Кіріспе

Пептид емес компоненті бар ақуыз. Конъюгацияланған ақуыз – коваленттік байланыс немесе әлсіз өзара әрекеттесу арқылы бекітілген басқа (полипептид емес) химиялық топтармен өзара әрекеттесу арқылы қызмет ететін ақуыз. Көптеген ақуыздарда тек аминқышқылы болады және басқа химиялық топтар жоқ, олар қарапайым ақуыздар деп аталады. Дегенмен, басқа түрдегі ақуыздар гидролизденген кезде аминқышқылынан өзге химиялық компоненттер де бөлінеді және олар конъюгацияланған ақуыздар деп аталады. Конъюгацияланған ақуыздың аминқышқылы емес бөлігі әдетте протездік тобы деп аталады. Көптеген протездік топтар витаминдерден тұрады. Конъюгацияланған ақуыздар олардың протездік топтарының химиялық табиғатына қарай жіктеледі.

Мысалдар

Конъюгацияланған ақуыздардың кейбір мысалдары: липопротеиндер, гликопротеиндер, нуклеопротеиндер, фосфопротеиндер, гемопротеиндер, флавопротеиндер, металлопротеиндер, фитохромдар, цитохромдар, опсиндер және хромопротеиндер. Гемоглобин гема деп аталатын протездік топты қамтиды. Әрбір гема тобында темір ионы (Fe2+) болады, ол оттегі молекуласымен (O2) координациялық байланыс жасайды, бұл гемоглобинге қан ағыны арқылы оттегі тасымалдауға мүмкіндік береді. Гемоглобиннің төрт белок суббұтағының әрқайсысының өз гема тобы бар болғандықтан, әр гемоглобин төрт оттегі молекуласын тасымалдай алады. Гликопротеиндер әдетте конъюгацияланған ақуыздардың ең үлкен және ең көп таралған тобы болып табылады. Олар клетка бетіндегі мембранадағы гликокаликс құрайтын гликопротеиндерден бастап, лейкоциттер өндіретін маңызды антиденелерге дейін қамтиды. Химиялық жолмен синтезделген полисахарид-белок конъюгаттары тағам өнеркәсібінде, вакциналарда және дәрі-дәрмектерді жеткізу жүйелерінде қолданылады. Олар ыдырайтын жоғары молекулалық салмақты ПЭГ-тің денсаулыққа қауіп төндіруіне байланысты ПЭГ-белок препараттарына перспективті балама болып табылады.