Кіріспе
Хельсинкидегі қоғамдық көлік автобустар, трамвайлар, метро, қалалық теміржол және паром қызметтерінен тұрады. Жүйені Хельсинки аймақтық көлік басқармасы (HSL) басқарады және ол Хельсинки, Эспоо, Кауниайнен, Ванта және шеткердегі Керава, Киркконумми, Сипоо және Туусула қалаларын қамтиды. 2021 жылдың 9 тамызында Тампере жеңіл рельстік көлігі ашылғанға дейін Хельсинки Финляндияда трамвай жүйесіне ие болған жалғыз қала болды. Турку қаласы 1972 жылы трамвай жүйесін таратып жіберді, ал Финляндия Екінші дүниежүзілік соғыста Выборг қаласын КСРО-ға жоғалтты, содан кейін қала 1957 жылы трамвайларын тоқтатты. 2017 жылы Тампере қаласында трамвай желісінің құрылысы басталды, қызметтер 2021 жылы іске қосылуы жоспарланған. Хельсинки қала шегіндегі сапарлардың 50%-ы қоғамдық көлікпен, ал 28%-ы жеке көлікпен жасалады, ал үй шаруашылықтарының 48%-ы көлікке қол жеткізе алады. Салыстыру үшін, Хельсинкидегі қоғамдық көлік жүйесіндегі жолаушылар саны АҚШ-тың кез келген қаласынан, Нью-Йорктен басқа, жоғары. 1982 жылы ашылған Хельсинки метрополитені Финляндиядағы алғашқы және қазірге дейін жалғыз жылдам транзиттік метро жүйесі болып табылады. Метро қазіргі уақытта Хельсинкидің шығыс шеттеріндегі қалаларды, қала орталығына жақын аудандардың бір бөлігін және оңтүстік Эспооның аймақтарын қамтиды. Қызмет көрсету басталған алғашқы 16 жылда желі топологиялық тұрғыдан бір түзу сызықтан ғана тұрды, бірақ 1998 жылы шығыс шетіндегі Vuosaariға қосымша желі ашылды. 2006 жылы Эспоо қалалық кеңесі метро жүйесін оңтүстік Эспооға дейін ұзартуды мақұлдады, бұл мәселе көптен бері талқыланып келді. Сегіз станциядан тұратын бірінші кезең 2017 жылдың қараша айында ашылды, ал екінші кезең, метро қызметін батысқа қарай Kivenlahtiге дейін ұзарту, 2022 жылдың желтоқсанында ашылды. Хельсинки метроның қолданыстағы желісін шығыс терминалы Мелункиладан Сипоодан 2009 жылы Хельсинкиге қосылған және ірі жаңа жоспарланған қауымдастықты салу мақсатындағы Эстерсундомға дейін ұзартуды жоспарлап отыр. Қалалық пойыздар Хельсинки орталық теміржол вокзалынан шығатын үш теміржол желісінде бөлектелген жолдармен жүреді. Көптеген маршруттар жылдам транзит сияқты қызмет көрсетеді, шың сағаттардағы аралық 10 немесе 15 минутты құрайды, ал соңғы пойыздар Хельсинки қаласының орталығынан таңғы сағат 1-ден кейін немесе демалыс күндері таңғы 4-тен кейін ғана кетеді. 2015 жылдың шілдесінде Хельсинки әуежайына қызмет көрсету басталды, ол кезде жүйеге Ринг теміржолының кеңейтілуі қосылды. Жергілікті және аймақтық пойыздардың көптеген бағыттары алыс қашықтыққа жүретін пойыздармен ортақ жолдармен солтүстікке қарай Риихимеки және Лахтиге, ал батысқа қарай Кариске дейін жүреді. Бұл аймақтық қызметтердің аралықтары бір сағатқа дейін созылады және көбінесе жұмыс уақыты шектеулі. Алыс қашықтыққа жүретін пойыздар Орталық теміржол вокзалы мен Пасила теміржол вокзалынан Финляндияның барлық аймақтарына қатынайды. Қалааралық пойыздар Финляндияның ірі қалаларына және Ресейдегі Санкт-Петербург пен Мәскеуге халықаралық рейстерді ұсынады. Хельсинкиді Таллинмен байланыстыратын теміржол туннелінің құрылысы ұсынылды, бірақ бұл ұсыныс әлі зерттеу кезеңінде.
Автобус желілері
2013 жылдың тамызында HSL алғашқы магистральдық автобус бағытын, бұрын Jokeri деп аталған 550 орбиталық желісін іске қосты. Магистральдық желілер өте қысқа интервалмен және ерекшеленетін автобус паркімен "метро сияқты" қызмет көрсетуді қамтамасыз етуге арналған. Екінші орбиталық магистраль, 560 нөмірі, 2015 жылдың тамызында ашылды. 500 және 510 магистральдық желілер 2019 жылдың тамызында жұмысын бастады. 2020 жылдың тамызында 200 магистральдық желі қосылды, ал 2021 жылдың тамызында 20, 30, 40 және 570 магистральдық автобустарының іске қосылуы басталды. 300, 400 және 600 магистральдық желілер 2022 жылдың тамызында жұмысын бастады. 2023 жылдың тамызында 520 және 530 желілері іске қосылды.
