Кіріспе

Пәкістанның провинциялық үкіметі – Хайбер-Пахтунхва Үкіметі (; ) – Пәкістанның Хайбер-Пахтунхва провинциясының провинциялық үкіметі. Оның өкілеттіктері мен құрылымы 1973 жылғы Конституцияның ережелерінде белгіленген, оған 32 аудан оның билігі мен құзыретіне бағынады. Үкіметке Хайбер-Пахтунхва Ассамблеясының мүшелерінен таңдалған министрлер кабинеті және әр министрліктегі саяси емес азаматтық қызметкерлер кіреді. Провинция біржаңғақты заң шығарушы органмен басқарылады, үкімет басшысы – бас министр. Бас министр, әдетте Ассамблеяда өкілдік ететін саяси партияның жетекшісі, Министрлер кабинетінің мүшелерін таңдайды. Осылайша, бас министр мен министрлер кабинеті үкіметтің жұмыс істеуіне жауапты және сайланған Ассамблеяның сенімін сақтап тұрғанша лауазымда қалуға құқылы. Провинция басшысы – президенттің өкілі ретінде федералды үкімет тағайындайтын губернатор, ал провинцияның әкімшілік басшысы – Хайбер-Пахтунхваның бас хатшысы. Провинцияның ресми толық атауы – Хайбер-Пахтунхва (бұрын Солтүстік-Батыс Шекаралық провинциясы деп аталған). Көп жағдайда білмейтін журналистер мен БАҚ "KP" немесе "KPK" деген аббревиатураларды қолданады, бірақ бұл терминдер Конституцияда, ешқандай шартта немесе оның тарап болған сот ісінде кездеспейді. "Хайбер-Пахтунхва Үкіметі" немесе "Хайбер-Пахтунхва үкіметі" терминдері ресми құжаттарда жиі қолданылады. Үкімет орталығы Пешавар қаласында орналасқан, осылайша провинцияның астанасы болып табылады.

Құрылымы

Хайбер-Пахтунхва үкіметі Пәкістан Конституциясының (1973 жылғы) қағидаларына сәйкес жұмыс істейді. Провинцияның 145 сайланған мүшеден тұратын Хайбер-Пахтунхва Ассамблеясы бар, оның ішінде 115 тұрақты орын, әйелдерге арналған 26 орын және мұсылман емес азаматтарға арналған 4 орын бар. Облыстық Ассамблея провинцияның бас министрін сайлайды, ол түрлі министрліктерді басқару үшін Министрлер кабинетін құрайды. Бас министр – провинцияның бас атқарушы органы. Федералдық үкімет провинциялық үкімет басшысы ретінде Губернаторды тағайындайды. Провинцияның бюрократиялық жүйесін Хайбер-Пахтунхваның Бас хатшысы басқарады, ол ведомстволық хатшылар басқаратын түрлі министрліктердің жұмысын үйлестіреді және қадағалайды. Бас хатшыны Пәкістан Премьер-Министрі тағайындайды. Барлық хатшыларға қосымша хатшылар, хатшылардың орынбасарлары, бөлімдердің меңгерушілері және басқа да қызметкерлер көмек көрсетеді. Басты министрліктерге түрлі функцияларды атқару үшін қосымша ведомстволар мен автономды немесе жартылай автономды ұйымдар қарастырылуы мүмкін. 2001 жылдан бері сайланған аудандық үкіметтер жүйесі енгізілді. Провинция 24 ауданға бөлінген. Әр ауданды аудандық бюрократияға жауапты аудан әкімі немесе қала әкімі және оған көмектесетін аудандық үйлестіруші басқарады. Аудан ішіндегі функциялар одан әрі Техсил, қала және Бірлестік кеңестеріне беріледі. Әр ауданда сайланған Зила кеңесі, сайланған Техсил, қала және Бірлестік кеңестері бар, олар өз деңгейлерінде түрлі іс-шараларды жүзеге асырады. Аудандық деңгейде аудандық полиция қызметкері құқық тәртібін сақтайды және ол Зила әкіміне есеп береді. Әр ауданда полицияға қатысты халықтың шағымдарын қарастыратын Қоғамдық қауіпсіздік комиссиясы бар. Провинциялық деңгейде полиция жүйесіне жауапты Облыстық полиция қызметкері бар.

