Кіріспе
Толлкросс (Toll na Croise) – Шотландияның Эдинбург қаласының оңтүстік-батысындағы маңызды жол торабы. Оның атауы жергілікті тарихи аумақтан шыққан. Толлкросс Брантсфилд пен Грассмаркеттің арасында жатыр.
Атаудың шығу тегі
Толлкростың ең алғашқы жазбасы 1439 жылға дейін барады, ал Tolcors – бұл ең ерте кездегі типтік формасы, «cors» жұрнағы 18-ші ғасырдың соңына дейін қолданылып келді. Towcroce және Tolcroce 16-шы ғасырдың басында кездеседі. Стюарт Харрис қазіргі заманға дейін мұнда жол торабы болмағанын, сондай-ақ «жол торабындағы төлем» деген мағынаны растайтын ешқандай дәлелдің жоқтығын көрсетті. Ол атаудың «cors» сөзінен шыққандығын, ал «cros» кейінірек пайда болған форма (мысалы, көне уэльс тіліндегі «toll cors» – батпақты ойыс) дейді. «Corse» жұрнағы, Burgh Muir беткейлері мен Grassmarket-тің оңтүстігіндегі High Riggs арасында ағатын, қазір құбырға салынған Lochrin Burn өзенінің жанындағы төмен жатқан аймақты дұрыс сипаттаған болар еді. Ең бастысы, бұл атау жердің бір бөлігін білдіреді. 1649 жылғы Карл II жарғысында ол «Толлкросс жерлері» деп аталады, 1814 жылы – «Толлкростың оңтүстік бөлігі майор Джеймс Уэйрге тиесілі», ал 1836 жылы – «Портсбург ауылының Толлкросс деп аталатын бөлігі». 1771 жылғы Георг III патшалығы кезеңіндегі заңда Эдинбургтың басқару құқығынан тыс жерлер аудандарға бөлінген кезде, бір аудан «Толл Кросс» деп аталатын аудан болуы тиіс еді.
Археология
2012 жылы Headland Archaeology жүргізген археологиялық қазба жұмыстары, даму жоспарының шарты бойынша алдын ала жүргізілген кезеңде, орта ғасырларда аймақтың қоныстанғандығына куәліктер тапты. Қазба жұмыстары аймақтың ауыл шаруашылығы ландшафтынан индустриалды аймаққа өзгеруін көрсетті, оның ішінде Лохрин дистилляция зауытының қалдықтары, қасапханалар, Эдинбург мұз және суық сақтау компаниясының бөлімшесі, мұз сарайы және гараж, бұл нысандар бір-бірінің үстіне салынған.
Физикалық сипаттама
Көшелердің қиылысы солтүстікке қарай Ерл Грей көшесімен (бұрын Веллингтон көшесі деп аталған Лотиан жолының жалғасы), шығысқа қарай Лористон Плейс, оңтүстік-шығысқа қарай Брогам көшесімен (Медоуз бағы арқылы өтетін Мелвилл Драйвке дейін), оңтүстікке қарай Хоум көшесімен (Брантсфилдке дейін) және батысқа қарай Батыс Толлкросспен шектеседі. Қиылыстың ортасында 1901 жылдан бері қаланың ерекше белгісіне айналған темірден жасалған ерекше бағаналы сағат орналасқан. Көптеген виктория және эдвард дәуіріндегі суреттерде сағат сол кездегі қарбалас трамвай торабында бейнеленген. Оны қалаға провизор Джеймс Стил және қазынашы Роберт Кранстон сыйлаған. Бұл сағат Эдинбург сағатшылары Джеймс Ричи мен ұлы жасаған төрт ұқсас сағаттың бірі болды. Сағаттың скелет тәрізді беті мен бағанасын Macfarlane Castings компаниясы жасаған. Алғашқыда салмақпен жұмыс істейтін маятникті сағат болған, 1926 жылы ол серіппелі механизмге ауыстырылды. Ол және қаланың Батыс соңындағы сағат осы типтегі механизммен жұмыс істейтін Ұлыбританиядағы ең үлкен көше сағаттары еді. Ritchie's компаниясында жұмыс істейтін сағат ораушы оны әдетте апта сайын иілгіш тұтқаны сағаттың негізіне енгізіп орап отырған. 1969 жылы сағат циферблаттардың арасына орналасқан электрлік механизмге ауыстырылды. 1974 жылы қиылысты жақсарту жұмыстары сағаттың демонтаждалуына әкелді, бұл халық арасында алаңдау тудырды, нәтижесінде сағат бастапқы орнына жақын жерге қайтарылды. 2022 жылдың наурыз айында қалалық кеңес "денсаулық және қауіпсіздік мәселелеріне" байланысты сағатты алып тастады, оны қалпына келтіру жөніндегі мәліметтер әлі белгісіз. Аймақтың оңтүстік шеті Брантсфилдпен бірігіп жатыр, ал солтүстік және батыс жағында Толлкросс Фонтенбриджке қосылады. Лористон және ескі қаланың қалған бөлігі шығысқа қарай орналасқан.