Түнгі автобус
Көбінесе күндізгі автобус желілері сағат 5:30 мен 23:45 аралығында жүреді, ең танымал желілер 1:30-ға дейін жүреді. Сенбі және жексенбі күндері түнгі автобустар сағат 1:30 мен 4:00 аралығында жүреді. Осы уақыт аралығында Хельсинки орталығынан қаланың барлық аудандарына тікелей автобус қатынасы бар, ал күндіз көптеген сол аудандарға жету үшін пойызбен және автобуспен немесе метромен және автобуспен бірнеше рейс жасау қажет. Хельсинки автобус желісіне кем дегенде 40 түнгі маршрут кіреді. Күндізгі автобустар сияқты, автобус жүргізушілері көлік құралында билет сатпайды, оларды алдын ала сатып алу керек. Хельсинки орталық вокзалы – қала орталығындағы түнгі автобустар үшін басты көлік түйіні.
Аймақтық қызметтер
Бүгінгі таңда аймақтық автобус желілерін Хельсинкинің ішкі желілерін басқару сияқты HSL басқарады. Аймақтық желілер метрополитен аймағындағы маңызды нүктелер арасында адамдарды тасымалдау және Хельсинки қаласының орталығына жету мақсатында арнайы құрылған. Бұл желілер әдетте тас жолдар арқылы Хельсинкиден ең жылдам жолмен шығуға бағытталған. Оңтүстік Эспоодан келген желілер тек қана ең жұмсақ уақытта Kampin keskus-та аяқталады, орталық Эспоодан және батыс Вантадан келген желілер Elielinaukio-да, ал солтүстік Вантадан және Керавадан келген желілер Rautatientori-де аяқталады. Соңғы екеуі орталық теміржол станциясының жанында орналасқан. Кейбір Эспоо орталығынан келген желілер Elielinaukio орнына Kamppi-де аяқталады. Аймақтық желілердің жұмыс уақыты ішкі желілерге ұқсас, бірақ рейстердің жиілігі көбінесе азырақ болады. Көп жағдайда желі нөмірлері үш таңбадан тұрады, кейде оларға бір-екі әріп қоса беріледі. Екі таңбалы аймақтық желілер сирек, және қазірге дейін тек екеуі ғана құрылды: 39 Kamppi – Myyrmäki (30 номерлі магистральдық автобуспен алмастырылды) және 74 Hakaniemi – Porttipuisto (IKEA).
Трамвай және жеңіл теміржол
Хельсинкидің трамвай желісі 1900 жылдан бері үздіксіз электрмен жұмыс істеп келеді және ол көбінесе дәстүрлі типте, барлық трамвай жолдары көшеде, арнайы трамвай жолақтарында да, және басқа көлік құралдарымен бірге де орналасқан. Желі тығыз қоныстанған орталық аудандарды және оған жақын жатқан кейбір аудандарды қамтиды, бірақ 1950 жылдан бері өте аз кеңейді. Желі 10 бағыттан тұрады, олардың барлығы (8-бағыттан басқа) қала орталығының бір бөлігінен өтеді. Жыл сайын трамваймен 50 миллионнан астам жол жүзеге асырылады. Қала орталығындағы және оның маңындағы трамвай желісінен өзге, Хельсинкиде бір жеңіл рельстік жол желісі бар (Кейланиеми мен Итакескусты байланыстыратын 15-бағыт), сондай-ақ жоспарлау мен құрылыс кезеңдеріндегі бірнеше жобалар бар. Қазіргі 15-бағыт қала орталығындағы трамвай желілерінен бөлек, бірақ екі жүйе де үйлесімді. Барлық трамвай және жеңіл рельстік жол желілерін қазіргі уақытта Metropolitan Area Transport Ltd. басқарады.
Метро
Метро Хельсинки қаласының орталық бөлігінің шығысы мен батысындағы көлік жүйесінің негізгі арқасы болып табылады. Жүйе екі бағыттан – М1 және М2 – және барлығы 30 стансадан тұрады. Метроны HKL басқарады және пайдаланады.
Жолға дейінгі теміржол
Көшпелі темір жол жүйесі қала орталығынан солтүстік-шығыс және солтүстік-батысқа қарай орналасқан аймақтардың негізгі арқауы болып табылады. Бұл желі Хельсинкиден қашықтағы аймақтарға дейін жетеді, Хельсинкиден Кераваға, Киркконуммиге және Хельсинки әуежайына метро сияқты қызметтер ұсынады. Желіні HSL басқарады, ал пойыздарды VR операторы жүзеге асырады. HSL басқармайтын пойыздар одан да алыс, Лахти, Тампере (Риихимеки арқылы) және Куволаға дейін барады.
