Кіріспе
Framnæs кеме жасау зауыты (Framnæs mekaniske Værksted) – Норвегияның Вестфолд округінің Сандефьорд қаласында орналасқан бұрынғы норвегиялық кеме жасау және инженерлік фирма. Бастапқыда кит аулау өнеркәсібімен тығыз байланысты болған, кейінірек мұнай-газ саласы үшін платформалар мен модульдерді қоса алғанда, көбірек мамандықтарды қамтитын кеме жасауға көшті. 1898 жылы құрылып, 1986 жылы жабылды.
Тарих
A/S Framnæs mek Værksted үш бұрынғы кеме жасау орнынан бастау алады. Крисстен Кристенсен 1868 жылы Rødsverven-ді иеленіп, басқа орналарды бірінен соң бірі сатып алды. Ол 1884 жылы Sandefjord Flytedokker A/S компаниясын құрды. 1892 жылы ол кейіннен A/S Framnæs mek Værksted болып біріккен мүліктердің көбіне жеке меншік иесі атанды. Осы аралықта ол Kamfjordverven және Stubbverven орналарын да сатып алды. Кеме жасау орындарын болаттан кеме жасауға бейімдеуді қаржыландыру үшін Кристенсен 1898 жылы олардың ұйымдық құрылымын акционерлік компанияға өзгертті. Sandefjord Flytedokker таратылды және екі док сатылды. Содан кейін осы орынға жаңа доктар салынды.
Клавенсвервен 1816-1861 жылдар
1816 жылы шериф, фермер, кемежай иесі және кеме иесі Тор Агессон Клавенес (1767–1854) Фрамнесте кемелерді суға тарту орнын, ал кейіннен кеме жасау алаңын құрды. Кемелерді суға тарту орны ағаш шеберханасы салынған аумақта орналасқан, ал кеме құрастыру алаңы солтүстік-шығысқа қарай болған. 1832 жылы оның ұлы Ааке Торссон Клавенес 1853 жылы қайтыс болғанға дейін кемежайды басқаруды өз мойнына алды. Тор негізгі қарыздар ұстаушы болды және компанияны қайта басқару құқығын алды, содан кейін 1857 жылы Хенрик Клавенес (Ааке Клавенестің үлкен ұлы) басқаруды иеленді. Ол оны төрт жылдан кейін Джозеф Лайманға сатты.
Лайманның мешіті 1861-1882 жылдар аралығында құрылған
Иесі, кәсіпкер және кеме иесі Джозеф Лайман (18 қыркүйек 1825 – 15 сәуір 1915) 1861 жылы Lyhmanns mek Verksted құрылысын қазіргі Skagerrak орта және жоғары мектептерінің солтүстік-батысында, A/S Framnæs mek Værksted машина жасау цехы орналасқан жерге салды. Ол мұнда машина жасау бизнесін ашты, ол негізінен ауыл шаруашылығы машиналарын – астық сарқыту машиналары, шайыр кескіштер, топырақ өңдеу құралдары және диірмен жабдықтары, соның ішінде Норвегиядағы алғашқы астық сарқыту машинасы сияқты өнімдерді шығарды. Ол сонымен қатар Норвегияда алғаш жасалған велосипедтерді де өндірді. Бұдан өзге, компания болаттан бу кемелерін жасады. Компания бу машиналары мен пилорамаларға арналған жабдықтарды, сондай-ақ кит аулау үшін қайнату жабдықтарын да өндірді.
Сандефьорд мек 1882-1892 жылдар аралығында құрылған
1882 жылдың күзінде Лайманн өнеркәсіпті инженерлер Хетлесетер мен Солбергке сатты. Кәсіпорын Sandefjord mek. Verksted деп аталды. Олар түрлі механикалық жұмыстар атқарды, сондай-ақ болаттан жасалған көптеген бу кемелерін салды, бірақ 1886 жылы банкротқа ұшырады. Өнеркәсіптің негізгі кредиторы Лайманн, зауытты қайтарып алып, 1889 жылы капитан А. М. Амундсенге, инженер Джейкоб Моеге және Адольф Топқа сатты. Олар бу кемелерін, турбиналарды, қазандықтарды, диірмендерді, арақ терісі машиналарын жасап және жөндеді, сондай-ақ мөр түйреу және басқа да тоқтаған кемелерді жөндеді. Іскерлік жақсы болған жоқ, сондықтан 1892 жылы ол Кристиен Кристенсенге сатылды. Лайманн 1882 жылы зауытты сатқаннан кейін біраз уақыт "Birkerød" иелігінде тұрды. Ол жерде оның кішкентай шеберханасы болды, онда ол пышақтарды ұнтақтау және жылтырату машиналарын жасады. Ол құс және ара шаруашылығымен айналысты, балды бөліп алуға арналған құралдар жасап сатты. Сондай-ақ кемелерді сатып алып сатты. Лайманн Ослода кәсіпкер болып, кассада жұмыс істеді. Лайманн екі рет үйленді. Ол екінші әйелімен газеттегі жарнама арқылы танысты. Ол оның бірінші некеден туған үлкен қызынан 14 жас кіші еді. Олардың төрт баласы болды; ең кішісі, оның ұлы Гауте 1907 жылы дүниеге келді. Лайманн сол кезде 82 жаста болды.
