Құбырлы шана немесе аэросани

Кіріспе

Аэросани (аэросани, "аэросани") – жүгірушілер немесе шаңғылардың үстінде сырғанатын, винтпен қозғалатын сана, шана немесе шаңғы. Аэросанилер байланыс, пошта жеткізу, медициналық көмек көрсету, шұғыл құтқару операциялары және Ресейдің солтүстігі сияқты елдерде шекараларды патрульдеу, сондай-ақ демалыс үшін пайдаланылады. Аэросани Қысқы соғыс және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Қызыл Армиясы тарапынан қолданылған. Алғашқы аэросанилерді 1903-1905 жылдары Сергей Неждановский жасаған болуы мүмкін. 1909-1910 жылдары жас Игорь Сикорский көп қозғалтқышты ұшақтар мен тікұшақтарды құрастырудан бұрын аэросаниді жобалап, сынақтан өткізді. Олар – шаңғымен жүретін, қолданылған ескі ұшақ қозғалтқыштары мен винттерімен жұмыс істейтін жеңіл фанералық көлік құралдары.

Әскери мақсатта

Аэросаниді әскери қолдану 1910 жылдарға дейін жетеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде аэросанилер барлау, байланыс және солтүстік аймақтарда жеңіл шабуылдар үшін пайдаланылды. 1939–40 жылдардағы Финляндияға қарсы қысқы соғыстағы кейбір үлгілер шатырына орнатылған пулеметпен жабдықталды. Олар төрт-бес адамды тасымалдай алатын және тағы төртеуін шаңғымен сүйреуге мүмкіндік берді. Аэросанилер бастапқыда терең қарда көлік, байланыс және медициналық эвакуация үшін қолданылды, көбінесе ашық далаларда және мұздаған көлдер мен өзендерде, олардың төбелерге нашар көтерілу қабілеті және бұрылысты жолдарда шектеулі маневрлеу мүмкіндігіне байланысты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аэросанилер терең қарда жоғары жылдамдықпен (25–35 км/сағ, көптеген көліктер мүлдем қозғала алмаған жерлерде) қозғала алу мүмкіндігінің арқасында барлау, байланыс және солтүстік аймақтарда жеңіл шабуылдар үшін пайдаланылды. Аэросанилерге жауапкершілік Кеңес Одағының Зымырандық және Танк күштеріне (GABTU) берілді және алдыңғы бөлігі он миллиметрлік болат плитамен қорғалған жеңіл брондалған үлгілерді жобалау және жасауға тапсырыс берілді. Олар үш ротадан тұратын 45 бірлік көлік құралынан құралған көлік немесе жауынгерлік батальондарға біріктірілді, көбінесе шаңғылы жаяу әскермен бірлесіп жұмыс істеді. Әскерлер көбінесе көлік аэросанилерімен тасымалданды немесе сүйретілді, ал оқ ату қолдауы ауыр пулеметпен қаруланған брондалған үлгілермен қамтамасыз етілді. Аэросанилердің минометтер сияқты жарылғыш заттарға осалдығынан тікелей шабуылға қолданылмады. ANT I-ден ANT V-ге дейінгі аэросанилер 1920 және 1930 жылдардағы ұшақ инженері Андрей Туполевтің табысты сериясы болды. 1924 жылы кеңестіктердің Честер Б. Уингтен – ұшқыш, автомобиль сатушысы және АҚШ-тың Мичиган штатындағы Сент-Игнас қаласының бұрынғы мэрінен «әуе шаналарының» жоспарлары мен техникалық сипаттамаларын алғаны туралы мәлімдеме бар. Ол Сент-Игнас пен Макинак аралы арасындағы мұз үстінде көлік тасымалын жеңілдету және балықшыларға көмектесу үшін практикалық аэросанилер салған. 1943 жылғы көктемде шыққан «Science and Mechanics» журналында «орыстар оның аэросанилерінен қазіргі соғыс шанасын жасады» делінген. Алайда, бұл мәлімдемені Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Киевтегі Игорь Сикорский машинасының суретімен салыстырып қарастыру қажет. Финляндияда қолданылған алғашқы әскери аэросанилер KM 5 және OSGA 6 (кейін NKL 6 деп аталды) бастапқыда Мәскеудегі Наркомлес зауытында жасалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жақсартылған NKL 16/41 және NKL 16/42 үлгілері жасалды, ал өндіріс ZiS және GAZ автомобиль зауыттарында, сондай-ақ Сталинград Бекиетовский ағаш өнеркәсібі сияқты кішігірім кәсіпорындарда басталды. 1941 жылы М. Андреев жобалаған NKL 26 бронетанкісі Наркомлесте өндіріске түсті. Келесі жылы Горки Наркоречфлота ГАЗ М1 жүк машинасының қозғалтқышымен және берік металл винтімен жабдықталған кіші, броньсыз ГАЗ 98 немесе RF 8 аэросаниін жасады. Сонымен қатар, екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған ASD 400 ауыр шабуыл шанасы да болды.

Military use of the aerosani goes back to at least the 1910s. During World War I, aerosani were used for reconnaissance, communicating, and light raiding in northern areas. During the 1939–40 Winter War against Finland some were equipped with a machine gun ring mount on the roof. They could carry four or five men and tow four more on skis. The aerosani were initially used for transport, liaison, and medical evacuation in deep snow, mostly in open country and on frozen lakes and rivers because of their poor hill climbing ability and limited maneuverability on winding forest roads. During World War II aerosani were used for reconnaissance, communication, and light raiding in northern areas thanks to their high mobility in deep snow (25–35 km/h, where many vehicles could not move at all). Responsibility for aerosani was transferred to the Soviet Armoured Forces (GABTU) and orders were submitted for design and fabrication of lightly armoured versions, protected by ten millimetres of steel plate on the front. They were organized into transport or combat battalions of 45 vehicles, in three companies, often employed in cooperation with ski infantry. Troops were usually carried or towed by transport aerosani, while fire support was provided by the heavier machine gun armed, armoured models. Aerosani were not used for direct assault because of their vulnerability to explosives such as mortar rounds. The ANT I through ANT V were a successful series of aerosani of the 1920s and ’30s, designed by aircraft engineer Andrei Tupolev. A claim exists that in 1924 the Soviets obtained plans and specifications for 'air sleighs' from Chester B. Wing, an aviator, automobile dealer and former mayor of St. Ignace, Michigan, U. S. A. He had built practical aerosleds to aid transportation across the ice between St. Ignace and Mackinac Island, and for use by fishermen. The Spring 1943 issue of the magazine Science and Mechanics states that "from his aerosleds the Russians developed their present battle sled." The claim though has to be viewed in the context of a pre World War I picture of an Igor Sikorsky machine in Kiev. The first military aerosani used in Finland, the KM 5 and OSGA 6 (later called NKL 6), were initially built at the Narkomles Factory in Moscow. During World War II, improved NKL 16/41 and NKL 16/42 models were built, and production started at the ZiS and GAZ car factories, and at smaller industries such as the Stalingrad Bekietovskiy Wood Works. In 1941 the armoured NKL 26, designed by M. Andreyev, started production at Narkomles. The following year, Gorki Narkorechflota developed the smaller, unarmoured GAZ 98, or RF 8, powered by a GAZ M1 truck engine and a durable metal propeller. There was also an ASD 400 heavy assault sled used in World War II.