Кіріспе

Американдық авиатор (1877–1912)
футбол жаттықтырушысы

Чарльз Фрэнсис Уолш (27 қазан 1877 – 3 қазан 1912) – американдық авиацияның алғашқы пионері, Нью-Джерси штатының Трентон қаласында апатқа ұшырап қаза тапты.

Ерте өмір

Чарльз Фрэнсис Уолш 1877 жылғы 27 қазанда Калифорния штатының Мишн-Вэлли қаласында Уолтер С. Уолш пен оның әйелінің отбасында дүниеге келді. Ол кішкентай кезінде отбасымен бірге жақын орналасқан Сан-Диегоға (Калифорния штаты) көшіп келді. Бала кезінде ол әкесінің азық-түлік дүкенінде жұмыс істеді. Жастайынан кәсіпкерлік қабілетімен көзге түскен ол жасөспірім шағында велосипед бизнесін бастады, бірақ бұл Уолш үшін отыз жасқа дейін жалғасқан бірнеше сәтсіз кәсіптің біріншісі болды. 1901 жылы, 24 жасында, ол Лос-Анджелеске автостоппен барып, Лос-Анджелестегі Калифорния Бас ауруханасында стационарлық инженер болып жұмысқа орналасты. Сонда ол медбикелікке оқыған Элис Коннолли есімді жас студентке кездесті. Олар 1903 жылғы 23 қыркүйекте үйленді. 1904 жылдың қаңтарында ол жаңа әйелімен Аризона штатының Уинслоу қаласына көшіп барды, онда ол Юнион Пасифик темір жолында локомотив жүргізушісі болып жұмыс істеді. Шарльз ұзақ және көңіл көншітпейтін тәжірибеден шаршап, Лос-Анджелеске қайтып, мұнай зауытында шебер-инженер болып жұмыс істеді. Бірақ көп ұзамай олар Невада штатының Голдфилд қаласына алтын іздеуге бет бұрды. Бастапқыда Уолштер қаладағы дамып келе жатқан кен өнеркәсібіне көмектесіп, жақсы табыс тапты. 1905 жылдың көктемінде жұбайлар ұлдары Кеннетті дүниеге әкелу үшін Лос-Анджелеске оралды, ал Чарльз қысқа мерзімге мұнай кендерінде жұмыс істеді. Олар көп ұзамай Голдфилдке қайтып оралды. Келесі жылы Алиса қызы Хуанитаны дүниеге әкелді. Алайда, 1907 жылы Голдфилд тез құлдырағанда, қаржылық қиындыққа тап болған Уолш отбасын Сан-Диегодағы 17-ші және K көшелеріндегі әкесінің үйіне көшіруге мәжбүр болды. Чарльз жергілікті қонақүйдің лифті операторы болып жұмыс істеді. Уолш жергілікті газеттерде оқығаннан кейін авиацияға қызығушылық танытты. Ол газеттердегі суреттерді ғана пайдаланып, жұмыста лифтпен жүріп-тұрудың арасында өзінің ұшақ дизайнын сызып, бір күні оны ұшыруға бел буды. 1909 жылы Уолш жергілікті инвесторлардың шағын тобын Калифорнияда алғашқы ұшақ құрастыру компаниясын ашуға көндірді.

