Бразилия саяхатшысы: Энтони Гаротиньо өмірі мен саяси жолы

Кіріспе

Бразилиялық саясаткер Энтони Уильям Матеус де Оливейра (18 сәуір 1960 жылы туған), сондай-ақ Энтони Гаротиньо деп те аталады, – бразилиялық саясаткер, радио хабаршысы және сотталған қылмыскер. Ол заңды түрде өзінің сахналық атын "Гаротиньо" (португал тілінде "Кішкентай бала") деп қабылдады, бұл бастапқыда радиода спорт комментаторы болып жұмыс істеген кезде алған лақап аты еді. Гаротиньо – Бразилиядағы ең танымал евангелистік саясаткерлердің бірі. Ол 1994 жылы болған автокөлік апатынан кейін евангелистік христиан ретінде қайта туылғанына сенеді. Ол Росинха Матеуске үйленген, тоғыз баласы бар, оның бесеуі асырап алынған.

Ерте мансап

Радионың танымал хабаршысы, әуесқой театрды жақсы көретін Гаротиньо саясатқа халықтық белсенділік арқылы кірді, Бразилия Коммунистік партиясына қосылып, Кампостағы қант қамысы жұмысшыларының кәсіби одағын қайта ұйымдастыруға көмектесті. Ол 1982 жылы сайлау саясатына қатысып, сол қаладағы кеңесші орынға Жұмысшы партиясының тізімі бойынша кандидат ретінде өзін ұсынды, бірақ партияның кандидаттар тізімі қалалық кеңесте өкілдік алу үшін қажетті дауыс санына жетпегендіктен сайланбады. Соңынан ол Демократиялық Еңбек партиясына (PDT) қосылды, штаттық заң шығарушы органға сайланды (1986) және 1988 жылы Кампос қаласының мэрі сайлауында жеңіске жетті, онда партия төрағасы Леонель Бризола оның үгіттемесін жүргізді. Кампос қаласының мэрі қызметін атқарғаннан кейін (1989–1992), ол шағын өндірушілерді қолдады, қант қамысының монокультурасына балама әдістерді әзірледі, сондай-ақ MST қоныстандыру жобаларын қолдады. Осыдан кейін губернатор Леонель Бризола оны Ауыл шаруашылығы министрі (1993–1994) етіп тағайындады. 1994 жылғы сайлауда ол PDT партиясынан губернаторлыққа кандидат ретінде өзін ұсынды, бірақ Марчелло Аленкардан (PSDB) жеңілді. 1996 жылы қайтадан қала әкімі болып сайланғаннан кейін, ол 1998 жылы Рио-де-Жанейро штатының губернаторы болып сайланды (1999–2002 жылдарға), өзін Бризоланың «мұрагері» ретінде көрсетті, ол осы кезде саяси құлдырауға ұшырап, харизмасы мен жеке ықпалын жоғалтқан болатын.

Рио-де-Жанейро штатының губернаторы

Президент Фернандо Энрике Кардосо губернатор ретінде "бірге жұмыс істей алатын" деп сипаттаған, американдық тарихшының "жауапты жас адам" деп атаған кезінде, Гаротиньо, сол кезеңде кедейлерге "халық мейрамханаларында" (жеке мердігерлер ұстап тұратын шұбатханаларда) 1 реалдан (сол кезде 0,30 АҚШ долларына тең) субсидияланған тамақ беріп, 35 000 қолжетімді баспана салған және 1999 жылдан бастап мұқтаж отбасыларға ай сайынғы "азаматтық чек" (іс жүзінде, дүкендерде тамақ пен жеке гигиена тауарларын сатып алуға болатын 100 реалдық купон) таратқан. Оның алушылары 807 діни ұйымдар желісімен анықталды, олардың көп бөлігі (82%) евангелистік, әсіресе Assembleias de Deus қозғалысынан шыққан. Сонымен қатар, ол штаттық бюджетті теңгеріп, Рионың мемлекеттік қарызын қайта жаңартты. Ол жоғары беделге ие болды, бірақ оның қызмет мерзімінде де ауыр сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптаулар болды. Пятидесятничество мен қалалық ұйымдаспаған кедейлер арасындағы жақсы байланысты ескере отырып, пятидесятничествоға өту жаңадан қауымдық сезімді табумен қатар, әлеуметтік жақсартуға ұмтылысты да білдіреді. Гаротиньо саяси тәлімгері Леонель Бризола құрған ерекше әлеуметтік байланыстарды жалғастырды деуге болады, бірақ ол осы байланыстарға консервативтік сипат берді, кедейлердің қарапайым қажеттерін қанағаттандыруға бағытталған, бетке шығармайтын қайырымдылық арқылы оңшыл популизмді қолданды. Дегенмен, басқалар Гаротиньо евангелистік саясатқа солшыл бағыт берді деп санайды, өйткені оның евангелизмі – жақында ғана ынталы түрде дінге келген адамның жеке таңдауы, сондықтан ол ең мұқтаж адамдарды тек мейірімділікпен ғана емес, сонымен қатар ортақ идентичность арқылы да мойындайды. Губернаторлық мерзімінің басында Гаротиньо қоғамдық қауіпсіздік саясатында прогрессивті қадам жасауға тырысты, бұл идеяны әлеуметтік зерттеушілер тобы құрады, олар Гаротиньоның сайлауалды қоғамдық қауіпсіздік бағдарламасын жазды. Бұл топқа Антропология және саяси ғылым профессоры Луис Эдуардо Соарес жетекшілік етті, ол қоғамдық қауіпсіздік орынбасары болып тағайындалды. Полиция бөлімшелері "заңды (керемет) станциялар" бағдарламасы (Programa Delegacia Legal) аясында интернетке қосылды. Алайда, Гаротиньо 2000 жылдың наурызында Соаресті қызметтен босатып, Human Rights Watch бұл қадамды адам құқықтарын қорғауға қатысты үлкен соққы деп бағалады. Гаротиньо Соарестің қызметтен босатылуы заңды екенін мәлімдеді, бірақ жағдай оның Рио полициясының қысымына байланысты босатылғанын көрсетті, ал Соарес олардың сыбайлас және зорлық-зомбылық әрекеттеріне қарсы күресіп жатқан. Өзінің және отбасының қауіп-қатерге ұшырауынан Соарес бір уақытқа шетелге кетіп, "жаңа сүйгінші" болды.

