейіннен Ирибар «Атлетик» клубының жаттықтырушылар штабына қосылып, қақпашылармен жұмыс істеді. 1983–84 маусымында ол «Бильбао Атлетик» резервтік командасын жаттықтырып, оларды екінші дивизионда екінші орынға жеткізді, бұл ең жақсы көрсеткіш болды, бірақ олар жоғары дивизионға өтуге құқылы емес еді. Ирибар сондай-ақ 1986–87 маусымында негізгі команданы жаттықтырды – сол кезде лига екінші кезеңде үш топқа бөлінді, ал «Атлетик» төмендеу тобында «жеңіске» жетті (жалпы есепте 13-орын). 1988 жылдан бастап екі он жылдан астам уақыт бойы ол Баск елінің құрама командасын басқарды. 2023 жылдың желтоқсанында Сан-Мамес стадионының алдында Ирибардың ескерткіші орнатылды.

Халықаралық мансап

Ирибар Испания құрамасында 1964 жылғы 11 наурызда, Еуропа ұлттары кубогының соңғы іріктеу кезеңінің бірінші матчында Ирландия Республикасына қарсы өз алаңында 5:1 есебімен жеңіске жетті (жинамында 7:1). Ол финалда негізгі құрамда ойнады, және ұлттық құрама өз жерінде жеңіске қол жеткізді. Ирибар 1966 жылғы ФИФА әлем чемпионатында да Испания құрамасынан өнер көрсетті, топтық кезеңнің барлық үш матчында ойнады. Ол тағы он жыл бойы негізгі қақпашы болып қалды; 1974 жылғы 20 қарашада Шотландияда өткен УЕФА Еуро-1976 іріктеу ойынында ол әріптес қақпашы Рикардо Замораның 46 матчтық рекордын қайталады, ал келесі жылы 5 ақпанда сол қарсыластарға қарсы өткен матчта одан асып түсті. Оның 49-шы және соңғы матчы 1976 жылғы 24 сәуірде Батыс Германиямен 1:1 есебімен тең түскен Еуропа чемпионатының ширек финалында болды; ол саусақ жарақатының ресми себебімен екінші матчты өткізіп жіберді, бірақ ондаған жылдардан кейін саяси көзқарастары үшін құрамнан шығарылғанын жоққа шығарды. 1983 жылы Луис Арконад басқа қақпашы оның рекордын жаңартты.

Ойын стилі

2010 жылғы әлем чемпионатының жеңімпазы, испандық қақпашы Икер Касильяс Ирибарды барлық уақыттағы он ең ұлы қақпашының тізіміне қосты және оны "Испания тарихындағы ең ұлы қақпашылардың бірі" деп атады. Ол қақпада зор беделге ие болды және қарсыластарын дүркірету қабілетіне ие еді. Бірақ оның тек қана дене бітімі ғана емес, ол өзінен-өзі ештеңе бермейді. Ол физикалық күшін тамаша орналасумен үйлестірді. Италияда оған қақпашылық шеберлігі, көшбасшылық қасиеттері және итальяндық әріптесі Дино Зоффқа ұқсаған сыртқы келбеті үшін "Зоффтың егіздігі" деген лақап ат берілді.

Саяси көзқарастар

1976 жылғы 5 желтоқсанда "Реал Сосьедад" командасына қарсы ойынға шығар алдында Ирибар және қарсы команда капитаны Инаксио Кортабаррия "Икурринья" баск туын алып шығып, оны салтанатты түрде орталық шеңберге қойды. Бұл Франсиско Франко қайтыс болғаннан кейін тудың көпшілік алдында алғаш рет көрсетілуі болды, бірақ ол әлі де заңсыз еді. Кейін ол баск жергілікті саясатына қатысып, ЕТА террористік ұйымының тәуелсіздік және саяси қанатын құраған Herri Batasuna коалициясының негізін қалаушы мүшесі болды.