Кіріспе

Роберт "Ворос" МакКракен (1971 жылдың 17 тамызында Чикагода туған) – американдық бейсбол сабельметрик. "Ворос" (венгр тілінде vörös – ағылшын тілінде "қызыл" деген мағынаны білдіреді) – оның венгр тегінен келген лақап аты. Ол қорғанысқа тәуелсіз питчинг статистикасын (DIPS) жасаудағы пионерлік жұмысымен кеңінен танымал.

DIPS

МакКракен DIPS туралы идеяларын алғаш рет 1999 жылы rec.sport.baseball Usenet жаңалықтар тобында жариялады. Ол сонымен бірге осы жарияланымда «қорғаудан тәуелсіз питчинг» деген жаңа ұғымды тиімді атады: «Мен питчингті бағалау құралын жасап жатырмын және пікір алу үшін оны мұнда жариялағым келеді. Мен оны «қорғауға тәуелсіз питчинг» деп атаймын, және ол питчерді оның қорғанысының әсері жоқ статистика бойынша ғана бағалайды». Оның тұжырымдары бас лига питчерлері өздеріне қарсы ойынға қойылған доптардың нәтижесін бақылауға ие емес екенін, және нақты питчерге қарсы ойынға қойылған доптардың пайызы маусымдар бойынша сәйкес келмейтінін көрсетті. Бұл питчердің бақылауынан тыс элементтердің – қорғаныс, стадион, ауа райы және кездейсоқтық – оның өнімділігіне маңызды әсер ететінін білдірді. Маккракеннің «Питчерлер мен қорғаныс: питчерлердің бақылау деңгейі қандай?» деген мақаласы 2001 жылы Baseball Prospectus веб-сайтында жарияланды және бейсбол зерттеушілері мен ESPN бейсбол жазушысы және сарапшысы Роб Найердің назарына ілікті. Маккракеннің тұжырымдарын түсіндіргеннен кейін, оның ішінде алдыңғы жылдардағы питчинг статистикасы бойынша өзінің есептеулерін келтіріп, DIPS-тің ең жаңа аспектілерін сипаттағаннан кейін, Найер: «Менің ойымша, питчердің өнімділігін болжауға ниеттенген кез келген адам Маккракеннің мақаласын оқуы керек, өйткені ол сіздің санаңызды жаңартады» деді. «Сандар ойыны» кітабында Алан Шварц Маккракеннің Найердің бағанасы жарық көргеннен кейін «тозаққа толы болғанын» айтқанын жазады. Ол келесі екі күнде 2000 электрондық хат алды, ал келесі айларда мыңдаған хат түсті. Саберметрик Крейг Райт соққы көрсеткішіне питчердің әсері көбінесе ойдағыдай емес екенін мойындады, бірақ сонымен бірге «кейбір питчерлер допты күшті соққымен ұруды қиындататын питчингке баса назар болады, соққыға қойылған доптардың үлесін алу үшін. Менің ойымша, бұл питчерлердің өзін басқалардан ажыратудың басты жолы емес, бірақ бұл кейбір топтар үшін басқаларына қарағанда маңызды фактор деп санаймын». Ол екі топты атады: кнукбол питчерлері және флайбол питчерлері, олар ойын алаңында доптарға аз соққы беруге бейім. Фил Бирнбаум, Клиффорд Блау және Том Типпеттің кейінгі тәуелсіз зерттеулері Райттың тұжырымдарын растады, бірақ Райт әлі де Маккракенді «әдеттегі адамдар питчердің соққыға қойылған доптардың санына әсер ету қабілетін асыра бағалайтынын түсінуге көмектескен адам» деп мақтайды. Билл Джеймс де күмәнмен қарады, бірақ егер одан әрі зерттеулер оны растаса, Маккракеннің тұжырымдарының әлеуетті құндылығын мойындады. Ол «зерттеуді бірнеше себептерге байланысты жүргізу керек. Біріншіден, егер Маккракен дұрыс болса, бұл маңызды салдарларға әкеледі, тіпті белгілі бір дәрежеде, питчерлердің көрсеткіштеріндегі өзгерістерді болжауға мүмкіндік береді…» деді. 2001 жылы жарық көрген «Жаңа тарихи бейсбол жинағында» Джеймс Маккракеннің дұрыс екенін, нәтижелердің маңызды екенін және өзінің «30 жыл бұрын оны түсінбегендіктен ақымақ» сезінгенін мойындады. Роб Найер Маккракеннің ашылуы Джеймстің кейінгі жұмысына тигізген әсерін атап өтті. Бұл жаңалық және оның бейсболға тигізген әсері «Moneyball: The Art of Winning an Unfair Game» кітабында сипатталған. Маккракен өзінің жаңа статистикасын жетілдіруді жалғастырды, соның ішінде 2002 жылы DIPS 2.0-де кнукбол питчерлері мәселесін қарастырды. Ол DIPS статистикалық нәтижелерін, сондай-ақ бастапқы формулаларының кеңейтілуін және жақсартуларын басқа форумдарда жариялады, соның ішінде Baseball Primer (қазіргі Baseball Think Factory). Бейсбол зерттеушілері DIPS-ті бағалауды және жетілдіруді ұсынды, мысалы Том Типпет 2003 жылғы «Питчерлер ойын кезінде доптарға соққы беруден сақтай ала ма?» деген мақаласында.

