Кіріспе

Ойын және спорт түрлеріндегі турнирлер нысаны. Жарбаздық турнир (баспалдақ жарысы немесе пирамидалық турнир деп те аталады) – ойын және спорт түрлеріндегі турнирлердің бір түрі. Көптеген турнирлерден айырмашылығы, оларда әдетте ойыннан шығару элементі болады, ал жарбаздық жарыстар шексіз жалғасуы мүмкін. Жарбаздық жарыста ойыншылар баспалдақ сатыларында тізімделеді. Ойыншының мақсаты – баспалдақтың ең жоғарғы сатысына жетіп, көтерілу.

Сипаттама

Жарыс сынақтар жүйесі арқылы өтеді. Кез келген ойыншы өзінен жоғары тұрған ойыншыға қарсы тұра алады. Мұндай шақырулардың қабылданбауы мүмкін емес. Егер төменгі орындағы ойыншы жеңіске жетсе, екеуі де баспалдақтағы орнын ауыстырады. Егер төменгі орындағы ойыншы жеңіліп қалса, ол алдымен басқа ойыншыға қарсы тұрмайынша, сол ойыншыға қайтадан шақыруға құқығы жоқ. Ойыншы өзінен жоғары қанша сатыға шақыруға болатынына шектеу қойылады. Баспалдақ турнирін алғаш рет ұйымдастырғанда, әдеттегі практика – дағдысы жоғары ойыншыларды баспалдақтың төменгі жағына орналастыру, осылайша олар жоғары қарай өсу үшін ойын ойнауы керек. Баспалдақ жарыстарында екі мәселе бар, екеуі де шақыру жүйесінен туындайды. Біріншісі, турнирдің соңында (немесе жеткілікті уақыт өткен соң) рейтинг ойыншылардың нақты деңгейін міндетті түрде көрсетпеуі мүмкін, себебі баспалдақты дұрыс «реттеу» үшін жеткілікті немесе тиісті шақырулар жасалғанына кепілдік жоқ. Дегенмен, қатысушылар саны мен жарыс ұзақтығы арасындағы тепе-теңдік дұрыс белгіленсе, бұл әдетте нақты рейтингке әкеледі. Екіншісі, кейбір ойыншылар басқаларына қарағанда жиі шақырылуы мүмкін немесе басқаларына қарағанда жиі шақыруы мүмкін, яғни барлық ойыншылар шақырылмауы және барлық ойыншылар бірдей матчтар ойнамауы мүмкін.

Мысал

Төменде баспалдақ жарысының мысалы көрсетілген. Төмендегі 3 суретте дәл сол жарыс көрсетілгеніне назар аударыңыз. Әр деңгейдің өзіндік түсі бар. Рафаэль ойыншы өзінен жоғары тұрған және өзінен бір деңгей жоғары тұрған кез келген ойыншыға шақыру жібере алады. Осылайша, Рафаэль келесі ойыншыларға шақыру жібере алады: Роджер, Изабелл, Эстель және Софи.

Қолданылуы

Сатылар әдетте сквош, бадминтон және баскетбол сияқты спорт түрлерінде қолданылады. Басқа жүйелер әр ойыншыға сандық дәреже береді. Бұл қай матчтарға қатысуға рұқсат етіледі деген шектеуді жояды. Ойыншыларды дәрежелеудің ең танымал жүйесі – шахмат пен Го үшін қолданылатын Эло рейтингтік жүйесі. Эло рейтингтік жүйесіндегі әрбір ойыншы жеңіс-жеңіліс көрсеткішіне негізделген рейтинг алады, ол оның ойын сатысындағы орнын (немесе деңгейін) анықтайды. Салыстырмалы саты деңгейлері мен ойыншының күтілетін нәтижесі арасындағы статистикалық байланысты талдау арқылы жақсы ойын сатыларын жасауға көп күш жұмсалды. Ойын сатысы Эло сияқты дәрежелеу жүйесінің орнына, өзінің дәрежелеу жүйесі ретінде қолданылуы мүмкін. Мұндай жағдайда ойыншылар бәсеке нәтижелеріне сәйкес сатыда жоғарылатылып немесе төмендетіледі, бұл алдын ала белгіленген ережелермен анықталады. Америкалық келісімшарттық бридж лигасының келісімшарттық бридж үшін қолданатын Masterpoints рейтингтік жүйесі – ерекше ойын сатысы жүйесі. Masterpoints жүйесі, Эло рейтингтік жүйесінен айырмашылығы, дағдыны көрсетуден гөрі қатысуға (яғни, ойналған ойындар саны бойынша тәжірибеге) көбірек мән береді. Ultimate Fighting Championship (UFC) матчтарды жасау кезінде ресми рейтингтерін (матч нәтижелеріне негізделген медиа-пул арқылы анықталады) ескереді, бірақ қатаң түрде емес. Жарақатардың жоғары деңгейіне байланысты, рейтингте жоқ немесе төменгі рейтингтегі ауыстырушы жауынгерлер көбінесе сатыдан жоғарырақ бәсекелеседі. Бұл сондай-ақ (сирек жағдайларда, әдетте төлемақымен қаралатын матчтарда) жарнамалық мақсатта да жасалады, атақты немесе бәсекелестікке толы жауынгер төменгі рейтингтегі қарсыластан тиімдірек болуы мүмкін. Кейде ұқсас рейтингтегі қарсыластар табылмайды, сондықтан жауынгер бос жүріп, төменгі рейтингтегі қарсыласына орнын жоғалту қаупіне барады, тек жарысқа қатысу үшін. Жеңімпаздар матчтан кейін сұхбат береді, ал барлық жауынгерлер Twitter қолдануға міндетті. Осы және басқа да арналар арқылы шақыруларға қолдау көрсетіледі. Бұл міндетті емес, бірақ көпшілікпен келісілген жекпе-жек мүмкіндігінше ерте басталады. Чемпионаттардан басқа, реванш матчтарына рұқсат берілмейді, олар да даулы шешімдермен аяқталуы мүмкін. Корея бейсбол ұйымында төртінші орын алған команда бесінші орын алған командамен ойнайды, ал жеңімпаз үшінші орын алған командамен ойнайды. Екінші орын алған команда сол ойынның жеңімпазымен ойнайды, және кім жеңсе, Корея сериясындағы бірінші орын алған командамен ойнайды. Ұқсас жүйелер League of Legends лигаларының плей-офф және аймақтық финалдарында қолданылады, олар "Төбедегі патшалар" деп аталады.