Кеме
Хельсинкиде үш паром желісі бар, олардың барлығын Suomenlinnan Liikenne Oy басқарады. Бір паром желісі Суоменлиннаны Базар алаңымен байланыстырады. Сонымен қатар, апта ішінде Катаяноккадан Суоменлиннаға жөндеу паромдары қатынайды. Суоменлинна тұрғындары үшін паромдар материкке жалғыз байланыс құрасады, алайда төтенше жағдайларда көліктер үшін туннель қарастырылған. Үшінші желі материктен (Меритуллинториден) Крунувуоренрантаға дейін жүзеді. Қоркеасаари хайуанаттар бағына да паром бар, бірақ ол жалпы билет жүйесіне кірмейді. Хайуанаттар бағына 16-шы автобуспен құрлықтан да баруға болады.
Қалалық велосипедтер
Хельсинки қалалық велосипед жүйесі 2016 жылдың мамыр айында 50 велосипед станциясы мен 500 велосипедпен қаланың орталық аймағында ашылды. 2017 жылы жүйе тағы 100 станция мен 1000 велосипедке дейін кеңейтілді. Қазіргі кезде желі 345 станциядан және 3450 велосипедтен тұрады. 2018 жылғы жылдық жолаушылар ағыны 3 218 800 адамды құрады.
Аймақтар
2019 жылдың сәуірінде қабылданған жаңа тарифтік жүйе бойынша аймақ төрт арка тәрізді аймаққа бөлінеді: А, В, С және D. А аймағы Хельсинкидің орталық бөлігін, Хельсинки орталық вокзалынан шамамен бес шақырымға дейінгі қашықтықты қамтиды. В аймағы Хельсинкидің қалған бөлігін (2003 жылы Хельсинкиге қосылған шығыс аудандарынан басқа), Ванта мен Эспооның бір бөлігін және бүкіл Кауниайненді қамтиды. Ол Орталық вокзалдан 14 шақырымға дейінгі қашықтықты қамтиды. С аймағы Хельсинкидің ең шығыс бөлігін, Эспоо мен Вантааның қалған бөлігін, соның ішінде әуежайды, сондай-ақ Сипоо мен Туусуланың шағын бөліктерін қамтиды. D аймағы солтүстік-шығыста Сипоо, Туусула және Кераваның барлық бөлігін, ал батыста Сиунтио мен Киркконуммиді қамтиды. Кем дегенде екі аймақ сатып алу қажет, бірақ D аймағын жеке сатып алуға болады. Сондай-ақ үш немесе төрт аймақты сатып алуға болады. Егер сізде 2-3 аймаққа билет болса, қосымша аймақтарды жеңілдетілген бағамен сатып алуға болады.
Билет түрлері
Көлік жүйесі көптеген түрлі билеттерді және оларды алудың бірнеше тәсілін ұсынады. Бірыңғай бағалы билеттерді билет автоматтарынан немесе мобильді қосымша арқылы сатып алуға болады. COVID-19 пандемиясына байланысты 2020 жылы автобустарда бір жолғы билет сату тоқтатылды және кейіннен оны тұрақты ету туралы шешім қабылданды. Трамвайларда билет сату 2018 жылы тоқтатылған еді. Әрбір метро станциясы мен паром аялдамасы, сондай-ақ көптеген теміржол станциялары кем дегенде бір билет автоматпен жабдықталған. 2021 жылы ересек адам үшін АВ немесе БК билетінің бағасы 2,80 евро, ал ABC аймақтары үшін – 4,10 евроны құрайды. Көптеген қоғамдық көлік пайдаланушыларында электрондық билет ретінде қолданылатын RFID Travel Card бар. Пайдаланушылар карталарына белгілі бір кезеңге немесе белгілі бір сомаға ақша сала алады. Кезеңдік билетке төленген күндері шексіз сапар жасауға болады. Салған сома бір сапарға жұмсалады, ол бағыттарды ауыстыруды қамти алады. Екі аймақтық бір жолғы билеттер қолданылатын аймақтарға байланысты 80–110 минутқа жарамды. АБ, БС және Д билеттері 80 минутқа, ал АБСД билеттері 110 минутқа жарамды.
Тарифтерді жинау
Көбінесе автобустарда жүргізуші жолаушылар мінген кезде билеттерін тексереді. Метро, қалалық пойыздар, трамвайлар, паромдар және магистральдық деп саналатын тоғыз автобус бағыты төлемді растау жүйесін пайдаланады: бақылаушылар кездейсоқ таңдалған көлік құралдарында билеттерді тексереді және билеті жоқтарға 100 евро айыппұл мен бір реттік билет бағасын төлейді. Егер жолаушы жарамды кезеңі бар саяхат картасын ұмытып қалса, ол кейін тасымалдау компаниясының қызмет көрсету орталығына барып, айыппұл төлеуден босатылады.