Қызыл сокс

"Питчерлер және қорғаныс" мақаласы жарық көргеннен бір жарым жыл өткен соң, МакКраккеннің жаңалықтары оған Бостон "Ред Сокс" командасында кеңесші қызметін атқару мүмкіндігін берді. Бұл оның 2003 жылдың басына қарай формулаларын жаңарту немесе жаңа нәтижелерді жариялауды тоқтатуына әкелді. Ол бұл қадамды 2003 жылдың 18 ақпанында өз веб-сайтында қуанышпен хабарлады. Маккракен 2005 жылдың маусымына дейін "Ред Сокс" командасында жұмыс істеді.

Бостондық үзілістен кейін

МакКракен халықаралық футбол (американдық футбол) сияқты түрлі ұйымдастырылған спорт түрлеріндегі нәтижені қалай өлшеу керектігі туралы ойлауын жалғастырды. 2007 жылы ол vorosmccracken.com блогын ашты, оның тақырыбы – “Бейсбол әлемінің шеберлігінің қайта оралуы”. Блог көбінесе халықаралық футболға, соның ішінде ұлттық құрамалардың рейтингтеріне және 2010 жылғы әлем чемпионатына және басқа да турнирлерде командалардың өнер көрсетуіне жасалған болжамдарға назар аударды. Бірақ ол бейсболды талдаумен азат айналысады. Джефф Пасанның айтуынша, бір ғана керемет идея ешнәрсеге кепілдік бермейді. Ол даңқ емес. МакКракен күні мен түні еуропалық футболды талдаумен өткізеді. Ол кім үшін, не үшін және қайда жұмыс істейтінін айтпайды. Клиент анонимділікті қадір тұтады. Әл-жай да жоқ. МакКракен айлығын күткен күйі өмір сүреді. Өткен жылы ол пәтері үшін жалдау ақысын төлей алмады. "Егер мен DIPS-ті бір рет тегін берсем, жарайды", - дейді ол. "Мен жүздеген миллион долларлық ақшаға айналған идеяны ойлап таптым, ал өзімде бір тиын да жоқ. Мен оны жасағанымға қуаныштымын. Бірақ енді оны істей алмаймын. Мен өзімнің бірдеңе жасай алатынымды дәлелдеу үшін жеткілікті жұмыс жасадым. Міне, бұл бейсболды өзгерткен революциялық идея. Тағы да жасай аласыз ба? Жоқ. Егер маған ақы төлемесеңіз, мен оны қайталай алмаймын". Ең ауыр, ең жағымсыз жағы – Ворос МакКраккен бес жыл бұрын бейсбол оны жеңіп, шығарып тастағаннан бері бейсболда жұмыс істемейді. Өркендеуге бір қадам басқан адам жұмыс таба алмайды. Ол неге екенін өзі де білмейді. 2017 жылдың наурыз айында МакКракен Чикаго Уайт Сокс клубында жұмыс істеді.

Мұра

Спорттық талдаумен айналысып, ESPN сияқты ақпарат құралдарында мерзімімен жарияланымдар жасап тұрды. Бірақ оның ең маңызды мұрасы – үлкен бейсбол лигасының статистикалық талдауларындағы революцияға атсалысқандығы. 2011 жылы "Ворос МакКракен әлемді өзгертті" деген мақаласында бейсбол жазушысы Джефф Пасан былай деп жазды: "Бейсбол проспектісі" МакКракеннің DIPS теориясын спортта кеңінен танымал еткен мақаласынан кейін он жыл өткен соң да, ол саберметрияның – сандық бейсбол зерттеуінің атауы – дамытқан ең маңызды теорияларының бірі болып табылады. Бұл, әлдеқайда революциялық жаңалық. Осыған дейін де, одан кейін де ой-пікірдің толыққанды бағытын өзгертіп, командаларды ойыншыларды әлден кешіп, жаңаша бағалауға мәжбүрлеген ештеңе болған емес.