Кіріспе
Анонимді жазба – экрандық есімсіз немесе көбінесе анықталмайтын псевдоним қолданып, мәтіндік тақтада, анонимді хабарландыру тақтасында немесе интернет-форум сияқты басқа да талқылау алаңдарында жасалған жазба. Slashdot сияқты кейбір онлайн-форумдар мұндай жазбаларды қабылдамайды, пайдаланушылардан нақты есімдерімен немесе псевдонимдермен тіркелуді талап етеді. Ал JuicyCampus, AutoAdmit, 2channel және басқа Futaba негізіндегі бейне тақталары (мысалы, 4chan) анонимділікке қатысты жақсы дамыған. Әсіресе 4chan пайдаланушылары жаңа трендтердің жылдам пайда болуына көмектесетін, анонимді және уақытша ортада өзара әрекеттеседі.
An anonymous post, is an entry on a textboard, anonymous bulletin board system, or other discussion forums like Internet forum, without a screen name or more commonly by using a non identifiable pseudonym. Some online forums such as Slashdot do not allow such posts, requiring users to be registered either under their real name or utilizing a pseudonym. Others like JuicyCampus, AutoAdmit, 2channel, and other Futaba based imageboards (such as 4chan) thrive on anonymity. Users of 4chan, in particular, interact in an anonymous and ephemeral environment that facilitates rapid generation of new trends.
Интернеттегі жасырындық тарихы
Онлайн-анонимділік 1990-шы жылдардың соңындағы Usenet жаңалық топтарында пайда болды, онда жаңалық топтарына хабарлама жіберу үшін жарамсыз электрондық пошта мекенжайларын пайдалану идеясы енгізілді. Бұл әсіресе белгілі бір сезімтал тақырыптарды талқылау үшін қолданылды. Сонымен қатар, анонимді қайта жіберушілер пайда болды, олар хабарламаны алушыға жібермес бұрын жіберушінің мекенжайын жоя алатын. 1992 жылдың ортасында анонимді жариялауға мүмкіндік беретін онлайн-сервистер пайда болды, олар cypherpunk тобынан бастау алды. 2channel және 4chan сияқты интернет-форумдарының алдында Ayashii World және Amezou World сияқты мәтіндік тақталар болды, олар Жапонияда анонимді жазбаларға мүмкіндік берді. Бұл «ірі масштабты анонимді мәтіндік тақталар» Usenet мәдениетінен шабыттанды және өз ұрпақтарынан айырмашылығы, негізінен технологияға бағытталған. Бүгінде сурет тақталары әлемнің барлық аймақтарынан үлкен интернет трафигін қабылдайды. 2011 жылы 4chan-ның ең танымал /b/ тақтасында күніне шамамен 35 000 тақырып және 400 000 жазба жасалды. Ол кезде контент көлемі YouTube-қа тең болды. Мұндай жоғары трафик интернет қолданушыларының анонимді контентпен бөлісу сайттарына зор сұраныс бар екенін көрсетеді. Онлайн-анонимділік IP-адрестермен де шектеледі. Мысалы, WikiScanner анонимді Wikipedia өңдеулерін жасаған IP-адресімен байланыстырады және IP-адресіне иелік ететін тұлғаны анықтауға тырысады. Басқа веб-сайттарда IP-адрестері қоғамға ашық болмауы мүмкін, бірақ оларды веб-сайт әкімшілерінен тек заңдық жолмен алуға болады. Олар әрқашан жазба авторына байланысты бола бермейді.
Техникалар
Адамдар псевдонимдерді пайдаланып, нақты есімдерін жасыра алады. Дегенмен, псевдонимдер де пайдаланушының IP-мекенжайына байланысты анықталуы мүмкін. IP-мекенжай арқылы іздеуден қашу үшін, IP-мекенжай көбінесе қоғамдық орынға, мысалы, кафеге қарастырылатын қоғамдық компьютер арқылы жариялануға болады, сонда оны жеке пайдаланушыға іздеуге болмайды.
Технология
Анонимизаторлар деп аталатын қызметтер бар, олардың мақсаты – пайдаланушыларға жеке басын анықтайтын ақпаратын жасыра отырып, анонимді түрде жариялау мүмкіндігін беру. Анонимизаторлар – бұл, негізінен, анонимді түрде жариялағысы келетін пайдаланушы мен IP-адрестер сияқты пайдаланушы туралы ақпаратты тіркейтін веб-сайт арасындағы делдал ретінде жұмыс істейтін прокси-серверлер. Прокси-сервер – бұл желіде пайдаланушының ақпаратын білетін және жариялаушының жеке басын жасыру үшін өзінің ақпаратын ұсынатын жалғыз компьютер. Мұндай анонимизаторлардың мысалдары – Tor және I2P, олар бірнеше прокси-сервер арқылы жіберілетін хабарламаларға күшейтілген шифрлауды қамтамасыз ету үшін, сәйкесінше, «пияз» және «сарымсақ» бағытталмасын (routing) сияқты техникаларды қолданады.