Бірінші ұшақ

Сан-Диего ұшақтар жасау компаниясы 1909 жылдың 25 тамызында 200 000 долларлық капиталмен тіркелді. Компания Сан-Диего қаласының орталығындағы Бесінші және F көшелерінің қиылысында орналасқан Китинг ғимаратының 432-ші бөлмесінде орналасқан. Уолш вице-президент және бас менеджер болды. Ол өзінің ұшағын компания штаб-жайына жақын, Үшінші көшедегі (E және F көшелері арасында) ескі Роджерс атқарушылар шеберханасында жасады. Бұл орын қазір Вестфилд Хортон Плазаның тұрақ орны болып табылады. Қараша айының соңына қарай Уолш ұшағын дайын деп есептеді. Оның ұзындығы 12 метр, қанат ені 15 метрді құрады. Ол сол кездегі әлемдегі ең үлкен моноплан деп саналды. Райт ағайындарының дизайнына ұқсас, қозғалтқыш велосипед тізбегі арқылы екі итергіш винтті итерді. Винттердің ұзындығы 2 метр, Орегон қарағайынан жасалған, ал ступицалары гикориден жасалған. Кертисс сияқты, ол да үш дөңгелекті қону шассисі мен аэронды пайдаланды, ал Райт ағайындарының қанатты бұру әдісіне қарамай, оның Bleriot типіндегі монопланының бүйірлік бағыттауын басқару үшін аэронды қолданды. Оның қанаттары ортасынан иіліп, ұштарына қарай жалпақталды. Бұл дизайнның себебі – ол үлгі ретінде қолданған газет суретінде қанаттардың ұштары кесілгендіктен, олар солай көрінеді деп ойлады. Оған бекітілген арнайы құрылғы ұшақтың бойлық тұрақтылығын автоматты түрде қамтамасыз етті. Бұл құрылғы бес метрлік таяқшаға ілінген 15 фунт салмақтан тұрды, ол екі қанаттың ұшына жалғанған. Ауа ағыны қанаттарға әсер еткенде, салмақ бір қанат ұшын көтеріп, екіншісін төмендетіп, ұшқыштың араласуынсыз бойлық тұрақтылықты сақтады. Басқару үшін Уолш Райт ағайындарына ұқсас екі рычагты жүйені жасады. Біреуі қозғалтқышты, екіншісі – қанатын басқарды. Ол 30 ат күші бар Камерон автомобиль қозғалтқышымен жабдықталған. Уолш ұшағын желтоқсанның соңғы аптасында Коронадо аралындағы Кантри-клуб жарыс жолында сынақтан өткізді. Ол 1910 жылғы Домингуес алаңындағы Лос-Анджелес халықаралық әуе көрмесіне ұшаққа қатысуға тырысқан Уолдо Уотермен сияқты Сан-Диегоның үш жергілікті авиаторының бірі болды. Ұшақ 29 желтоқсанда Коронадодағы жердегі сынақтар кезінде зақымдалды. Оның әйелі Элис оның бұл шараға көрермен ретінде қатысуы үшін әшекейлерін сатты. Сол жерде ол авиациядағы ең көрнекті пионерлерден ұшақ құрылысы туралы білуге мүмкіндік алды. Сан-Диего Лос-Анджелестегіден кейін өзінің әуе көрмесін өткізеді деп шешілгенде, Уолш үйге асығып, үйренгендерін өз дизайнына енгізу үшін, шара алдында ұшағын қайта құру үшін үйге оралды. Ол қанат енін шамамен бес футқа қысқартты, алдыңғы лифт тіреу құрылымын он футқа қысқартты және артқы рульдің үстіне «көлденең жазықтықты» қосты. Сондай-ақ ол артқы рульдердің бірін алып тастады және проблемалы тізбектік жетекті, екі винтті конфигурацияны бір винтті, тікелей жетекті жүйеге алмастырды. Уолш жаңа алты футты винтке тапсырыс берді және 1910 жылғы Сан-Диего авиациялық көрмесіне келгенде Чарльз К. Гамильтоннан оны сатып алуды жоспарлады. Бұл барлығы салмақты 100 фунтқа азайтып, басқаруды жақсартты. Оның Камерон қозғалтқышы негізгі раманың төменгі деңгейінен екі футқа көтеріліп, 2000 айналым жасады.

1910 жылы Сан-Диего авиациялық кездесуі

1910 жылы Домингуес алаңында өткен Лос-Анджелес халықаралық әуе көрмесінде Чарльз К. Гамильтонды Сан-Диегодағы бірнеше кәсіпкерлер Коронадо аралына шақырып, сол көрмеде Луи Полхан орнатқан биіктік рекордын бұзуға тырысуға шақырды. Сан-Диего халқы үшін бұл шара авиацияны қалаға тарту және 1915 жылы қалада өткізу жоспарланған Панама-Калифорния көрмесіне қаражат жинау мақсатын көздеді. Глен Кертисс қысқы штаб-пәтер орналасу үшін қолайлы жер іздеп, Гамильтоннан Сан-Диегоны зерттеуді сұрады. Ол Гамильтонға өзінің "Кертисс No. 2" ("Реймс Рейсер") ұшағын осы мақсатта берді. 1910 жылғы Сан-Диего авиациялық көрмесі 23-25 қаңтарға жоспарланды. Чарльз Ф. Уолшке көрменің ашылу күнінде ұшағын көрсеткені үшін алғашқы 500 доллар табыс кепілдік берілді. Уолш көрменің ашылу күні көрсетілім барысында Гамильтон мен "Реймс Рейсер" ұшағына соқтығыспау үшін ұшағын қоршауға тіреуге мәжбүр болды, нәтижесінде ұшағы қирады. Екі күннен кейін Гамильтон Уолшты "Реймс Рейсер" ұшағында жолаушы ретінде алып ұшты. Бұл Уолш үшін алғашқы ұшу болды.

