Кіріспе
Қарапайым алмастыру шифры
Никтография – 1891 жылы Льюис Кэрролл (Чарльз Лутвидж Доджсон) жасаған алмастыру шифрының бір түрі. Никтография никтографпен (Кэрролл өнертапқан) жазылады және нүктелер мен сызықтар жүйесін пайдаланады, бәрі де сол жақ жоғарғы бұрышта орналасқан нүктеге негізделген. Никтографты қолдану арқылы, жарық көмегінсіз ойларды немесе жазбаларды жылдам жазуға болады. Кэрролл Никтографты және Никтографияны ойлап тапты, себебі ол жиі түнгі уақытта дереу жазылуы тиіс ойлармен оянатын, ал шамды жағу және сөндірудің ұзақ процесінен қашыңқы болғысы келді.
Никтограф
Құрылғы шиыршығы 1/4 дюйм болатын, он алты төртбұрышты тесігі бар картадан және Кэрроллдың дизайны бойынша әліпбиді білдіретін символдар жүйесінен тұрды, осыдан кейін оны келесі күні жазуға болар еді. Ол бастапқыда "тифлограф" деп атады, бірақ студенттердің бірінің ұсынысымен кейін "Никтограф" деп өзгертілді. Бастапқыда Кэрролл қараңғыда жазуды жетектеу үшін ортасы қиылған тіктөртбұрышты картонканы қолданды. Бұл қанағаттандырмайтын болып көрінді, себебі нәтижелер оқылмайтын еді. Никтографтың жаңа және соңғы нұсқасы оның 1891 жылғы 24 қыркүйектегі күнделігінде және 1891 жылғы 29 қазандағы "Леди" журналына жазған хатында жазылған: "Мен жиі істейтіндей, қыс түнінде таңғы сағат 2-де төсектен тұрып, шам жағып, әйтпесе ұмытылып кететін бір қуанышты ойды жазуға тырысқан адам, менімен келіседі, мұндай жағдай көп қиындықтар тудырады. Енді мен оянсам және жазғым келетін нәрсені ойласам, жастық астынан кішкентай жазба кітабын шығарып аламын, онда менің Никтографым бар, бірнеше жол немесе тіпті бірнеше бет жазып, қолымды жамылғының астынан шығармай, кітапты орнына қойып, қайтадан ұйықтаймын. Мен әрқайсысы бір әріптің орнына арналған төртбұрышты тесіктердің қатарын сынап көрдім (бір дюймдік төртбұрыштың төрттен бір бөлігі өте ыңғайлы өлшем екенін анықтадым), бұл бұрынғыдан жақсырақ жоспар болды, бірақ әріптерді оқу әлі де қиын еді. Содан кейін мен өзімнен-өзім сұрадым: "Неге тек бұрыштарында нүктелер мен қабырғаларында сызықтарды пайдаланып, төртбұрышты әліпби ойлап таппаймын?" Жазуды оңай оқу үшін әр төртбұрыштың қайдан басталатынын білу қажет екенін көп ұзамай түсіндім. Бұл мен әрбір төртбұрышты әріптің солтүстік-батыс бұрышында үлкен қара нүкте болуы керек деген ережемен қамтамасыз еттім. [Мен] 23 төртбұрышты әріпті олар бейнелеуі тиіс әріптерге ұқсатып жасадым. Соқыр адамның жалғыздықта бос өткізетін көп сағаттарын ойлаңыз, егер ол өз ойларын жаза алса, оған "өшірілмейтін" кішкентай жазба кітабын, төртбұрышты тесіктерден тұратын картонды және төртбұрышты әліпбиді үйрету арқылы қандай пайда келтіре алатыныңызды түсініңіз. Сипаттамадан Кэрроллдың никтографы бір қатардан, 16 бөліктен тұратын картонкадан жасалғандығы көрінеді. Кэрролл әр бөлікке өзінің бір символын енгізеді, содан кейін картонканы келесі қатарға жылжытады (қарсылықта, бұл оған шамалап бағалау қажет болды) және процесті қайталайды.
Any one who has tried, as I have often done, the process of getting out of bed at 2 a. m. in a winter night, lighting a candle, and recording some happy thought which would probably be otherwise forgotten, will agree with me it entails much discomfort. All I have now to do, if I wake and think of something I wish to record, is to draw from under the pillow a small memorandum book containing my Nyctograph, write a few lines, or even a few pages, without even putting the hands outside the bed clothes, replace the book, and go to sleep again. I tried rows of square holes, each to hold one letter (quarter of an inch square I found a very convenient size), and this proved a much better plan than the former; but the letters were still apt to be illegible. Then I said to myself ‘Why not invent a square alphabet, using only dots at the corners, and lines along the sides?’ I soon found that, to make the writing easy to read, it was necessary to know where each square began. This I secured by the rule that every square letter should contain a large black dot in the N. W. corner. [I] succeeded in getting 23 of [the square letters] to have a distinct resemblance to the letters they were to represent. Think of the number of lonely hours a blind man often spends doing nothing, when he would gladly record his thoughts, and you will realise what a blessing you can confer on him by giving him a small ‘indelible’ memorandum book, with a piece of paste board containing rows of square holes, and teaching him the square alphabet. From the description it appears that Carroll's nyctograph was a single row of 16 boxes cut from a piece of card. Carroll would enter one of his symbols in each box, then move the card down to the next line (which, in the darkness, probably, he would have to estimate) and then repeat the process.
Ныктографиялық әліпби
Әр таңбаның жоғарғы сол жақ бұрышында үлкен нүкте немесе шеңбер болды. Әліпбидегі 26 әріптен басқа, "and" және "the" сөздері үшін қосымша бес таңба болды. "f" әріпінің бұрыштары келесі таңбалардың цифрлар ("сандар") екенін, "l" әріпінің бұрыштары олардың әріптер екенін, ал "d" әріпінің бұрыштары келесі алты таңбаның DDMMYY форматындағы күнді көрсету үшін пайдаланылды. Онде бас әріптер, тыныш белгілер немесе нақты цифрлар болмаған, бірақ қазіргі заманғы қаріп дизайнерлері оларды жасап шығарды (мысалы, бас әріптер екі рет сызылған болуы мүмкін, тыныш белгілердің оң төменгі бұрышында үлкен нүкте болуы мүмкін, ал цифрлар сол төменгі бұрышта орналасуы мүмкін).