Заң шығарушы билік

Хайбер-Пахтунхва провинциялық мәжілісі – провинциялық үкіметтің заң шығарушы органы. Ол бір палаталы заң шығару органы болып табылады.

Жиналыстың өкілеттіктері

Конституция Ассамблеяға көптеген өкілеттіктерді береді. Пакистан Конституциясының 123 (3), 130, 141 және 142-баптарында тізімделген осы өкілеттіктерге провинцияның қаржысын басқару, үкіметтің саясаты мен тәжірибесін бақылау және заңдар қабылдау кіреді.

Құрастырудың құрамы

Қазіргі уақытта Ассамблея 145 дауыс беретін мүшеден тұрады, олардың әрқайсысы провинциялық округтің өкілі болып табылады. Әр провинцияның Ассамблеядағы өкілдер саны соңғы санақта анықталған сол провинцияның халқына сәйкес келеді. Барлық 145 өкіл бес жылдық мерзімге сайланады. Әр округ Ассамблеяда кемінде бір өкілді қамтиды. Өкіл болып сайлану үшін азамат 18 жасқа толуы керек, сондай-ақ ол тек Пәкістан азаматы болуы керек және оның аты провинцияның кез келген аймағындағы сайлау тізімінде тіркелген болуы тиіс. Өкілдің қызмет ету мерзімінің саны шектеусіз.

Атқарушы билік

Облыстық үкіметтегі атқарушы лауазым – Хайбер-Пактунхва облысының губернаторы, бірақ билік бас министрге, министрлер кабинетінің мүшелеріне және басқа да шенеуніктерге жүктеледі. Губернаторды Президент Премьер-Министрдің және Бас министрдің ұсынысы бойынша тағайындайды, бұл лауазым көбінесе рәсімдік деп есептеледі.

Әкім

Атқарушы билік губернатордан тұрады. Губернатор провинция басшысы болып табылады. Конституцияға сәйкес, губернатор "заңдардың адал орындалуын қамтамасыз етуге" және "Конституцияны сақтауға, қорғауға және оны қорғауға" міндетті. Соңғы губернатор Метаб Ахмет Хан Аббаси 2016 жылдың 10 ақпанында отставкаға кетті, себебі губернаторлық қызметі оны саяси іс-әрекеттен алшақтатты. JUI F партиясының Фазал Ур Рехман бұл лауазымды өз партиясы үшін иеленуге тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Пәкістан Премьер-Министрі 2016 жылдың 4 наурызында жауапкершілікті өзінің жақын әріптесі Икбал Зафар Джаграға жүктеді. Губернатор Хайбер-Пахтуунхва облыстық мәжілісі қабылдаған заңға қол қою арқылы оны күшіне енгізе алады немесе ақша заңдарынан басқа заң жобасына вето қою арқылы оның күшіне енуіне кедергі келтіре алады, егер облыстық мәжілістің үштен екісі ветоны жою үшін дауыс берсе.

Бас министр

Бас министр – провинцияның бас атқарушысы, демек үкімет басшысы. Конституцияға сәйкес, Бас министр – палата жетекшісі. Осы қызметінің арқасында Бас министрге Ассамблеяда дауыс беруге рұқсат беріледі.

Жоғары министр

Аға министр – үкімет басшысының орынбасары. Бұл кабинет мүшесінің мәртебесін арттыруға арналған рәсімдік лауазым. Аға министрге Ассамблеяда дауыс беруге құқық беріледі.

Бас хатшы

Бас хатшы – провинцияның әкімшілік жетекшісі, өйткені ол провинциялық бюрократияны басқарады. Провинциялық бас хатшыны Пакистан Премьер-Министрі тағайындайды.

