Кіріспе

Радардың алғашқы техникасы

Лобтік ауыстыру – радарлардың бастапқы кезеңдерінде нысананы табудың дәлдігін арттыру үшін қолданылатын әдіс. Ол антеннаның орта сызығының екі жағына сәулені бағыттау үшін екі біршама алшақ орналасқан антенна элементін пайдаланады. Радар сигналы осы екі элемент арасында ауысып, дисплейде екі "импульс" (blip) тудырады. Оператор импульстардың ұзындығын салыстыру арқылы қайсысынан күшті сигнал келіп тұрғанын анықтап, антеннаны нысанаға тікелей бағыттау үшін қай бағытта жылжыту керектігін біледі. Бұл принцип қысқа ғана уақыт қолданылды және Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай конустық сканерлеу жүйелерімен толығымен ысталды. Бұл әдіс кейде "реттік лобтау" деп те аталады, әсіресе сигнал екі ғана емес, бірнеше бұрыш бойынша ауысқанда.

Сипаттама

Ертедегі радар антенналары көбінесе пассивті рефлектордың алдында орналасқан бірнеше кішкентай дипольді антенналардан тұратын. Дипольдер сигналды сол бағытта "шоғырландыру" үшін конструктивті түрде кедерлесуге бейімделгендей орналастырылды. Сәуленің бұрыштық таралуы элементтердің санына байланысты, элементтердің көбірек саны шоғырланған сәулеге әкеледі. Мұндай элементтердің көп саны идеалды болар еді, бірақ оларды радио көзінің толқын ұзындығына байланысты белгілі бір қашықтықта орналастыру қажет болғандықтан, бұл практикалық емес. Британдықтар мен америкалықтар қолданған ертедегі "ұзын толқынды" жүйелерде элементтер бірнеше фут аралыққа орналастырылуға мәжбүр болды, бұл кез келген орташа өлшемді антенна үшін дипольдердің санын оншақты ғана шектеді. Мұндай жүйелердегі сәуле бұрыштары көбінесе қару-жарақтарды орнату үшін тікелей қолдануға жарамсыз болды. Мысалы, АҚШ-тың SCR-268 радарының сәуле ені 2 градусқа тең болды, және нысана осы сәулеге кіргеннен кейін оператор оның сәуледе қай жерде екенін анықтау қиын болды. Тікелей ату үшін шамамен 0,1 градус бұрыштық дәлдік қажет болды. Бастапқыда жүйе радармен нысанаға бағытталған іздеу шаммен жұптастырылды. Іздеу шамы содан кейін нысананы қолмен қадағалап, мергендер нысананы көзбен анықтайтын. Осы рөлде, тіпті күндіз де радар ұсынған қашықтық туралы ақпарат өте құнды болды. Лобты ауыстыру, аздаған күрделілікпен салыстырғанда, айтарлықтай жақсартылған дәлдікті қамтамасыз етті. Диполь элементтерінің бір жиынтығының орнына, массивтің әр нүктесіне екеуі орналастырылды. Содан кейін радиосигнал екі диполь жиынтығы арасында, әдетте мотормен басқарылатын механикалық коммутатор арқылы ауыстырылды. Бір жиынтықтың кері сигналдық импульсы сәл кешіктіріліп, оператордың осциллографындағы "пигін" бір жаққа сәл ығыстырылды. Ауысу жылдамдығы көзге көрінбейтін болғандықтан, дисплейде екі анық пік пайда болды. Әр лоб ортадан сәл ауытқуына байланысты, егер нысана антеннаның ортасынан (тұтастай алғанда) ауытқыса, екі кері сигналдың бірі екіншісінен күштірек болар еді. Осылайша оператор дисплейде екі кері сигналдың биіктігін теңестіру арқылы антеннаны нысанаға бағыттап ұстай алатын. Лобтардың жапсарласуы өте аз болғандықтан, екі кері сигнал тең болатын бұрыш өте кішкентай болды – нысананың орталық сызықтан тіпті аз ғана ауытқуы бір сигналды жылдам күшейтетін. Нәтижесінде алынған өлшем әлдеқайда дәл болды. Конустық сканерлеу тұжырымдамасы бойынша лобты ауыстыруға ұқсас болды, бірақ атауынан көрінетіндей, ол екі бағыттың орнына айналмалы түрде жұмыс істеді. Бұл операторға қай бағытта ең күшті кері сигналды алуға мүмкіндік берді және осының арқасында жұмыс істеу әлдеқайда оңай болды. Конустық сканерлеу тек бір қоректендіру мүйізі бар антенналарда ғана оңай қолданылуы мүмкін, бұл тек микротолқынды радарларда ғана тиімді. Мұндай жүйелер пайдалануға енгізілгеннен кейін, лобты ауыстыру көбінесе қолданудан шығарылды.

Жағдайдың бұзылуы

Радардың негізгі жұмыс жиіліктерін білген жағдайда, лобты ауыстыратын радарды салыстырмалы түрде оңай бұғаттауға болады. Лобтарды секундына 30 рет ауыстыратын жиынтықта, секундына 30 рет өзгеретін әлсіз сигнал жіберуге арналған бұғаттағыш құрылғысын жасауға болады, бірақ бұл сигнал радардың лобы ұшақтан бұрылған кезде ғана жіберіледі, оны қабылданған сигналдың ең төмен нүктесін іздеу арқылы анықтау оңай. Қабылдағыш жағында екі сигнал қосылады, ал ұшақтың бұғаттағышынан келетін қосымша сигнал күшті/әлсіз сигналды «тегістейді». Бұл радардың бұрыштық ақпаратын жоққа шығарады және жалпы бұрыштық бақылаудан басқа, нақты бақылауды қиындатады.

Тек қабылдаудағы жамбас

Бұл мәселені болдырмаудың бір жолы – тек қабылдау кезінде лобты пайдалану (LORO) деп аталады, ол лобтық емес сигналды жіберу үшін антенна элементтерінің бір жиынтығын, ал қабылдау кезінде лобты ауыстыру үшін екі қосымша жиынтықты қолданады. Жұмыс принципі негізінен қалыпты лобты радарға ұқсас, бірақ ол нысана ұшағына лобтық туралы ешқандай ақпарат бермейді, бұл үшін қосымша антенна элементтері (немесе көбінесе, екінші антенна) қажет болады. LORO радарларын жабу үшін синхронды емес сигнал "блоктарын" пайдалануға болады, бірақ бұл қалыпты лобты жүйеге қарағанда тиімділігі төмен және көбінесе оператордың жұмысын толығымен мүмкін емес емес, қиындатады. SCR 268, АҚШ армиясының алғашқы радар жүйесі, ұшақтарға қарсы іздеу шамдарының сәулелерін бағыттау үшін қабылдау антенналарының лобтық ауысуын пайдаланған алғашқы радарлардың бірі болды.