Империал Бич, Калифорния

Сан-Диего авиациялық фестивалінен кейін Уолш 30 күннің ішінде жаңа ұшақ салды. Ол Сан-Диегодағы әзірлеуші Э.В. Петерсонның шақыруымен ұшағын жақын орналасқан Калифорния штатының Империал-Бич қаласына көшірді. Петерсон осы мақсат үшін үш 30 фут ені бар және 600 фут ұзын ұшу-қону жолағын дайындаған еді. 1910 жылдың 1 сәуіріне таяу, Уолш жаңа ұшағын сынап жатқанда, онда авиациялық лагерь құруды бастады. Ұшақ ол Чарльз К. Гамильтонмен бірге жолаушы ретінде ұшқан Реймс Racer ұшағының дерлік толық көшірмесі болды. Дегенмен, Уолш басқаруды жеңілдетуді үміттене отырып, өзінің дизайнымен бірнеше ерекшеліктер қосты. Иық тіреуінің орнына, Уолш рульді екі осьті басқаруды қамтамасыз ететін қос тіреуі бар тіреуге орнатты, сондай-ақ рульдің негізінен сым арқылы элеронды басқаруға мүмкіндік берді. Қозғалтқышты тоқтату және іске қосу тежегіші аяқ тірегінің сол жағына тікелей бекітілген бір рычаг арқылы басқарылды. Екі құрылғы да аяқпен бірдей қозғалыспен басқарылды. Қозғалтқыш жылдамдығын реттегіш рычагі әлі де пилоттың жанындағы рамаға қосылған еді. Бір-екі күннен кейін Уолш қозғалтқышына инерциялық жүктеме қосты, бұл жылдамдықты 25%-ға арттырды. 1910 жылдың 10 сәуірінде оның алғашқы ұшуын шамамен 100 көрермен тамашалады. 15-20 фут биіктікке көтеріліп, ол Империал-Бич ұшу-қону жолағының үстінен шамамен 400 фут ұшты, содан кейін, хабарланғандай, мінсіз қонды. Мамыр айының соңына қарай, ол Бейкер-Сити, Орегон; Сент-Луис, Миссури; және Филадельфия, Пенсильваниядағы 4 шілде мерекесінде өнер көрсету ұсыныстарын қабылдамай қойды. Мұндай алыс сапарларға кеткен жеке шығындар оны Сан-Диегоға жақын мүмкіндіктерге назар аударуға итерді. Ол сонымен қатар ұшағына маңызды жақсартулар енгізді, қону шассисіне болаттан жасалған дөңгелектер мен жаңа үлгідегі винт орнатты. Реймс Racer ұшағының үлгісі болған қозғалтқышының салмағының артуынан туындаған артқы ауырлық орталығын теңгеру үшін, ол құйрығын жеке лифт орнына тіктөртбұрышты конструкцияға өзгертті. 2 маусымда Уолш авиациялық бағытта жаттығу барысында тік бұрылыстан кейін ұшағы апатқа ұшырады, бұл үлкен кері кетуге әкелді. Оның қозғалтқышы көлбеу бұрышта биіктікті сақтау үшін жеткілікті итеру күшін бере алмайтыны анықталды. Бұл апат Уолшты авиацияны толығымен тастауға шама келмегенімен, Империал-Бич авиаторы Б.Ф. Рориг жақсырақ қозғалтқыш алу үшін ақша жинауға кірісті. Ол осы уақытқа дейін 40-тан астам ұшу жасаған еді. Көпшілігі 50 футтан төмен биіктікте 100-ден 1000 фут арақашықтыққа дейін тікелей және тегіс болды, ол өзіне және ұшағына сенімділігін арттырды. Сол айдың соңында Уолш тағы бір Сан-Диего авиациясынан 40 ат күші бар Elbridge қозғалтқышын жалға алды. Қуаттырақ қозғалтқыш оған авиациясын үлкен аренаға шығаруға сенімділік берді.