At the time already a conservative described by an American historian as a "responsible young man" with whom President Fernando Henrique Cardoso "could work" as governor, Garotinho nevertheless targeted the poor by providing subsidized meals for R$1.00 (at the time equivalent to US$0.30) at "people's restaurants" (soup kitchens kept by private contractors), building 35,000 affordable homes and giving, since 1999 badly off families a monthly "citizen's check" (actually, a R$100.00 coupon that could be used to purchase food and personal hygiene items at stores) eligibility to whom was decided by a network of 807 religious organizations, mostly (82%) of them evangelical, specially from the Assembleias de Deus movement. At the same time, he balanced the State budget and renegotiated Rio's public debts. He won high approval ratings, but his time in office was also marked by serious corruption allegations. Given the notorious ties between Pentecostalism and the urban unorganized poor for which a conversion to Pentecostalism tends to stand for a newly found sense of community as well as for an aspiration at upward social mobility one could say that Garotinho stood for the preferential social connections created by his political mentor Leonel Brizola, differing from him in that he gave such connections a more politically conservative hue, by means of a kind of Right wing populism in what is seem by many as simply pandering for the bare needs of the poor by means of a shallow philanthropy reduced to the concrete minimum. Others, however, consider that, conversely, one could also say that Garotinho gave evangelical politics a leftist slant, in that his evangelicism is the personal choice of a recent and enthusiastic convert, who therefore acknowledges the most destitute ones by means not only of offering munificence, but of a shared identity. Early during his gubernatorial term, Garotinho made a try at striking a progressive note on his public security policies, based on a think tank of social researchers who ghost wrote Garotinho's electoral public security programme led by the university professor of Anthropology and Political Science Luis Eduardo Soares, who was made assistant secretary of public security. Police stations were made Internet friendly, in what was called a program for "legal (cool) stations" (Programa Delegacia Legal). However, Garotinho eventually dismissed Soares in March 2000, which was seen as a serious setback for upholding human rights, according to Human Rights Watch. Garotinho insisted that Soares' removal was legitimate, but the circumstances suggested that he was removed due to pressure from the Rio police, with whose corrupt and violent elements Soares had been coming increasingly into conflict. Due to allegedly threats received by him and his family, Soares went abroad for a time, becoming a "neoexile".

Қоғамдық қауіпсіздік жөніндегі мемлекеттік хатшы

Ол PDT басшысы Леонель Бризоламен туындаған мәселелерге байланысты Бразилия социалистік партиясына (PSB) өтті және 2002 жылғы қазан айында өткен президенттік сайлауда партияның президенттікке үміткері болды. Гаротинхо 9 ай бұрын президенттікке түсіп, дауыстардың 18 пайызын алған. Ол екінші турда Луиз Инасио Лула да Силваны қолдады. Ол әйелі Розинья Матеустің Рио-де-Жанейро штатының губернаторы сайлауына қатысуына көмектесті. Ол Гаротинхоны қоғамдық қауіпсіздік жөніндегі мемлекеттік хатшылыққа тағайындады. 2003 жылғы тамызда ол PSB-дан шығып, президент Лула қолдаған Бразилия демократиялық қозғалысының тарихи партиясына (PMDB) қосылды. Бұл қадамның мақсаты әйелінің Рио-де-Жанейро штатының губернаторы лауазымында федералдық қаржыландыруды қамтамасыз ету және Гаротинхоның болашақта Бразилия президенті лауазымына үміткер болу мүмкіндігін арттыру болды.