Ыңғайлылықтар
Аймақ әртүрлі, онда көптеген мейрамханалар бар, оның ішінде үнді, қытай, тай, француз, испан және грек асханалары, түрік шашлық дүкендері, суши бар, жапондық бистро және екі дәстүрлі балық пен картоп фри дүкені. Бұл жерде қаланың қытай қауымы үшін қажетті қызметтердің көптеген нысандары бар, соның ішінде қытай тіліндегі шіркеу, екі қытай супермаркеті, саяхат агенттігі, денсаулық сақтау дүкені, қарттарды қолдау орталығы және шаштараз. Толлкросс бастауыш мектебі қаланың шотланд гаэль тілінде оқытатын арнайы бөлімін қамтиды. Ауданда көптеген жергілікті азық-түлік дүкендері бар, олардың ішінде ет дүкені, көкөніс дүкені, нан пісіретін дүкендер (дәстүрлі, итальяндық және поляк), супермаркет, екі шағын супермаркет, бес азық-түлік дүкені, шығыс тағамдарына маманданған дүкен және шарап дүкені бар. Екі банк, бір пошта бөлімі, екі лотерея орны, жеті шаштараз, бес киім дүкені, оның ішінде екі үнді бутиктері, хинди бейне дүкені, екі киім жөндеу шеберханасы, төрт жылжымайтын мүлік агенттігі, үш сұлулық салоны, үш зергерлік дүкен, велосипед дүкені, гүл дүкені, электр тауарлары дүкені, өнер дүкені, Hi-Fi сатушысы, қолданылған пластинкалар дүкені, музыкалық аспаптарды жөндеуші, татуировка салоны, кір жуу және құрғақ тазалау қызметтері бар. Шамамен 10 кафе, соның ішінде интернет-кафе, төрт газет-журнал дүкені және бірнеше қайырымдылық дүкендері бар. Аймақта сегіз паб бар. Король театры мен Камео кинотеатры тиісінше Левен және Хоум көшелерінде орналасқан. Заманауи медициналық орталық, екі стоматологиялық клиника, екі дәріхана, көздік оптика, гомеопатиялық дәрілер дүкені, ортодонт және хиропрактик бар. Принс Биржасы, 2000 жылға дейін салынған үлкен кеңсе ғимараты және Шотландия Банкінің корпоративтік бөлімшесінің орны, Эрл Грей көшесінде орталықта орналасқан. Аймақтың өз өрт сөндіру станциясы бар. Медоуз және Брантсфилд Линкс – бұл Толлкростың шығысы мен оңтүстігін қоршап тұрған қоғамдық саябақтар, олардың әрқайсысында балалар ойын алаңы, сондай-ақ теннис корты және "питч-энд-пут" алаңы бар. Линкстерде Шотландияда гольф ойнала бастаған алғашқы орындардың бірі деп есептеледі. Қалалық кеңес хаттамаларында 1717 жылдан бері Линкстегі "Golfhall" тавернасы туралы мәліметтер бар, ал 1761 жылы құрылған және бүгінге дейін сақталған Эдинбург Брантсфилд Линкс гольф клубы бар.
