Кіріспе

Солтүстік Америкадағы отарлар үшін үкіметтің негіздерін баяндайтын британдық жариялама. 1763 жылғы Корольдік жарлық 1763 жылдың 7 қазанында король Георг III тарапынан жарияланды. Ол 1763 жылғы Париж шартынан кейін шығарылды, ол жеті жылдық соғысты ресми түрде аяқтады және Солтүстік Америкадағы француз территориясын Ұлыбританияға берді. Жарлық Аппалачи тауларының батысындағы барлық жерлерге қоныстанғанға тыйым салды, бұл аймақ Үндістердің резерваты ретінде белгіленді. Транс-Аппалачияның кең аумағына кірмеу Ұлыбритания мен жер алып-қоятын отарлаушылар және болашақ қоныс аударушылар арасында наразылық тудырды. Жарлық және батыс жерлеріне қол жеткізу Ұлыбритания мен отарлар арасындағы алғашқы маңызды дау-жанжалдардың бірі болды және Америка революциясына әкелген факторлардың біріне айналды. 1763 жылғы жарлық шекарасы шамамен шығыс континенттік бөлінісімен сәйкес келеді, Оңтүстіктегі Джорджиядан басталып, Пенсильванияның солтүстік шекарасының ортасына дейін созылады, онда солтүстік-шығысқа қарай Сент-Лоуренс бөлінісімен қиылысады және Жаңа Англия арқылы одан әрі жалғасады. Корольдік жарлық Канаданың бірінші ұлттары үшін маңызды құқықтық құжат болып табылады, ол аборигендік құқықтарды, еркіндіктерді және иелікті алғаш рет заңмен мойындады және 1982 жылғы Конституция актісінде, ішінара, Канаданың жергілікті халықтарының тікелей әрекеттері нәтижесінде мойындалды, олар 1981-1982 жылдардағы Конституция экспресі қозғалысы ретінде белгілі болды.

Негізгі мәліметтер: Париж келісімі

Жеті жылдық соғыс және оның Солтүстік Америкадағы майданы, француз-үнді соғысы 1763 жылғы Париж шартымен аяқталды. Шарты бойынша, Миссисипи өзенінің батысындағы барлық француз отарлық аймағы Испанияға берілді, ал Миссисипи өзенінің шығысындағы және Руперт жерінің оңтүстігіндегі барлық француз отарлық аймағы (Франция сақтап қалған Сент-Пьер және Микелон аралдарын қоспағанда) Ұлыбританияға берілді. Испания мен Ұлыбритания Кариб теңізіндегі бірқатар француз аралдарын алды, ал Франция Гаити мен Гваделупаны өздерінде қалдырды.

Жаңа отарлар

1763 жылғы Жарлық Франция-Үнді соғысында Францияны жеңгеннен кейін Ұлыбританияның иеленуіне өткен Солтүстік Америкадағы бұрынғы француз аумақтарын басқару және отарлаушылардың кеңеюін реттеумен айналысты. Ол бірнеше аймақта жаңа үкіметтер құрды: Квебек провинциясы, Батыс Флорида және Шығыс Флориданың жаңа отарлары, сондай-ақ Кариб теңізіндегі Гренада, Тобаго, Сент-Винсент және Доминика аралдары, жиынтығында Британдық берілген аралдар деп аталды.