Министрлер кабинеті және Министрлер кабинеті деңгейіндегі лауазымды адамдар

Күнделікті провинциялық заңдарды орындау және басқару провинциялық және ұлттық мәселелердің белгілі бір салаларымен айналысу үшін Ассамблея құрған түрлі провинциялық департаменттердің құзырында болады. Департамент басшыларын Бас министр провинциялық Ассамблея мүшелерінен таңдайды, ал олар Губернатордың "кеңесімен және келісімімен" бекітіледі, бұл әдетте Бас министрдің "Кабинеті" деп аталады.

Ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, балық шаруашылығы және кооперативтер министрі

Хайбер-Пахтунхваның ауыл шаруашылығы министрі Хайбер-Пахтунхваның ауыл шаруашылығы департаментінің басшысы болып табылады және ауыл шаруашылығы саласына қатысты мәселелермен айналысады. Министр бас министр кабинетінің мүшесі. Мұхиб Олла Хан 2018 жылдың 30 тамызында ҚП-ның бас министрі Махмуд Хан тарапынан ауыл шаруашылығы министрі қызметіне тағайындалды. Министрдің міндеттері Хайбер-Пахтунхвадағы ауыл шаруашылығының жағдайлары мен мәселелеріне байланысты. Бұл ауыл шаруашылығы мәселелері бойынша бас министрге кеңес беруді де қамтиды. Департаменттің мақсаттарын халыққа жеткізу және бекітілген бағдарламаларды іске асыру үшін департаментті басқаруға күш салады.

Хайбер-Пахтунхваның қаржы министрі

Хайбер-Пахтунхваның қаржы министрі Хайбер-Пахтунхваның қаржы департаментінің басшысы болып табылады және қаржы мәселелерімен айналысады. Министр бас министр кабинетінің мүшесі болып табылады. Таймур Салим Хан Жагра мырза 2018 жылдың 30 тамызында ҚП-ның бас министрі Махмуд Хан тарапынан қаржы министрі қызметіне тағайындалды. Қазіргі уақытта бұл қызметте министр жоқ. Министрдің міндеттері акциздер мен салық салу саласындағы жағдайлар мен мәселелерді қамтиды. Бұл акциздер мен салық салу мәселелері бойынша бас министрге кеңес беруді де қамтиды. Департамент акциздер мен салық салу бөлімін бекітілген бағдарламаларды іске асыру және бөлімнің мақсаттары туралы халықты хабардар ету үшін басқаруға тырысады.

Денсаулық сақтау министрі

Хайбер-Пахтунхваның денсаулық сақтау министрі Хайбер-Пахтунхваның денсаулық сақтау департаментінің басшысы болып табылады және денсаулық сақтау мәселелерімен айналысады. Министр Бас министр кабинетінің мүшесі. 2018 жылдың 30 тамызында ҚП Бас министрі Махмуд Хан Хишам Инамалла Ханды Денсаулық сақтау министрі қызметіне тағайындады. Хатшының міндеттері Хайбер-Пахтунхвадағы адамдардың жағдайлары мен қажеттіліктеріне қатысты. Бұл денсаулық сақтау мәселелері бойынша Бас министрге кеңес беруді қамтиды. Департаменттің бекітілген бағдарламаларын іске асыру және халықты департаменттің мақсаттарымен таныстыруға күш салатын жұмыс жүргізіледі.

Жергілікті басқару, сайлау және ауылдық даму министрі

Хайбер-Пахтунхваның жергілікті өзін-өзі басқару министрі – жергілікті өзін-өзі басқару саласымен айналысатын Хайбер-Пахтунхваның жергілікті өзін-өзі басқару департаментінің басшысы. Министр Бас министр кабинетінің мүшесі болып табылады. Шахрам Хан 2018 жылдың 30 тамызында ҚП-ның Бас министрі Махмуд Хан тарапынан жергілікті өзін-өзі басқару министрі қызметіне тағайындалды. Министрдің/Арнайы көмекшінің/Бас министрдің кеңесшісінің міндеттері Хайбер-Пахтунхвадағы кіріс және жылжымайтын мүлік жағдайларымен және мәселелерімен байланысты. Бұл кіріс және жылжымайтын мүлік мәселелері бойынша Бас министрге кеңес беруді қамтиды. Департамент бекітілген бағдарламаларды іске асыру және халықты департаменттің мақсаттарымен таныстыруға бағытталған.