Сёбергвервен 1826-1865 жылдар
Månedsløytnant, ағаш саудагері және кеме иесі Педер Сёберг (1863 жылы қайтыс болды) 1807 жылы жағалау күзетіне қосылу үшін Сандефьордқа келді. 1808 жылдың күзінде ол Валлодан тыс жерде швед және британдық кемелерді басып алды. Ол солардың біреуін үкіметтен сатып алып, Сандефьордта кеме иесі және кәсіпкер ретінде орнықты. 1826 жылы ол Søebergverven кеме құрылысын бастады, ол бұрынғы қазандық шеберханасының солтүстік-шығысында орналасқан, ал құрылыс алаңы солтүстік-батысқа қарап тұрды, онда ең ірі жүзбелі док орналасқан. Кеме құрылыс алаңының буксирі M/S David 1930 жылы осы алаңнан соңғы рет суға түсірілді. Педер Сёберг осы жерді жалға алған жылы ол Stubbverven-ді де сатып алды. 1830-жылдардың ортасынан бастап ол желкен жасаушы, кәсіпкер, кемежай иесі және кеме иесі Сорен Лоренц Кристенсенмен (1810 жылдың 9 сәуірі – 1862 жылдың 5 мамыры) ынтымақтастыққа түсті, ол 1842 жылдан бастап көптеген кемелерді осында салды. 1850 жылы Сорен Лоренц Кристенсен Сёбергтен Søebergverven компаниясының жартысын сатып алды. Сорен Лоренц Кристенсен ерте шаршап, 52 жасында қайтыс болды.
Рёдсвервен 1865-1878 жылдар
Кристенсеннің жесірі Отили (туған есімі Круге) бірнеше жыл бойы шаруашылықты басқарумен айналысты, және ұлы, кеме жасаушылық алаңының иесі, кеме иесі және кит аулау жұмысын басқарушы Кристен Кристенсен (9 қыркүйек 1845 – 16 қараша 1923) 1868 жылы менеджерлік қызметке келгенге дейін осылай жалғастырды. Кейіннен A/S Framnæs mek Værksted осы күнден бастап жаңа құрылыстарын нөмірлеуді бастады. Бірінші жаңа құрылыс – Слейпнер, оны Кристен Кристенсен анасы Отили үшін салған.
Фрамнес кемежайы 1878-1892 жылдар
Кристиан Кристенсен өте кәсіпкер адам болды және айналасындағы барлық кеме жасау орындары мен жылжымайтын мүлікті сатып алды. 1879 жылы Кристиан Кристенсен Сандефьорд қаласындағы жеке үйінен (кейіннен қасапшы Лориц Педерсеннің үйі) Фрамнэсодденге көшіп келген кезде, ол Рёдсвервеннің және Лангестранд аймағының толық иесіне айналды. Ол Framnæs mek Verksted кейіннен кеме құрылысы үшін пайдаланған аумақта алма бағын салды. Кейіннен үйі бөлшектелді және Оңтүстік Джорджияға әкімшілік резиденциясы ретінде тасылды.
Framnæs mek Værksted 1892-1898 жылдар аралығында
1892 жылы ол Lyhmanns mek Verksted немесе сол кезде Sandefjord mek Verksted деп аталған компанияны сатып алды және оны Framnæs mek Værksted деп атады. Ол сол кезде Framnæs mek Værksted кейін иеленген барлық мүліктер мен құрылыстарға ие болды. Осы аралықта ол 1894 жылы Sandefjord Flytedokker A/S (Sandefjord Dry Docks A/S) компаниясын құрды. Олардың екі ағаш жүзбелі доктары болды және олар жалпы шаруашылықпен тығыз байланыста болды.
A/S Framnæs mek Værksted 1898-1986 жылдар аралығында
Ағаштан жасалған кемелерді темірден жасалған кемелерге ауыстыру қажеттігі туындағандықтан, және осыған байланысты қымбат инвестициялар қажет болғандықтан, 1898 жылы кеме жасау зауыты акционерлік қоғамға айналды, атап айтқанда A/S Framnæs mek. Værksted. Кристиен Кристенсен оның басты акционері болып қалды, және оның ұрпақтары содан бері осылай болып келеді. 1899 жылдан 1923 жылы қайтыс болғанға дейін ол компания төрағасы болды. Кеме жасау зауытының 47 жыл бойы директоры инженер Оле Веггер (1859–1936) болды. Кристенсен сонымен қатар 1887 жылы Сандефьордта құрылған және 1891 жылы Сандефьордта тіркелген әлемдегі ең ірі итшабақ аулау компаниясы A/S Oceana-ның негізін қалаушысы, бас акционері және төрағасы болды. Кристиен Кристенсеннің ең маңызды еңбегі – кит аулау бизнесі, өйткені ол Антарктидада кит аулауды бастады.