Прокламация сызығы

Бастапқыда 1763 жылғы Корольдік жарлығы Солтүстік Америкадағы британдық аумақтардың құзырет шектерін анықтап, континенттегі британдық отарлаушылықтың кеңеюін шектеді. Ұлы көлдер мен Оттава өзенінің шығысында және Руперт жерінің оңтүстігінде Жаңа Франция Корольдік провинциясының қалған бөлігі «Квебек» деген атпен қайта ұйымдастырылды. Лабрадор жағалауындағы Сент-Джон өзенінің солтүстік-шығысындағы аумақ Ньюфаундленд колониясына қайта бекітілді. Квебектің батысындағы және Аллегей тауларының қырларымен өтетін сызықтың батысындағы жерлер (британдық) үндістердің аумағы деп белгіленді, оларға колониялардың шығысынан қоныс аударуға тыйым салынды. Жарлық сызығы отаршылар мен үндістердің жерлері арасындағы тұрақты шекара болуы көзделмеген, керісінше, ол батысқа қарай ретпен, заңды түрде ұзартылуы мүмкін уақытша шекара болды. Бұл шекарадан өтуге болмайтын шекара ретінде де жасалмаған; адамдар шекарадан өте алатын, бірақ одан әрі қоныс аудара алмайтын. Оның контуры Аппалачи таулары бойындағы суайдындарды құрайтын бастаулармен анықталды. Атлантика мұхитына құятын өзендері бар барлық жер отаршылдарға берілді, ал Миссисипиге құятын өзендері бар барлық жер үндістерге қалдырылды. Жарлықта бұрын туындаған мәселелерге себеп болған үндістердің жерін жеке сатып алуға тыйым салынды. Оның орнына, болашақтағы барлық жер сатып алулары патшаның лауазымды тұлғалары «осы үндістердің кез келген қоғамдық жиналысында немесе ассамблеясында» жүргізілуі керек еді. Британдық отаршыларға үндістердің жеріне қоныс аударуға тыйым салынды, ал колониялық шенеуніктерге патшаның рұқсатынсыз жер беруге тыйым салынды. Ұйымдастырылған жер компаниялары жер беруді сұрады, бірақ король Георг III оларға рұқсат бермеді. Британдық отаршылар мен жер спекулянттары жарлық шекарасына қарсы болды, өйткені британ үкіметі оларға бұрыннан жер берген болатын. Огайо компаниясының бай иелері Вирджинияның губернаторына наразылық білдірді, өйткені олар бизнесті дамыту үшін жерге қоныс аударуды жоспарлаған. Жарлық сызығынан тыс көптеген елді мекендер болды, олардың кейбіреулері Понтиак соғысы кезінде уақытша эвакуацияланды, ал көптеген жерлер әлі де шешілмеген талаптармен байланысты болды. Мысалы, Джордж Вашингтон мен оның Вирджиния әскерлеріне шекарадан тыс жерлер берілді. Американың көрнекті отаршылары Британиядағы жер спекулянттарымен бірігіп, үкіметті шекараны батысқа қарай жылжытуға көндіруге тырысты. Отаршылардың талаптары қабылданды және шекара сызығы үндістермен жасалған келісімдер сериясында түзетілді. Осы келісімдердің алғашқы екеуі 1768 жылы жасалды; Форт-Стенвикс келісімі Огайо аймағындағы ирокездер конфедерациясымен шекараны, ал Қиын еңбек келісімі Каролинадағы черокилермен шекараны реттеді. 1770 жылы ауыр еңбек туралы келісімге Вирджиния мен черокилер арасындағы шекараны реттеумен Лохабер келісімі қосылды. Бұл келісімдер қазіргі Кентукки мен Батыс Вирджинияның көп бөлігін британдықтардың қоныстануына ашты. Вирджиния және Солтүстік Каролина үкіметі берген жерлер көбінесе жер компанияларына тиесілі болды, өйткені олардың бай демеушілері кедейлерге қарағанда көп болды, олар батысқа қоныс аударып, байлық табуды үміттенеді.

Колонисттердің жауабы

Көптеген отарлаушылар жарияланған шекараны елемеді және батысқа қоныстанды, бұл олар мен жергілікті американдықтар арасында шиеленіс тудырды. Понтиак көтерілісі (1763–1766) – Ұлы көлдер аймағынан, Иллинойс және Огайо аймақтарынан шыққан, Ұлы Жетіжылдық соғыстан кейін Ұлы көлдер аймағындағы британдық саясатқа наразы болған американдық тайпалардың қатысқан соғысы. Олар аймақтағы саудаға қатысты су жолдарын бақылап, Ұлыбританияға экспортталатын көптеген бекіністерді басып алды. Жарияланған шекара Понтиак көтерілісі басталар алдында жоспарланған, бірақ осы қақтығыстың басталуы оны заңға айналдыру процесін жеделдетті. Тарихшы Колин Каллоуэйдің айтуынша, "ғалымдар жариялау тайпалардың егемендігін мойындады ма, әлде жоқ па, деген мәселеде келіспейді". Кейбір мамандар 1763 жылғы Корольдік жарияны алғашқы ұлттардың жер иелігі және өзін-өзі басқару құқығы үшін "негізгі құжат" деп санайды. Бұл жариялама британдық тәждің аборигендердің құқықтарын заңды түрде мойындауының алғашқы мысалы болып табылады және тәжге оларға қамқорлық ету міндетін жүктейді. Жарияламадағы ниеттер мен уәделердің уақытша сипатта болғаны, тек "өз жерлеріне отарлаушылардың енуіне" наразы болып, британдық отарлауға қауіпті құрылтайтын жергілікті халықтарды басып тастау үшін жасалғаны айтылады. Солтүстік Америкадағы үндістер ісі жөніндегі бақылаушы Сэр Уильям Джонсон 1764 жылдың 30 тамызында Сауда кеңесіне берген кеңесінде былай деді: "Үндістердің бәрі біздің кең, орманды елдің ортасында олармен теңесе алмайтынымызды біледі, сондықтан егер біз өз бекеттерімізді, саудамызды және т.б. қауіпсіз сақтағымыз келсе, онда көптеген үнді тұрғындарының құрметін сатып алудан басқа бір ғасыр бойы ештеңе істей алмаймыз". Анишинаабе заңгері Джон Борроуз "Жариялама британ үкіметінің алғашқы ұлттар үстінен егемендік құқығын жүзеге асыруға тырысуын, сонымен бірге алғашқы ұлттарды еуропалық отарлаушылардан бөлек ұстап, олардың құқықтарын сақтауға тырысуын көрсетеді" деп жазды. Борроуз сондай-ақ Корольдік жариялама мен одан кейінгі Ниагара шарты "британдық тәждің алғашқы ұлттар үстінен егемендік құқығына талас білдіретін" және аборигендердің "жерді бөлу сияқты мәселелерде өздерін-өздері анықтау құқығын" растайтын аргументтер береді деп жазады.

