Кіріспе

Вакциналарға қатысты даулар

Тиомерсал (немесе тимеросал) – кейбір вакциналарда сақтаушы ретінде қолданылатын сынап қосылысы. Вакцинация аутизмге себеп болатыны туралы бұрыс мәлімдеме таратушы вакцинаға қарсы белсенділер тиомерсалдағы сынаптың себебі екенін айтты. Бұл мәлімдемені қолдайтын ғылыми дәлелдер жоқ. Вакциналардағы тиомерсалдың зиянды әсерлері болуы мүмкін деген идея вакцинаға қарсы белсенділер тарапынан туындады және олармен, әсіресе талапкерлердің адвокаттарының іс-қимылы арқылы қолдау тапты. Тиомерсалдың аутизмге ықпалы жан-жақты зерттелді. Көптеген ғылыми дәлелдер тиомерсал аутизмге себеп болмайтынын көрсетті. Мысалы, сынаптан уланудың клиникалық белгілері аутизм симптомдарынан айқын түрде өзгеше. Сонымен қатар, көптеген халықтық зерттеулер тиомерсал мен аутизм арасында байланыс таппады, ал вакциналардан тиомерсал алынып тасталғаннан кейін де аутизм көрсеткіштері өсуде. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) және Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы сияқты мемлекеттік органдар тиомерсалдың аутизмге немесе басқа да нейро даму бұзылыстарына қатысы бар екенін жоққа шығарады. Ғылыми қоғамдастықтың консенсусына қарамастан, кейбір ата-аналар мен жақтас топтары тиомерсалдың аутизммен байланысты екенін мәлімдейді. Тиомерсал АҚШ-тағы балаларға арналған көптеген вакциналарда қолданылмайды, тек кейбір грипп вакциналарында қолданылады. Сынапқа ұшырау миға, бүйректерге және дамитын ұрыққа зиян келтіруі мүмкін болса да, ғылыми консенсус тиомерсалдың мұндай әсері жоқ екенін көрсетеді. 1999 жылы сынап қоршаған ортада бар тағамдар мен дәрі-дәрмектерді қарауды міндеттегеннен кейін, Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) және Америка педиатрия академиясы (AAP) қолданыстағы вакцинация кестесі бойынша "кейбір балалар өмірінің алғашқы 6 айында метил сынапқа қатысты федералдық нұсқаулардың біреуін асып түсетін сынаптың жиынтық деңгейіне ұшырауы мүмкін" екенін анықтады. Олар вакцина өндірушілерден тиомерсалды вакциналардан мүмкіндігінше тез алып тастауды сұрады, және ол АҚШ пен ЕО вакциналарының көпшілігінен тез алынып тасталды, бірақ АҚШ-та әлі де грипп вакциналарының көп дозалы құтыларында қолданылады. Қазіргі уақытта Еуропалық Одақта тиомерсал сақтаушы ретінде қолданылмайды. Аутизм көрсеткіштерінің өсуі және балалар вакцинация кестесіне енгізілген вакциналардың санының артуы аясында кейбір ата-аналар тиомерсалдың алынып тасталуы консерванттың аутизмге себеп болғанын көрсетеді деп ойлады. Деректерді қарау көрсетті, нәрестелерге арналған вакцинация кестесі FDA, Токсикалық заттар мен аурулар тізілімі агенттігі (ATSDR) немесе ДДҰ сынапқа ұшырау бойынша нұсқауларын аспайды, бірақ вакцинаның құрамына және нәресте салмағына байланысты өмірдің алғашқы алты айында Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің (EPA) стандарттарын асып кетуі мүмкін. Осы мәліметтерге тиісті жауап беру үшін түрлі мемлекеттік лауазымды тұлғалар мен бірнеше агенттіктердің ғалымдары арасында бірнеше кездесулер жоспарланды. Тиомерсалдың қауіпсіздігіне қатысты көптеген пікірлер болды, кейбір токсикологтар тиомерсалдың зиянды екенін көрсететін нақты дәлелдер жоқ екенін айтты, ал Джонс Хопкинс қоғамдық денсаулық мектебінің вакцина қауіпсіздігі институтының директоры Нил Холси сияқты басқа қатысушылар тиомерсалдың вакциналардан алынып тасталуын қатаң қолдады, себебі қауіпсіздік тәуекелдері болуы мүмкін. Осы ақпаратқа жауап беру процесінде қатысушылар тиомерсалдың ықтимал зияны мен балалар вакцинациясын кейінге қалдыру немесе тоқтату кезінде туындайтын тәуекелдер арасында тепе-теңдік орнатуға тырысты. Тексеруді аяқтағаннан кейін, FDA АҚШ-тың Қоғамдық денсаулық сақтау қызметінің (USPHS), Ұлттық денсаулық сақтау институтының (NIH), CDC және Денсаулық сақтау ресурстары мен қызметтері басқармасының (HRSA) басқа мүшелерімен бірлесіп, 1999 жылдың шілдесінде AAP-мен бірлескен мәлімдемеде "вакциналарда табылған тимеросал дозаларынан зиян келгеніне ешқандай дәлел жоқ, тек жергілікті гипер сезімталдық реакциялары ғана" делінген. Кейбір вакциналарда, негізінен гриппке, менингококк ауруына және тетанусқа қарсы бірнеше дозалы вакциналарда тиомерсалдың із қалдырмайтын мөлшері сақталады. 2004 жылы Quackwatch келациялық терапия аутизмге қарсы тиімді деп жалған түрде жарияланғанын және тәжірибешілер металлдан улану диагнозын жалған деп ата-аналарды өз балаларын осы процеске ұшырату үшін "алдау" үшін мақала жариялады. Аутизммен ауыратын балалардың 2–8% осы терапиядан өтті.