Лос-Анджелес

1910 жылдың қыркүйек айының басында Уолш Лос-Анджелес мотодромында орналасты, онда Калифорнияның Әуе клубы авиациялық лагерь құрған болатын. Үш цилиндрлі Elbridge жеңіл қозғалтқышымен қуаттандырылған Уолш, 22-23 қазан күндері мотодромда өткен жаңадан бастаған авиаторлардың арасындағы жарыста өзге әуешілерден басым түсіп, барлық іс-шарада жеңіске жетті. Жүлделердің ішінде ақшалай сыйлықтар мен кубоктар болды, соның ішінде ең жоғары биіктікке көтерілгені үшін Сан-Диего кубогы да бар еді. Бұл оқиға оған танымал атақ әкелді. Содан кейін Уолш Лос-Анджелестегі жергілікті роторлық қозғалтқыш өндіруші Macomber Aeroplane Engine Company компаниясымен байланыс жасады және өзінің Elbridge Featherweight қозғалтқышын ең алғаш салынған Macomber роторлық қозғалтқышымен ауыстырды. Алайда, қозғалтқыш жақсы жұмыс істемеді және Уолшқа 1910 жылдың желтоқсан айының соңында Домингуэз алаңында өткен екінші Лос-Анджелес Әуе Кездесуіне қатысуға мүмкіндік бермеді. 1911 жылдың 19 ақпанында Уолш жақсартылған Macomber қозғалтқышымен қуаттандырылып, бүкіл отбасын ұшырды. Чарли, Элис, Кеннет және Хуанита ұшақта бірге ұшқан алғашқы отбасы атанды. 1911 жылдың 4 наурызында Гарри Харкнесс Уолшпен келісімшарт жасасып, бас механик Джон Килиге ұшуды үйрену үшін Калифорния штатының Сан-Диего қаласындағы Солтүстік аралдағы Харкнесс лагерінде пайдалануға болатын ұшақ жасауды тапсырды.

Арқан мен күміс жебелер

Уолш ұшақты 1911 жылдың 7 сәуірінде Солтүстік аралдағы Харкнес авиациялық лагерінде Джон Килиге тапсырды. Бір дереккөз бойынша, Уолш ұшу беттерінің ақталмаған муссалиніне «күміс шаң» қосты. Осының арқасында ұшақ «Күміс жебе» деген атқа ие болды. Харкнес Уолшқа ұшақ үшін 5000 доллар төледі, соның нәтижесінде ол қаржылық жағдайына келді. Бір аптадан кейін Уолш Калифорнияның Аэро клубының алғашқы лицензияланған ұшқышы болуға тырысқанда Домингуэз алаңында ұшағымен апатқа ұшырады. Кейін Уолш өзіне жеке «Күміс жебе» ұшағын жасады. Уолш жасаған «Күміс жебе» Домингуэздегі апатқа дейін жасалған ба, әлде кейін жасалған ба деген мәселеде пікір таласы бар. Ол Гарри Харкнесске сатқан «Silver Dart» сияқты, сол кездегі Curtiss ұшағының негізінде құрылған, бірақ төрт қанаттың ұшына төрт Farman типіндегі элерон орнатылған, бұл әдетте жоғарғы және төменгі қанаттардың арасында орналасқан Curtiss стиліндегі элеронды алмастырды. Жоғарғы және төменгі элерон тік полюс арқылы байланыстырылып, бірдей жұмыс істеді. Олар ұшқыш рульдік тірегіне қосылған сымдар арқылы басқарылды. Қанаттарының ауданы Curtiss ұшағына қарағанда шамамен 1/3-ке артық, ені 40 фут, ал хордасы 4,5 фут болды. Алдыңғы лифтінің ұшынан рульдің құйрығына дейінгі қашықтық 37 фут құрады. Руль және алдыңғы лифт екі қабатты немесе қорап тәрізді болып жасалған, рульдің екі жағында горизонталь бетке перпендикуляр екі футтық тік қанаттар орналасқан. Артқы жағында лифт болған жоқ. Құйрық және лифт беттерінің өлшемдері шамамен екі футқа алты фут болды және олар қанаттардан әдеттегі Curtiss ұшағына қарағанда әлдеқайда алыс орналастырылған. Алайда, Харкнес ұшағынан айырмашылығы, бұл «Silver Dart» алғашқы өндірістегі 40 атты күшті, төрт цилиндрлі Hall Scott қозғалтқышымен жабдықталған, ол сегіз футтық винтті айналдырды.

