Луззара шайқасы: Испан мұрагерлік соғысының эпизоды

Кіріспе

1702 жылғы Испан мұрагерлік соғысының шайқасы, 1702 жылғы шайқас.

Луццара шайқасы 1702 жылдың 15 тамызында Ломбардияда Испан мұрагерлік соғысы кезінде француз және Савойя армиясының біріккен күштері (Луи Жозеф, Вандом герцогі басқаруымен) мен Евгений хан басқарған императорлық әскер арасында өтті. Солтүстік Италиядағы қақтығыс Франция мен Австрияның оңтүстік шекараларына бақылауды қамтамасыз ететін Испанияның Милан және Мантуя герцогтіктері үшін болды. 1701 жылы соғыс басталғанда Савой Франциямен одақтасты. Саны жағынан кем болғанына қарамастан, 1702 жылдың ақпанына қарай императорлық әскер стратегиялық басымдыққа ие болды. Вандом шабуылға көшіп, шілдеде Модена мен Реджио қалаларын, ал тамызда По өзеніндегі маңызды өткел – Луццараны басып алды. Мирандоладан жабдықтау желісі үзілу қаупі төнген Евгений хан Луццарадағы француздық бекіністеріне қарсы шабуылдар жасады. Шайқас түн ортасына дейін жалғасты, бірақ императорлық әскер бұзып өте алмады және шабуылдарын тоқтатты. Олар 2000 қаза тапты, ал француздардың жоғалғандары шамамен 4000 адамды құрады. Бұл Вандомның сол жылғы шабуылдарын тоқтатты, бірақ француз-савойялық армия 1701 жылы жоғалтқан жерлердің көбін қайтарып алды.

Өмірбаян

Испания мұрагерлік соғысы 1700 жылдың қараша айында баласыз дүниеден өткен Испания королі Карл II-нің қазасынан басталды. Ол мұрагері ретінде Франция королі Людовик XIV-нің немересі Анжудың Филиппін тағайындады және 1700 жылдың 16 қарашасында Испания империясының патшасы болды. Бұл империяға құрлықтағы Испаниядан бөлек, Испанияның Нидерландысы, Италияның көп бөлігі, сондай-ақ Орталық және Оңтүстік Американың үлкен бөлігі кірді. 1701 жылы аумақтық және сауда құқықтарына байланысты туындаған даулар Франция, Испания және Ұлы Одақ арасында соғысқа алып келді. Ұлы Одақтың үміткері – Киелі Рим императоры Леопольд I-нің кіші ұлы Карл болды. Солтүстік Италиядағы соғыс негізінен Испанияның бақылауындағы Милан және Мантуя герцогтықтарында жүрді, олар Австрияның оңтүстік шекарасының қауіпсіздігі үшін өте маңызды деп есептелді. 1701 жылдың наурыз айында француз әскерлері екі қаланы да басып алды. Савой герцогы Виктор Амадей II Франциямен одақтасты, ал оның қызы Мария Луиза Филипп V-ке үйленді. Келесі 12 айда императорлық генерал, Савой принці Евгений француз қолбасшысы Виллеруаға қарсы бірнеше жеңіс одісті, оны Адда өзенінің артына шегінуге мәжбүр етті. Алайда, ол бұл жетістігін толыққанды пайдалана алмады, себебі Леопольд Италиядан басқа аймақтардағы мәселелерді шешу үшін күш-қуатын жұмылдырды. Оның орнына, Евгений жағдайға бейімделіп, 1702 жылдың ақпан айында Моденаны қоршауға алудан бұрын Кремонада Виллеруаны жеңіп алды. Бұл аймақты бақылауда ұстауға ниеттенген Людовик Виллеруаның орнына Вендомды, сонымен қатар қосымша күштерді жіберді. 12 шілдеде Италиядағы испан иеліктеріне, соның ішінде Неаполь, Сицилия және Миланға сапарлап келген Филипп V Вендомға қосылды. Осы оқиғадан кейін олардың біріккен әскерінің саны 30 000 – 35 000-ға жетті, оның ішінде 10 000 савойлық және ирланд бригадасының бес полкі болды. Шілде айында Вендом Моденаны басып алды, содан кейін Гуасталланы алу үшін солтүстікке бет бұрды. 26 шілдеде ол Санта-Виторияда Висконти басқаратын императорлық атқыштармен шайқасты. Тамыз айының басында Вендом По өзенінің үстіндегі көпірді бақылап тұрған 500 австриялық гарнизоны бар шағын Луццара қаласын қоршады. Принц Евгений енді Мирандоладағы жабдықтау базасынан үзіліп қалу қаупіне тап болды. Ол Мантуяны қоршаудан бас тартып, Луццараға қарай жорық жасады және қаланың губернаторына келгенше тұруды бұйырды. Оның көптеген әскері Мирандола, Берселло және Боргофортедегі гарнизондарда тұрды, нәтижесінде оның қолында 26 000 сарбаздан тұратын дала армиясы қалды. 14 тамызда ол Луццарадан солтүстікке қарай орналасқан Рива ауылына жетті. Ол қаланың жауға берілгенін және Вендом әскерінің қалған бөлігі оның сыртындағы лагерьге көшіп бара жатқанын білді.