Қауіптіліктің негізі

[[File:US autism 6 17 1996 2007. svg|thumb|alt=Уақыт бойынша сызықтық диаграмма. График 1996 жылдан 2007 жылға дейін шамамен 0,7-ден 5,3-ке дейін тұрақты түрде өседі. Трен сәл жоғары қарай иілген.|1996-2007 жылдар аралығында АҚШ-та аутизмге шалдыққан 1000 балаға шаққандағы жағдайлардың саны күрт өсті. Аутизмнің таралу деңгейінің өзгеруіне байланысты қаншалықты өсім болғаны белгісіз, және бұл кезеңде аутизмнің нақты таралуының артқаны да белгісіз. Дегенмен, кейбір ата-аналар аутизмнің өсіп келе жатқан «эпидемиясы» бар деп сенді және осы үш факторды байланыстырып, вакциналардың санының өсуі, әсіресе тиомерсалдың құрамындағы сынаптың болуы, аутизмнің күрт өсуіне себеп болды деген тұжырымға келді. Марк Гейер мен оның ұлы Дэвид Гейер жүргізген зерттеулер тиомерсал мен аутизм арасындағы байланысты қолдаған ата-аналар тарапынан ең көп сілтеме жасалған зерттеулер болды. Гейердің бұл зерттеуі әдістемелік кемшіліктері үшін көп сынға ұшырады, соның ішінде әдістер мен статистикалық талдауларды басқаларға тексеру үшін ұсынбауы, Вакцинаның жағымсыз оқиғаларын хабарлау жүйесінен алынған деректерді дұрыс талдамауы, тиомерсал аутизмге себеп болды деген теорияны насихаттау үшін SafeMinds ата-аналар адвокаттық тобын құрған ата-аналар, фармацевтикалық индустрияны қорғау үшін тиомерсалдың қауіптілігін жасыру үшін CDC кездесуінде үкіметтік қастандық жасады деген айыптама, және Дэвид Кирбидің «Зиянның дәлелі» атты кітабы аутистік балалардың ата-аналарының өмірін суреттеді. Екі автор да өздерінің жұмыстарын және дау-дамайды насихаттау үшін БАҚ сұхбаттарына қатысты. Кеннедидің бұл айыптамалары жоққа шығарылса да, АҚШ Сенатының тергеу комитеті кейіннен ең ауыр айыптамаларды растайтын дәлелдер таппады, бірақ бұл оқиға Кеннедидің танымал болуын пайдаланып, кеңінен жарияланды. Осы даудың бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жариялану кезінде, денсаулық сақтау қызметкерлері мен мекемелері ұсынылып отырған алаңдаушылықтар мен болжамдық теорияларды жоққа шығаруға аз күш жұмсады. Бұқаралық ақпарат құралдарының назары мен пікірлердің қарама-қайшылығына жеке жарақат алған адвокаттар да ықпал етті, олар танымал газеттерде толық беттік жарнамалар жариялап, тиомерсал мен аутизм арасындағы байланысқа дәлелдер жоқ деген ғылыми консенсусқа қарсы шыққан сарапшы куәгерлерге қаржылық қолдау көрсетті. Бұл ата-аналар аутизмді емдеуге ғана емес, «биомедициналық» араласу арқылы емдеуге болады деген пікірде, және осы емді табудағы «негізгі» ғалымдардың жетіспеушілігіне наразы болды. Олар осы сенімді қолдайтын, бірдей ойлы ата-аналар, дәрігерлер мен ғалымдардың балама қауымдастығын қолдады. Бұл көзқарас бұл ата-аналарды негізгі ғылыми қауымдастықтың сарапшылығына күдікпен қарауға үйретті. Бұл мәселеге байланысты ашу-ыза CDC-ге көптеген қауіп-қорқытуларға әкеліп соқты.