Қытай
Қытай үкіметінің "Интернет ақпараттық қызметтері" жобасының жаңартылған нұсқасында "Интернетте ақпарат жариялауға мүмкіндік беретін, микроблогтар, форумдар және блогтар сияқты интернет ақпараттық қызмет провайдерлері, пайдаланушылардың нақты жеке сәйкестендіру деректерімен тіркелгенін қамтамасыз етуі тиіс" делінеді. 2017 жылдың 1 қазанынан бастап, жаңалықтар және әлеуметтік желілер сайттарындағы пікірлер бөлімдерін пайдалану үшін интернет пайдаланушылары өздерінің нақты есімдерін көрсетуге міндетті болады.
Филиппиндер
Филиппин үкіметі 2012 жылдың 12 қыркүйегінде Киберқылмыстың алдын алу заңын қабылдады, ол басқа нәрселермен қатар Әділет министрлігіне заңды бұзатын "компьютерлік деректерге" қол жеткізуді тоқтату құқығын береді; яғни, қылмыстық жала жабуды қамтитын веб-сайт сот шешімісіз жабылуы мүмкін.
Ұлыбритания
2013 жылғы "Құлықтау туралы" заңға сәйкес, веб-сайт операторына қатысты сот ісінде, веб-сайтта жарияланған мәлімдеме үшін, осы мәлімдемені веб-сайтта оператор жарияламағанын дәлелдеу қорғаныс болып табылады. Егер талапкер мәлімдеме авторын анықтай алмаса, бұл қорғаныс күшін жояды.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та онлайн анонимді сөйлеу құқығы Бірінші түзету және басқа да заңдармен қорғалады. Бұл заңдар үкімет пен азаматтық дауласқандардың анонимді сөйлеушілердің жеке басын алу мүмкіндігін шектейді. Бірінші түзетуде «Конгресс сөз бостандығын немесе баспасөз бостандығын шектейтін заң шығармайды» делінген. АҚШ Жоғарғы Соты бұл қорғауды анонимді түрде офлайн сөйлеу құқығын қорғау үшін түсіндірген. Мысалы, *МакИнтайр против Огайо сайлау комиссиясы* ісінде Жоғарғы Сот анонимді сайлау үнпарақтарын таратуға тыйым салған Огайо заңын жоққа шығарды, автордың атын жарияламау шешімі Бірінші түзетумен қорғалатын сөз бостандығының бір бөлігі екенін, ал анонимді үнпарақтардың таратылуы зиянды немесе алаяқтық емес, керісінше, қорғау және наразылық білдірудің құрметті дәстүрі екенін, сондай-ақ көпшіліктің тираниясына қарсы «қалқан» екенін мәлімдеді. Әртүрлі соттар осы офлайн қорғауды онлайн әлемге де қатыстыруға түсіндірді. Анонимді жазбаның авторын анықтау үшін «белгісіз тұлғаға» шақыру қағазы қажет болуы мүмкін. Бұл жазба жариялаған веб-сайт арқылы жариялаушының IP-мекенжайына қол жеткізуді білдіреді. Соттар интернет-провайдерге (ISP) сол IP-мекенжайын тағайындаған абонентті анықтауды бұйыра алады. Мұндай деректерді сұрау көбінесе нәтижелі болады, бірақ провайдерлер деректерді сақтаудың белгілі бір мерзімін сақтайды (әрбір провайдердің жеке өмірге қатысты саясатына сәйкес, жергілікті заң ең төменгі және/немесе ең жоғары мерзімді белгілеуі мүмкін). IP-мекенжайларын пайдалану соңғы уақытта анонимді пайдаланушыларды анықтаудың заңды тәсілі ретінде сынға түсті. 2012 жылдың 21 наурызында Нью-Йорк штатының Сенаты S.6779 (және A.8668) нөмірімен «Интернетті қорғау туралы заң» деп аталатын заң жобасын ұсынды. Ол Нью-Йоркте орналасқан веб-сайттың әкімшісіне анонимді пікірлерді алып тастауға мүмкіндік береді, егер пікірдің бастапқы авторы өзін жариялап, анықтауға келіспесе.
