Кіріспе

Френель фонары (фрəнɛл немесе fruh nel деп айтылады) – театрларда жиі қолданылатын, сахнаның белгілі бір бөлігін жарықпен жуу үшін Френель линзасын пайдаланатын фонарь. Линза, прожектор немесе негізгі жарықтан кеңірек және жиегі жұмсақ сәуле шығарады, көбінесе артқы және жоғарғы жарық беру үшін қолданылады.

Сипаттама

Френель фонарларында қолданылатын ерекше линза оның ойлап табушысы Аугустин Жан Френельдің есімімен аталады, ол оны маяктарда қолдану үшін жасаған. Оның басқа линзалардың "толық" немесе "тегіс" бетінен өзгеше, "басқышталған" көрінісі бар. Бұл линзаға жарықты ортасынан алшақ сарқылаған сайын әрбір кезекті шыны сақинаны сәл көбірек тіктеп бұру арқылы шоғырландыруға мүмкіндік береді. Егер шыны толығымен жалпақ болса, онда жарықтан дөңгелектердің сәйкес үлгісі пайда болар еді, сондықтан Френель линзаларының жалпақ жағы көбінесе нүктелі болады. Бұл кішкентай дөңгелектердің үлгісі линза арқылы өтетін жарықты таратуға көмектеседі және Френель линзаларына тән жұмсақ сәуле береді. Бұл жарық сәулесінің таралуы бойынша жарық интенсивтілігі біркелкі болады, эллипсоидты шағылыстырғыш спот (ERS) сияқты, шеттерінде азайған қарсылығы бар. Басқышталған линза дизайны сондай-ақ бірдей бұрыштағы плано-конвекс линзаларға қарағанда аз жылу жинақтайды.

Құрылыс

Театрлық Френель шамдары әдетте үш, алты немесе сегіз дюймдік линза диаметрінде жасалады, ал шамдарының қуаты 150 Вт-тан 2000 Вт-қа дейін жетеді. Үш дюймдік нұсқасы "инки" деп аталады. Френель линзаларын жарық көзіне жақын орналастыруға болады және оларды өндіру арзан. Френель шамдары сфералық рефлекторды қолданады, шамның спиралі оның фокус нүктесінде орналасқан. Бұл шамның шығаратын жарығын екі есе арттырады, себебі рефлекторға кері бағытталған барлық жарық алға қайтарылады. Көптеген жарық құралдары сияқты, шам мен рефлектор тәуелсіз қозғала алмайды және сәулені шоғырландыру үшін бірге, бір бөлік ретінде жылжытылады. Бұл шамның төменгі жағындағы жылғыш немесе құрама механизм және артқы жағындағы иінтірек арқылы жасалады. Шамдар негіздері жоғары қаратылғанда жақсы жұмыс істейді, ал шамның қызмет ету мерзімі кері орнатылғанда едәуір қысқарады. Френель шамдарының рефлекторы линза апертурасынан үлкен болмағандықтан, шамдар тиімді емес: тек тікелей алға немесе артқа (және рефлектормен алға қайтарылған) бағытталған жарық ғана пайдаланылады, ал қалғаны корпуста ысырапты жылу ретінде сіңіріледі. Шамды шоғырландыру дәрежесі корпустың ұзындығымен шектеледі. Жарық шоғының енін азайту үшін шам мен рефлектор линзадан артқа жылжытылады (фокусқа келтіру). Алайда, шам корпуста артқа жылжыған сайын, жарық жоғалуы арта түседі.

Қолдану

Театр және би әлемінде фреснельдер көбінесе орташа қашықтықта жоғары немесе артқы жарықтандыру үшін қолданылады. Шағын залдарда оларды кейде алдыңғы жарық үшін де пайдаланады, бірақ эллипсоидтық шамдармен салыстырғанда бақылаудың жеткіліксіздігі үлкен кемшілік болып табылады. Фреснельдің ерекше жұмсақ сәулесі оны кейбір жағдайларда арнайы жарық ретінде өте тиімді етеді. Фокус сәуленің мөлшерін өзгерте алғанымен, фреснель линзасының шашыраған жарығы оның пішінін бақылауды талап етеді. Фреснельдер эллипсоидтық шамдардағы сияқты ішкі жалюзилерді қолдана алмайтындықтан, олар көбінесе жарықтың таралуын бақылау және сәулені қалыптастыру үшін арнайы "сарай есіктерімен" жабдықталады. Бұл үлкен металл жапқыштар, оларды шамның алдыңғы жағындағы түс фильтрінен сәл артық орнатуға болады. Ұлыбритания театр индустриясында олар "Харрис Флэптары" деп белгілі.