Тұрғын үй
Тұрғын үйлер негізінен Виктория дәуіріндегі көппәтерлі үйлер түрінде, ал кейінірек салынған Dunn & Findlay үйлері жергілікті сәулет немесе тарихи маңызы бар деп тізілген. Ескі Врихтшисуси ауылының бірнеше ғимараты Левен көшесінің батыс жағында әлі де тұр; ал жақында ғана сақталғандары Гольф тавернасының жанында 1990 жылдары студенттерге арналған үйлермен алмастырылды. Home Street көшесінің шығыс жағындағы төрт қабатты үйлерді Нью-Таун сәулетшісі Джеймс Гиллеспи Грэм кедей отбасыларға 'бөлме және ас үй' жағдайын қамтамасыз ету үшін жобалаған. Олар бір кезде Король театрының орнында тұрған Драмдрян үйінің иесінен (18 ғасырдағы иесі Лорд Левеннің құрметіне Левен Лоджы деп аталған) жерді иелену арқылы салынған. Үйдің кейінгі иелері Фифтегі Тарвит үйіне ие болған Хоум Ригг отбасы болды, сондықтан көшелер Хоум және Тарвит көшелері деп аталды. Кейінірек салынған вилла, сондай-ақ Драмдрян үйі деп аталды, 1959 жылы бұзылғанға дейін Home Street және Drumdryan Street көшелерінің айналасындағы үйлермен қоршалған. Басқа ертедегі ғимараттар – бұрын осы жерде орналасқан арқан фабрикасының иесі Сэмюэл Гилмордың есімімен аталған Гилмор Плейсіндегі тұрғын үйлер. Аймақтың көп бөлігі 1860 және 1870 жылдары Эдинбургтің белгілі құрылысшысы және кәсіпкері Джеймс Стил салған, ол қаланың әртүрлі аймақтарында көптеген "жұмысшы табының тұрғын үйлерін" салуға жауапты болды; ал қалғандары шағын жергілікті құрылыс бірлестіктерінің жұмысы еді. Napier Университетінің үш жеке жатақханасы бар бұл аймақта көптеген студенттер тұрады.
Шіркеулер
Шотландия шіркеуінің Толлкроссқа қарасты приход шіркеулері – оңтүстік жағындағы көрініске басымдық білдіретін Баркли Вьюфорт шіркеуі және Лотиан жолының солтүстік басындағы Сент-Кутберт шіркеуі. Dunn & Findlay компаниясы салған, B санаттағы мәдени ескерткіш болып табылатын Central Hall 1901 жылдан бері Методист шіркеуіне тиесілі, ал 2011 жылдың маусым айында Морнингсайд баптист шіркеуі сатып алды. Шіркеу оны құлшылық қызметтеріне, кеңселерге және басқа да іс-шараларға пайдаланады. 2012 жылдың қыркүйек айының соңында оның атауы "Орталық" деп өзгертілді. Шотланд епископтық шіркеуі – Браухэм көшесіндегі Сент-Михаэль және Барлық Әулиелер шіркеуі. Ең жақын Рим-католик шіркеуі – Лауристон көшесіндегі, Толлкросстың жанындағы Лауристон ауданындағы Иса қоғамының қызметіндегі Қасиетті Жүрек католик шіркеуі. Гилмор-плейстегі Кедейлердің кішкентай қарындастарының монастырында зейнеткерлер үйі орналасқан.
Көлік және өнеркәсіп
Толькросс, көршілес Фонтайнбридж сияқты, 19 ғасырда қаланың өнеркәсібі үшін маңызды болды, 1822 жылы аяқталған жақын маңдағы Одақ каналы айналасындағы аумақта экономикалық өсімді ынталандырды. «Лохрин ғимараттары» деп аталатын тұрғын үй кешені Роузбурндағы Лейт суына дейін созылған кішкентай Лохрин Бёрн (шотланд тілінде – ағын) атауын сақтап қалды. Бұл жерде бұрын Лохрин үйі мен Лохрин дистилляция зауыты орналасқан, олар 1859 жылы Лохрин темір зауытымен алмастырылды, екеуі де канал бассейнінің бірінің жанында орналасқандықтан тиімді болды. Дистилляция зауыты сияқты, қазір Король театры орналасқан жерде тұрған Друмдрян сыра зауыты (1906) суды осы ағыннан алды, ол қазір құбырға салынған, бірақ ғимараттың астынан әлі де ағып жатыр. Батыс Толлкроста сонымен қатар арақ диірмені, парафин зауыты және қалалық мал сою орны болды. 1899 жылы Эдинбургтің кең кабельді трамвай жүйесінің (кейін электрлі) оңтүстік бөлігі үшін трамвай депосы мен электр станциясы ашылды. Соңғы трамвай 1956 жылы жүріп өткеннен кейін ол автобус гаражына айналды. 1986 жылы Лористон Плейсдегі орталық өрт сөндіру станциясын алмастырған жаңа өрт сөндіру станциясын салу үшін бұл гараж бұзылды; ғимарат 2023 жылы В санатында тізілді. Аймаққа 10, 11, 15, 16, 23, 24, 27 және 45 нөмірлі Lothian Buses автобустары жақсы қызмет көрсетеді.