Халықты зерттеу

Көптеген зерттеулер тиомерсал құрамындағы вакциналардың қолданылуы мен аутизм және басқа да нейро даму бұзылыстары арасындағы байланысты зерттеу үшін үлкен балалар популяциясының деректерінде жүргізілді. Бұл зерттеулердің көбісі тиомерсал құрамындағы вакциналар (ТКВ) мен аутизм арасында ешқандай байланыс таппады, ал тиомерсал вакциналардан алынып тасталғаннан кейін жасалған зерттеулер аутизм көрсеткіштерінің артуын көрсетті. ТКВ мен аутизм арасындағы байланысты анықтаған жалғыз эпидемиологиялық зерттеуді Марк Гейер жүргізді, оның кемшіліктері бар зерттеулеріне тәуелсіз сарапшылар ешқандай мән бермеді. Аутизм диагнозы қойылған 956 даниялық балаға жасалған экологиялық талдау аутизм мен тиомерсал арасында байланыс жоқ екенін көрсетті. Ұлыбританияда 109 863 балаға жасалған ретроспективті зерттеу ТКВ мен аутизм арасында байланыс жоқ екенін, бірақ тиктердің пайда болу қаупінің арту мүмкіндігін көрсетті. Бұл зерттеудегі талдау сонымен қатар жалпы даму бұзылыстары, назар аудару тапшылығы және басқа да нақтыланбаған дамудағы кешігулерге қатысты қорғаныш әсерін көрсетті. 13 617 баладан тұратын перспективалық топқа негізделген тағы бір Ұлыбритания зерттеуі даму бұзылыстарына қатысты тиомерсалға байланысты пайдалар қауіптерден көп екенін анықтады. АҚШ-та жүргізілген, Вакцина қауіпсіздігі деректер желісінен (VSD) алынған HMO-ға тіркелген 78 829 баланың деректерін талдаған зерттеу ТКВ мен нейро даму нәтижелері арасында тұрақты байланыс жоқ екенін көрсетті, әртүрлі HMO деректерінен әртүрлі нәтижелер алынғанын ескерді. Калифорнияда жүргізілген зерттеу вакциналардан тиомерсалдың алынып тасталуы аутизмнің көрсеткіштерін төмендетпегенін көрсетті, бұл тиомерсал аутизмнің негізгі себебі бола алмайтынын ұсынады. Дания, Швеция және Калифорниядағы балаларға жасалған зерттеу ТКВ-ның аутизммен себепті байланысы жоқ екенін көрсетті.

Ғылыми консенсус

2001 жылы Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары мен Ұлттық денсаулық сақтау институты АҚШ Ұлттық ғылым академиясының (NAS) Медицина институтынан иммундау қауіпсіздігіне қатысты қолданыстағы және жаңадан пайда болатын көңіл көтерулерді қарастыру үшін тәуелсіз сарапшылар комитетін құруды сұрады. Бұл алғашқы есепте сол кездегі тікелей емес және толық емес деректерге сүйене отырып, тиомерсал мен аутизм арасындағы байланысты қабылдауға немесе жобауға жеткіліксіз дәлелдер бар екені анықталды, бірақ мұндай байланыс биологиялық тұрғыдан мүмкін болып көрінеді. Осы есеп жарияланғаннан бері бірнеше тәуелсіз шолулар тиомерсалдың зиян келтіру механизмдерін зерттеу және жарияланған in vitro, жануарларға жасалған және халық арасындағы зерттеулерді қарастыру арқылы тиомерсал мен аутизм арасындағы байланыс мүмкіндігін зерттеді. Бұл шолулар тиомерсалдың аутизмнің немесе басқа да нейро даму бұзылыстарының себебі екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ екенін анықтады. Бұл пікірді Америка педиатрия академиясы, Америка медициналық токсикология колледжі, Канада педиатрия қоғамы, АҚШ Ұлттық ғылым академиясы және Еуропалық дәрілік агенттік қолдайды. 2011 жылғы бір журналдағы мақалада осы көзқарас бейнеленді және вакцина мен аутизм арасындағы байланыс "соңғы 100 жылдағы ең зиянды медициналық алаяқтық" деп сипатталды.