The War of the Spanish Succession was triggered by the death in November 1700 of the childless Charles II of Spain. He named his heir as Philip of Anjou, grandson of Louis XIV of France, and on 16 November 1700, he became king of the Spanish Empire. In addition to mainland Spain, this included the Spanish Netherlands, large parts of Italy, and much of Central and South America. In 1701, disputes over territorial and commercial rights led to war between France, Spain, and the Grand Alliance, whose candidate was Charles, younger son of Leopold I, Holy Roman Emperor. The war in Northern Italy centred on the Spanish held Duchies of Milan and Mantua, which were considered essential to the security of Austria's southern borders. In March 1701, French troops occupied both cities; Victor Amadeus II, Duke of Savoy, allied with France, in return for which his daughter Maria Luisa married Philip V.

Over the next 12 months, Imperial general Prince Eugene of Savoy won a series of victories over French commander Villeroi, forcing him to withdraw behind the Adda river. He was unable to fully exploit this success as Leopold diverted resources from Italy to deal with problems elsewhere. Instead, he improvised, and in a surprise winter campaign, captured Villeroi at Cremona in February 1702, before laying siege to Modena. Determined to retain control of this region, Louis sent Vendôme to replace Villeroi, along with substantial reinforcements. On 12 July, Vendôme was joined by Philip V, who had been visiting Spanish possessions in Italy, including Naples, Sicily, and Milan. This brought their combined army up to 30,000 – 35,000, including 10,000 Savoyards and five regiments of the Irish Brigade. In July, Vendôme captured Modena, then turned north to take Guastalla; on 26 July, he clashed with Imperial cavalry under Visconti at Santa Vittoria. In early August, a detachment under Vendôme besieged Luzzara, a small town held by an Austrian garrison of 500, that controlled a bridge over the Po River. Prince Eugene now faced being cut off from his supply base at Mirandola; he abandoned his blockade of Mantua, and marched on Luzzara, telling its governor to hold on until he arrived. Many of his troops were tied up in garrisons at Mirandola, Bersello and Borgoforte, leaving him with a field army of 26,000. On 14 August, he reached Riva, a village north of Luzzara; here he learned the town had already surrendered, and the rest of Vendôme's army was moving into a camp just outside.

Шайқас

Луццара мен По өзені арасында екі топырақ үйінді болды, олар өзеннің ауылды су басуын болдырмау үшін салынған; қаланың сыртындағы биік және өзенге жақын орналасқан кішкентай үйінді (Картаны қараңыз). Евгений ханзада осы үйінділердің артында әскерін жасырып, француз савойялық әскерін күтпеген шабуылмен ұстауды жоспарлады. Олардың бірінші міндеті – жем-шөп жинау және жылқыларды суару болғандықтан, оларды қарусыз ұстауға үміттенді. Ол күштерін екі қатарға бөлді: сол жақтан Висконти мен Коммерси князі, оң жақтан Водемонт, ал орталық бөлімге өзі басшылық етті. 15 тамыздың таңғы және түс уақытында императорлық әскерлер По өзенін кесіп өтіп, позицияға орналасты, бірақ француздық күзетшілер оларды анықтады. Олар жылдам жиналып, шамамен сағат 17:00-де Евгений ханзада жалпы шабуылға бұйрық берді. Оның оң қанаты төрт рет кері шегінді, екі тараптан да ауыр шығынға ұшырады, әсіресе ирландиялық бөлімдер мен француз сол жағындағы Альбемарль полкі арасында. Басқа қанаттағы күрес те қанды болды; Коммерси мен оның даниялық жаяу әскері бірнеше рет жарылысқа жақын болды, бірақ ол және бірнеше жоғары шенді командирлер қаза тапты. Жердің бұзылғандығына байланысты атты әскер шайқаста аз рөл атқарды, нәтижесінде қатысқандардың санына шаққандағы қазалар саны артып кетті. Француздар шаршап, қараңғы түскенге дейін, шамамен түнгі жартысында өз шебін ұстап тұруға тырысты, бірақ таңертең ешбір армия шабуылды жаңарта алмады. Евгений ханзада шайқас алаңын басып алғандықтан, сол заманғы дәстүр бойынша, оны жеңіс деп жариялады.

Салдары

Вендом 4000 қаза тапса да, императорлық әскерлердің 2000 қаза табуына қарамастан, көптеген сарапшылар бұл шайқасты тең деп санайды, бірақ ол француз шабуылын тоқтатты; екі әскер келесі бір ай бойы бір-біріне қарама-қарсы тұрды, кейде бір-бірін бомбалады. Бұл Евгений ханзадаға екі жақ қыстауға кіргенше ұстануға мүмкіндік берді, бірақ француз савойялық әскерлері алдыңғы он екі айда жоғалтқан жерлерін қайтарып алды. Шайқастан екі күн өткен соң Филип Мадридке қайтып келді; 1703 жылдың қаңтарында Евгений ханзада Венаға шақырылып, Императорлық соғыс кеңесінің төрағасы болды, ал Италиядағы қолбасшылыққа Стархемберг тағайындалды. 1703 жылы Италия майданы тыныш болды; Стархемберг саны жағынан кемдікке тап болды, ал Вендом көп бөлігін Баварияның Максимилианының Тироль арқылы өткен сәтсіз шабуылын қолдауға жұмсады. 1703 жылдың қазан айында Виктор Амадей II Одаққа қосылды; келесі екі жылда Вендом Ломбардияның көп бөлігін біртіндеп бағындырды. 1708 жылы Евгений ханзада голланд суретшісі Ян ван Гухтенбургке өзінің жеңістерін бейнелейтін суреттер сериясын тапсырды, олардың ішінде Луццара да болды.