Қасиеттері
A/S Framnæs mek Værksted-тің жері негізінен Vestre Rød деп аталатын шаруашылықтан бөлек орналасқан. Фермадағы ең көне атауы – Rud in Valley, ал алғашқы иесі Svale Jonsson Smør болды. 1620-1630 жылдары Vestre Rød феодалдық үстемдік құқығымен Адмирал Ове Геджеге тиесілі болды, кейіннен ол күйеу баласы Нильс Лангестің ірі мүлігіне қосылды. Нильс Лангестің банкроттығы шешілгенде, 1667 жылы Vestre Rød алдымен қала әкімі Маркус Баренхольттің меншігіне, содан кейін Вильгельм Мехелсбергке өтті. 1972 жылы Vestre Rød-ты Ульрик Фредрик Гюльденлов сатып алды, содан кейін ол округтік меншікке айналды. Округтік мүлік 1805 жылы Дания королі Фредерик VI-ға сатылды, ол оны 1817 жылы Ларвик қаласындағы акционерлік компанияға, атап айтқанда: округ әкімі Майкл Фальк, декан Дж. Ф. Сарц, кәсіпкер Матиас Сарц және Fritsø Jernverk кассирі Гетр (кейде «бадджерлер» деп те атайды) сатты. 1835 жылдың қыркүйегінде олар мүлікті департамент кеңесшісі Виллум Фредрик Трешоуға тапсырды, ол 11 қыркүйекте ағаштарды сақтап, егістік жерді сатқысы келген король Фредериктен округтің талаптарын сатып алды. Осылайша, шериф Тор Аагессон Клавенес 1838 жылдың 4 қаңтарында Vestre Rød-тен №1 шаруашылықты сатып алды (Vestre Rød шаруашылығы сол кезде екіге бөлінді). Бұл мүлік 1816 жылы Klavenessverven үшін жалға алынған, бірақ 1826 жылы Peder Søeberg жалға алған Søebergverven бөлігі кірмеді. Тор Клавенестің немересі Хенрик Клавенес 1857 жылдың 21 ақпанында аукцион арқылы осы мүлікті сатып алды және кейіннен 1861 жылдың 30 наурызында Джозеф Лайманға сатты. 1826 жылы Педер Сёберг Стаббвервенді Якоб пен Сёрен Хауэнеден сатып алды және сол жылы Søebergvervenді жалға алу құқығын алды. Бұл жерді Джозеф Лайман 1864 жылдың 9 желтоқсанында Майкл Трешоудан сатып алды. 1865 жылдың 6 маусымында Джозеф Лайман мүлікті Хенрик Клавенеске сатты. 1874 жылдың 21 наурызындағы мәлімдеме бойынша Джозеф Лайман мен Хенрик Клавенес Søebergverven жерін бизнесмен Джон Элисейус Санне Ветлесенге (суретші Вильгельм Ветлесеннің әкесі және Кристен Кристенсеннің інісі) сатты. 1872 жылдың жазында Кристен Кристенсен, дүкен иесі П. С. Педерсен, дүкен иесі Г. Виерёд және Нордбиден К. Лоренц Соренсен (d. y.) Gogsjø көлінің жанындағы Свинес жерінде ағаш кесетін бу машинасы құрылысын салды. Бұл 1916 жылдың жазында шериф Бьёрндал мен Оле және Андерс Скоргеске тиесілі болды. Бұл Gogsjø Dampsag деп аталды. 1874 жылдың 27 қарашасында тіркелген мәлімдеме бойынша, J. E. S. Wetlesen Rødsverven (Søebergverven) жеріндегі үлесін Gogsjø Dampsag компаниясына сатқан, ол 1878 жылдың 23 сәуірінде бұл жерді Кристен Кристенсенге берген. 1876 жылдың 31 қазанында Кристен Кристенсен Джозеф Лайманнан Rødsverven-нен Langestrandsbekken-ге дейінгі Vestre Rød бөлігін сатып алды. 1892 жылдың 8 қаңтарында Кристен Кристенсен Сандфьорд mek Verksted-ті, бұрын Lyhmanns mek Verksted-ті, сондай-ақ сол жылы Stubbverven-ді сатып алды. Vestre Rød 1757 жылы екі шаруашылыққа бөлінді. 1821 жылдан 1855 жылға дейін №2 шаруашылықты Ханс Перссон Холтан басқарды. 1857 жылы №2 шаруашылық Мартин Ларсен Беттумға сатылды (Фритхёф Беттумның атасы (ref. A. Jahres rederi)). Кристен Кристенсен 1878 жылдың мамыр айында Мартин Ларсеннен Langestrandsbekken-нің оңтүстігіндегі және оңтүстіктегі Гелстад мүлігіне дейінгі жерді сатып алды. Кристен Кристенсен 1898 жылы A/S Framnæs mek Værksted компаниясы сатып алған барлық жердің жеке меншік иесі болды.