Джонсон мен Макинтош

Прокламацияның мазмұны АҚШ Жоғарғы Сотының Джонсон мен Макинтош ісі бойынша (1823) қабылдаған шешімі арқылы американдық құқыққа қайта енгізілді.

250 жылдығын мерекелеу

2013 жылдың қазан айында Корольдік жарлығының 250 жылдығы Оттава қаласында үнді халықтарының көшбасшылары мен генерал-губернатор Дэвид Джонстонның кездесуімен тойланды. "Идл Но Мор" аборигендер қозғалысы Канаданың түрлі аймақтарында осы құжаттың мерейтойын атап өтті.

Америка Құрама Штаттары

1763 жылғы Корольдік жарлығының Америка революциясының басталуына тигізген әсері әртүрлі интерпретацияланды. Көптеген тарихшылар 1768 жылдан кейін жарлықтың маңызды шиеленіс көзі болмай қалғанын айтады, себебі аталған келісімдер қоныстану үшін кең аумақтарды ашты. Басқалары колониялықтардың жарлыққа наразылығы колониялар мен ана ел арасындағы ажырымды күшейтті деп санайды. Кейбір тарихшылар шекара кейіннен жасалған келісімдермен батысқа жылжытылғанымен, британ үкіметі американдықтармен соғысқа түсуден қорқып, жаңа колониялық қоныстарға рұқсат бермеді, бұл жер спекулянттарының наразылығын тудырды. Тағы басқалары Корольдік жарлық Тәжге қамқорлық міндетін жүктеді деп есептейді. Джордж Вашингтонға француз және үнді соғысындағы қызметі үшін Огайо аймағында жер берілді. 1770 жылы Вашингтон француз соғысындағы өзінің және ескі әскерлерінің құқықтарын қамтамасыз етуде бастама көтерді, ортақ мақсат үшін шығындарды төлеу үшін қаржы жұмсады және тиісті жерлерде ықпалын пайдаланды. 1770 жылдың тамызында Вашингтонның өзі және әскери серіктері үшін батыс аймаққа сапар шегуі шешілді, онда ол өзі және әскери жолдастары үшін жер участаларын іздеді және өлшеді. Біраз даулардан кейін, ол ақырында сол жердегі жерлерге патент алды. Бұл жерлер 1770 жылғы Лохабер келісімінің шарттарына сәйкес вирджиниялықтар үшін ашық болды, бірақ Форт-Питтен 2 миль (3 км) оңтүстікке орналасқан жерлер, қазір Питтсбург деп аталады, кірмейтін. АҚШ-та 1763 жылғы Корольдік жарлық Америка революциялық соғысымен аяқталды, өйткені Ұлыбритания Париж келісімінде (1783) аталған жерді АҚШ-қа берді. Кейін АҚШ үкіметі де шекаралық зорлық-зомбылықтың алдын алуда қиындықтарға тап болды және ақырында Корольдік жарлыққа ұқсас саясатты қабылдады. 1790 жылы Үндістермен қарым-қатынас туралы заңдар сериясының біріншісі қабылданды, ол үндістердің жерінде реттелмеген сауда мен саяхатты тыйымлады. 1823 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының Джонсон мен Макинтош ісі бойынша шешімінде жерді жеке тұлғалардан емес, тек АҚШ үкіметі сатып ала алатыны белгіленді.