Онлайн қоғамдастықтарда
Интернеттегі қауымдастықтар анонимді жазбаларға қатысты түрлі көзқарастарға ие. Уикипедия көп жағдайда анонимді өңдеуге рұқсат береді, бірақ пайдаланушыларды белгілемейді, оның орнына оларды IP-адрестері арқылы анықтайды. Басқа редакторлар осы пайдаланушыларды "anons" немесе "IPs" сияқты бейтарап терминдермен атайды. Көптеген онлайн-хабарлама тақталарында пайдаланушылар жазу үшін, ал кейде тіпті жазбаларды оқу үшін тіркелуі керек. 2channel және басқа Futaba негізіндегі кескіндер тақталары анонимділікті қолдайды, ал ағылшын тіліндегі Futaba негізіндегі сайттарда пайдаланушы есімдерін және трипкодтарды қолданатындарды сәйкесінше "namefags" және "richeys" деп атайды. Заң талабына сәйкес, тіпті 4chan сияқты қауымдастықтар мұндай анонимді жариялаушылардың IP-адрестерін тіркеуге міндетті. Дегенмен, мұндай деректерге тек сайт әкімшісі ғана қол жеткізе алады. Slashdot анонимді жазбаларды "Анонимді қорқақ" деп көрсету арқылы анонимді жариялаудан ауыз тайды. Бұл сәл кемсітетін термин анонимді үн қосушыларды тіркелуге итермелеу үшін қолданылады.
Пайдаланушыларға әсері
Интернетте анонимді жариялаудың салдары пайдаланушыларда онлайн-дезингибиция әсерімен байланысты, бұл игі немесе зиянды дезингибиция ретінде жіктеледі. Дезингибиция қанағаттандырылмаған мінез-құлыққа алып келуі мүмкін, бірақ сонымен қатар пайдаланушылар арасындағы қарым-қатынасты жақсартады. Бұл Интернет пайдаланушыларының өзін-өзі ашық көрсетуіне де мүмкіндік береді, қауіпсіз әлеуметтік ортада эмоционалды жақындық пен ашықтықты арттырады. Анонимді компьютерлік байланыс өзіндік стереотиптеуді күшейтумен де байланысты. Бұл гендерлік айырмашылықтарға елеулі әсер етеді, бірақ тек тақырып гендерлік стереотипке сәйкес келгенде және оған ұқсас болғанда ғана. Калифорниядағы соңғы жауапсыз сотқа шақыруға байланысты, сарапшылар "Лейфилд пен Барретт әсері" жұмыс туралы пікірлерді жариялау бостандығын шектемейтінін сұрады. 2016 жылдың 2 мамырында Лейфилд пен Барретт және серіктесі Фил Лейфилд өздерінің адвокаттары арқылы Glassdoor компаниясына өте сынды және жағымсыз пікірлер жазған бұрынғы қызметкерлердің желідегі жеке басын анықтау үшін сотқа шақыру жіберді. Glassdoor басшылары бұрынғыдай анонимді жеке басын ашуға жасалған басқа да әрекеттерге қарсы тұрғандай, бұл сотқа шақыруға да қарсы шығатындарын мәлімдеді. Калифорниядағы басқа да сот процесіне қатысушылар жұмыс туралы жағымсыз пікірлерді анонимді түрде жариялау құқығын қорғады, бірақ заң әлі де қызу даулы мәселе болып қалуда.
Онлайн-қоғамдастықтарға әсері
"Анонимділік, өзіне-өзі әділетсіздік сезімінің төмендеуі және өзін-өзі бақылаудың төмендеуі" сияқты жеке тұлғаны жою жағдайлары, онлайн қауымдастықтардың құрылуына оффлайн жағдайда қолданылатын тәсілдермен ұқсас әсер етеді. Бұл Reddit немесе 4chan сияқты қауымдастықтардың көбеюінен көрінеді, олар толық анонимділікті немесе псевдонимділікті пайдаланады, немесе пайдаланушыларға түрлі мазмұн жариялауға мүмкіндік беру үшін Informers (Facebook немесе Twitter сияқты анонимді емес әлеуметтік желілерге анонимділік қосатын құрал) сияқты құралдарды қолданады. Бұл "кеңес және талқылау тақырыптарында" пайдалы болып көрінеді, себебі ол жақын және ашық әңгімелерге жағдай жасайды. Сондай-ақ, мұндай қауымдастықтарға жарияланған мазмұнның, әдеттегіден гөрі, бұрмаланған сипатқа ие екенін көрсететін зерттеулер де бар. Анонимді жариялау мүмкіндігі жаңалықтар топтарында және басқа да онлайн форумдарда порнографияның таралуымен байланысты, онда пайдаланушылар технологияда айтылғандай, күрделі механизмдерді пайдаланады.