Энергетика және электр энергетикасы министрі

Хайбер-Пахтунхва энергетика және қуат министрі Хайбер-Пахтунхва энергетика және қуат департаментінің басшысы болып табылады, ол энергетика және қуат саласына қатысты. Министр бас министр кабинетінің мүшесі. Мұхаммед Әтіф 2014 жылдың 1 маусымында ҚР бас министрі Первез Хаттак тарапынан энергетика және қуат министрі қызметіне тағайындалды. Министрдің міндеттері Хайбер-Пахтунхвадағы энергетика және қуат жағдайлары мен мәселелеріне байланысты. Бұл энергетика және қуат мәселелері бойынша бас министрге кеңес беруді қамтиды. Ол энергетика және қуат департаментінің бекітілген бағдарламаларын іске асыруға және халықты департаменттің мақсаттарымен таныстыруға ұмтылады.

Заң министрі

Имтиаз Шахид 2018 жылдың 30 тамызында ҚП-ның бас министрі Махмуд Хан тарапынан заң министрі болып тағайындалды. Министрдің қызметі Хайбер-Пахтунхва облысындағы заңнамалық жағдайлар мен мәселелерді қамтиды. Бұл бас министрге заң мәселелері бойынша кеңес беруді де қамтиды. Заң департаментін бекітілген бағдарламаларды іске асыру және департаменттің мақсаттары туралы халықты хабардар ету үшін басқаруға күш салынды.

Азық-түлік министрі

Хайбер-Пахтунхваның азық-түлік министрі Хайбер-Пахтунхваның азық-түлік департаментінің басшысы болып табылады және азық-түлік саласына қатысты мәселелермен айналысады. Министр бас министр кабинетінің мүшесі. Қалндар Хан 2018 жылдың 30 тамызында Қайбер-Пахтунхваның бас министрі Махмұд Хан тарапынан азық-түлік министрі қызметіне тағайындалды. Министрдің міндеттері азық-түлік жағдайы мен оған қатысты мәселелерді қамтиды. Бұл азық-түлік мәселелері бойынша бас министрге кеңес беруді де қамтиды. Ол азық-түлік департаментінің бекітілген бағдарламаларды іске асыруына және халықты департаменттің мақсаттарымен таныстыруға ұмтылады.

KP Есеп беру комиссиясы

Кез келген провинциялық үкімет тарихында алғаш рет, ПТИ басқаратын КП үкіметі парламентке провинциялық Есептілік комиссиясын құру туралы түзету ұсынды. Бұл заң жобасы 2014 жылы қабылданды және ҚКП Есептілік жасушасы (KP Ehtesab Cell) құрылды. ҚКП үкіметі мәлімдемесінше, Комиссияны кез келген саяси ықпалдан алшақ ұстады. Пәкістан тарихында алғаш рет, қызметтегі министр Зияулла Африди заңды күш қолдану органы арқылы сыбайлас жемқорлық және лауазымын теріс пайдаланғаны үшін тұтқындалды. ҚКП Есептілік жасушасы сыбайлас жемқор бюрократтар мен саясаткерлерден 2 миллиард рупия қайтарып алғанын хабарлады. 2016 жылдың қаңтар айында Есептілік заңын өзгерту мәселесі бойынша дау туды, соның салдарынан Есептілік комиссиясының Бас директоры түзетулерге қатысты наразылықтарын білдіріп, қызметтен кетті. Бірақ, бұл заң КП-ның Бас министрінің жарлығы арқылы қайта күшіне енгізілді.

Сот тармағы

Сот жүйесі заңдарды түсіндіріп, қолданады. Бұл сала әртүрлі заңдық мәселелерді қарап, соңында олар бойынша шешім қабылдайды.