Pacific Aviation Company компаниясы

Уолш мансабын Орегон штатының Портленд қаласындағы Маннинг ағайындыларына тиесілі «Тынық мұхиты авиациялық компаниясында» кәсіби авиатор ретінде бастады. Оның алғашқы шарасы 1911 жылдың 11-12 мамырында Орегон штатының Розбург қаласында өтті. Ол Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы жұмыс кестесін тығыз ұстап, бірнеше қауіпті жағдайлар мен апаттарға тап болды. 31 шілдеде Вайоминг штатының Ларами қаласында өткен шарасында ол АҚШ-тағы ұшақтардың ең жоғары биіктікте (7200 фут) сәтті ұшуының рекордын орнатты. Кейін Элис Уолш Чарльздің «Silver Dart» ұшағының бір аптадан соң Маннинг ағайындылары тарапынан Небраска штатының Керни қаласында ұрланғанын еске түсірді, бірақ бұл мәлімдеме жергілікті газеттерде күмәндалған. Оның ұшағы 4 тамыздағы көрсетілім кезінде ағашқа соғылып, жартылай қираған. Содан кейін 12 тамызда Чарльз Уолш Небраска штатының Фримонт қаласында көрсетілім кезінде жүгері егістігіне қонды. Жергілікті тұрғындар Уолштің нашар көрсеткеніне қатты ашуланды. Егістіктің иесі бірнеше күннен кейін «Pacific Aviation Company» компаниясына егініне келтірілген 100 долларлық зиянды өтеу үшін сотқа жүгінді, ал жергілікті судья келісімге қол жеткенше ұшақты тәркіледі. Бұл осындай сот ісінің алғашқысы болған болуы мүмкін. 24 тамызда «Pacific Aviation Company» Фримонт қаласының жергілікті авиация комитетімен 300 долларға келісім жасады. Содан кейін Уолш «Pacific Aviation Company» компаниясын шарадан түскен билет сатудан оған тиесілі деп санайтын 56,25 долларды төлемегені үшін сотқа берді. Нәтижесінде ұшаққа қатысты заңдық шара қолданылды. Сол түні Фримонттағы Терри қонақ үйінің алдында Уолш пен Мэннинг арасында Мэннингтің билет сатудан түскен үлесінен ұшақ жөндеу шығындарын шегергеніне байланысты дау болды. Уолш бұл оның шартын анық бұзғанын мәлімдеді. Жергілікті газеттің хабарлауынша, Уолш ұшақтың иесі болған жоқ.

Кертисс көрмелер компаниясы

1911 жылы Чикагодағы халықаралық авиациялық көрмеден кейін Уолш Curtiss Exhibition Company компаниясымен шартты ұшқыш болып жұмыс істеді. 1911 жылдың 31 тамызында ол жаңа тағайындалған 75 ат күші бар Curtiss түрткіш ұшағымен алғаш рет Иллинойс штатының Стерлинг қаласында ұшты, одан кейін Айовада да көрсетілім болды. Уолш Небраскаға оралып, қазан айының бірінші аптасына дейін әуеде демонстрациялар жасады. 12 қазанда Нью-Мексико штатының Альбукерки қаласындағы Traction Park-ке көптеген адам жиналды, олар Уолштің Рио-Гранде аңғарынан алғаш ұшқан ұшқыш болып көруге келді. Альбукерки халықаралық әуежайының терминалында Уолш ұшқан 1914 жылғы Curtiss стиліндегі түрткіш ұшақтың үлгісі қойылған, ол осы оқиғаны еске түсіруге көмектеседі. Ол жыл соңына дейін өте қарбалас кестемен жұмыс істеді. Уолш үшін 1912 жыл Жаңа жыл күні Кубаның Гавана қаласынан ұшумен басталды. Оның бұл қаладағы демонстрациялық ұшуларына Кубадағы алғашқы әйел жолаушыны тасымалдау кірді. Қаңтар айының қалған бөлігін ол Техас штаты бойынша өте қарбалас турда өткізді. Ұшу өнеріне Линкольн Бичидің ықпалы күшті болды. Ол 1912 жылдың 3 қазанында Нью-Джерси штатының Трентон қаласында қаза тапты және Сан-Диего қаласындағы Calvary зиратына жерленді.