Салдарлар

Тиомерсал аутизмге және басқа да нейробиологиялық даму бұзылыстарына себеп болған деген ұсыныстың бірнеше салдары болды. Халық денсаулығын қорғау мамандары тиомерсалдың аутизммен байланысы туралы таратылған қорқыныш ата-аналарды вакцина салудан жаңылдырды деп есептейді.

Тиомерсал алынып тасталған кезеңде, АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) мен Америка педиатрия академиясы (AAP) дәрігерлерге гепатит В вакцинасының туғаннан кейінгі дозасын гепатит қаупі жоқ балаларға кейінге қалдыруды ұсынды. Бұл шешім, сақтық қағидасын ұстанғанмен, осыған қарамастан жаңсақтық, дау-дамай және зиян келтіруге әкелді. Ауруханалардың шамамен 10% барлық жаңа туған нәрестелерге гепатит В вакцинасын қолдануды тоқтатты, ал Мичиган штатында гепатит В вирусына инфекцияланған анадан туған бір бала осы аурудан қайтыс болды. Аутизмді емдеу үшін хелациялық терапияны қолдануды сынағандар оны қолдауға ешқандай дәлелдің жоқтығын көрсетсе де, жүздеген дәрігерлер бұл препараттарды қоректік заттардың жетіспеуі, бауыр мен бүйрек зақымдануы сияқты мүмкін жағынқы әсерлеріне қарамастан тағайындай береді. Бұл идея аутизмнің себептерін анықтауға жұмсалған назар мен ресурстарды ысырып алды. 2004 жылғы Медицина институтының комиссиясы аутизм ауруын жақсырақ түсінуге бағытталған мақсатты зерттеулерді қолдайтынын, бірақ халық денсаулығы тұрғысынан вакцина мен аутизмнің теориялық байланысын зерттеуге маңызды инвестиция жасау қазіргі уақытта тиімді емес деп санайтынын мәлімдеді.

Сот істері

1988 жылдан 2010 жылдың тамызына дейін аутизмге қатысты 5,632 талап АҚШ Федералдық талаптар сотының Арнайы мастерлер кеңсесіне (көбінесе «Вакциналық сот» деп аталады) ұсынылды, ол вакцина салдарынан келген зиянға байланысты талаптарды қарастырады. Оның ішінде бір жағдай бойынша өтемақы төленді, 738 жағдай өтемақысыз қаралып, қалғандары әлі де қарастырылуда. Өтемақы алған бір жағдайда АҚШ үкіметі бұрыннан митохондриялық бұзылысы болған және бірнеше вакцина салдырғаннан кейін аутизмге ұқсас белгілер дамыған балаға келген зиянды өтеуге келісті, олардың арасында тиомерсал бар вакциналар да болды. Төлемнің себебі ретінде осы вакциналардың оның митохондриялық бұзылысын күшейтетін рөлін жоққа шығара алмау жағдайы келтірілді. CDC қызметкерлері бұл бір жағдайды аутизммен байланысты барлық вакциналық жағдайларға жалпылаудан сақтандырды, себебі аутизммен ауыратын пациенттердің көпшілігінде митохондриялық бұзылыс жоқ. 2009 жылдың ақпан айында бұл сот аутизмге қатысты үш істі қарады, олардың әрқайсысында талапкерлер тиомерсал бар вакциналар мен аутизм арасындағы байланысты түсіндіретін әртүрлі механизмдерді қарастырды. Үш судья вакциналар аутизмге себеп болатынына ешқандай дәлел таппады және талапкерлерге өтемақы төлеуден бас тартты. Осы механизмдер аутизмге байланысты вакцинадан келген зиянға байланысты қалған көптеген істердің негізін құрағандықтан, осы істердің кез келгені бойынша өтемақы алу мүмкіндігі айтарлықтай төмендеді. 2010 жылдың наурыз айында сот тағы үш сынақ ісі бойынша тиомерсал бар вакциналар аутизмге себеп болмайды деген шешім шығарды.