Аштық ереуілі және кейінгі сәтсіздіктер

2006 жылғы президенттік сайлау жақындаған кезде, партиясы Луланың қайта сайлануына қолдау көрсеткені үшін кандидатурасын жиі қабылдамайтын Гаротиньо, 2006 жылдың 1 мамырында аштық ереуіл жариялады. Ол бұл әрекетімен Бразилияның бұқаралық ақпарат құралдарының өзіне деген әділетсіз қарым-қатынасына наразылық білдіргенін мәлімдеді, бұл негізінен оның әйелінің түрлі көлеңкелі ҮЕҰ-мен жасасқан келісімшарттарға 120 миллион реал жұмсауына байланысты болды. Бұл ақша мемлекеттік органдарға көрсетілмеген қызметтер үшін төленгені, ал бұқаралық ақпарат құралдары мұны сайлау науқанына қаражатты бағыттап жіберудің тәсілі деп қарады. Кейіннен ол аштық ереуілін тоқтатып, айыптауларға жауап бермеді, сонымен қатар президенттікке үміткерлігі де қабылданбады. Бразилиялық баспасөз Гаротиньоны «клоун» деп, өзін «шайқасқан Иса Мәсіхтің» пародиязы ретінде көрсеткен сәтсіз саясаткер деп бағалады. 2008 жылдың 29 мамырында Бразилия Федералды полициясы Гаротиньоға қарсы «қылмыстық ұйым құру» (formação de quadrilha) баптары бойынша тұтқындау ордерін шығарды. Бұл шешімге себеп, оның Рио-де-Жанейроның бұрынғы жедел іздестіру полициясының бастығы Альваро Линспен, қазір Рио-де-Жанейродан Конгресс депутаты, байланысы болды. Линс ақша жылу, қылмыстық бірлестік, сыбайлас жемқорлық және контрабандаға көмектесумен айыпталды. Федералды прокуратура мәліметінше, Гаротиньо «Линс тобының азаматтық полиция басшылығын сақтап қалуына саяси қолдау көрсеткен». 2010 жылдың мамыр айында Мемлекеттік (аймақтық) сайлау соты Гаротиньо мен оның әйелі Росиньяны 2008 жылдан бастап үш жылға мемлекеттік қызметке үміткер болуға құқығы жоқ деп шешім шығарды. Бұл сот үкімі Гаротиньоны 2010 жылғы жалпыұлттық сайлауға қатысудан шеттетуі мүмкін еді, бірақ Федералды сайлау соты оған апелляциялық шағымдар қаралатынша, «Республика партиясы» тізімі бойынша Федералдық заң шығарушы органға сайлауға қатысу құқығын берді. 2014 жылдың маусым айында Гаротиньо 2014 жылғы Бразилия президенттік сайлауында қазіргі президент Дилма Русеффті қолдайтынын жариялады. Ол 2014 жылғы штаттық сайлауда Рио-де-Жанейро облысының губернаторы лауазымына үміткер болып, 1 576 511 дауыс (жарамды дауыстардың 19,73%) алып, үшінші орынға ие болды. Бірінші және екінші орындарды Луис Фернандо Пезао мен Марсело Кривелла бөлісіп, олар арасында екінші тур өтті.

As the 2006 presidential elections approached, Garotinho, intent on maintaining a candidacy that his party tended to turn down for supporting Lula's bid for reelection, announced on May 1, 2006 a hunger strike, allegedly in protest of what he called unjust treatment by the Brazilian media, after unanswered accusations of illegal campaign funding mostly about his wife's spending of some R$120 million in contracts with various shadowy NGOs for providing undelivered services to the State's government, which the media saw as a way to divert funds to an electoral campaign. He later stopped his hunger strike, leaving charges unanswered and his presidential candidacy turned down. The Brazilian press writing Garotinho off as a "clown" and a failing politician parading himself as a caricature of "a crucified Jesus Christ". On May 29, 2008 the Brazilian Federal Police issued an arrest warrant against Garotinho for "mobstering" (formação de quadrilha) for his association to Rio's former plainsclothes (civil) police chief Alvaro Lins, now a Congressperson for Rio de Janeiro, who was charged with money laundering, criminal association, corruption and facilitating smuggling. According to the federal attorney's office, Garotinho had "offered political support for Lins' group to remain in charge of the civil police." In May 2010, the State (Regional) Electoral Court rendered Garotinho and his wife Rosinha ineligible to run for public office for three years from 2008 on, for engaging in electoral corruption during the 2008 mayoral elections in Campos, where Garotinho had canvassed for votes for his wife, who was running for mayor. Such a condemnation by a collegiate court would have rendered Garotinho ineligible for the ensuing 2010 national election, but the Federal Electoral Court decided to grant him the right to run for the Federal Legislative on the Partido da República ticket, pending an appeal. In June 2014, Garotinho announced his support for incumbent President Dilma Rousseff in the 2014 Brazilian presidential election. He ran for Governor of Rio de Janeiro in the 2014 state elections, receiving 1.576.511 votes (19,73% of valid votes), finishing in third place, after Luiz Fernando Pezão and Marcelo Crivella, who disputed the run off.