Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша инженері және өнертапқышы (1894–1989)
Polish engineer and inventor (1894–1989)
Тадеуш Сендзимир (алғашқы аты Сэндзимир; польша тілінде айтылуы: ; 15 шілде 1894 жылы Львов қаласында – 1 қыркүйек 1989 жылы Флорида штатының Юпитер қаласында) – халықаралық деңгейде танымал польша инженері және өнертапқышы. Ол тау-кен және металлургия саласында 120 патенттің иесі болды, оның 73-і АҚШ-та оған берілді. Ол әлемнің барлық өнеркәсіп дамыған елдерінде қолданылатын болат және металдарды өңдеудің революциялық әдістерін әзірледі. Ол көптеген наградалармен және құрметті атақтармен марапатталды, соның ішінде Польшаның Алтын Еңбек ордені (1938), Бессемер алтын медалі (1965) және Стокгольмдегі Швеция Корольдік Ғылым академиясының Бринелл алтын медалі (1974).
Tadeusz Sendzimir (originally Sędzimir; Polish pronunciation: ; July 15, 1894 in Lwów – September 1, 1989 in Jupiter, Florida) was a Polish engineer and inventor of international renown. He held 120 patents in mining and metallurgy, 73 of which were awarded to him in the United States. He developed revolutionary methods of processing steel and metals used in every industrialized nation of the world. He was awarded many distinctions and honours including the Polish Gold Cross of Merit (1938), the Bessemer Gold Medal (1965) and the Brinell Gold Medal of the Royal Swedish Academy of Sciences in Stockholm (1974).
Алғашқы жылдар
Сендзимир Казимир Сендзимир мен Ванда Ясколовскаяның үлкен ұлы болды, Остоя тайпасынан шыққан. Бала кезінен-ақ машиналарға қызығушылық танытқан ол 13 жасында өз камерасын жасады. Львовтағы 4-ші классикалық гимназияны бітіргеннен кейін Львов политехника институтына оқуға түсті. Бірақ Львовты орыс әскерлері басып алғанда политехникалық институт жабылып, ол Киевке көшті. Мұнда ол автосервисте және орыс-американ сауда палатасында жұмыс істеді, сонда орыс және ағылшын тілдерін үйренді. 1917 жылғы Ресей революциясы Сендзимирді Владивостокқа, содан кейін Шанхайға қашуға мәжбүр етті, онда ол Қытайда бұрандалар, шегелер және сым өндіретін алғашқы зауытты салды. Сол кезде поляктар (Владислав Езерский мен Зигмунт Ястржабский) басқарған Ресей Азия банкі қаржылық қолдау көрсетті.
Sendzimir was the eldest son of Kazimierz Sędzimir belonging to the Clan of Ostoja and Wanda Jaskółowska. Fascinated by machinery as a child, he built his own camera at the age of 13. After studying at the 4th Classical Gymnasium (Gimnazjum Klasyczne) in Lwów he entered the Politechnika Lwowska. However when Lwów was captured by Russian troops the Polytechnic Institute was closed and he moved to Kiev. There he worked in auto services and in the Russian American Chamber of commerce where he learned Russian and English. The Russian Revolution of 1917 forced Sendzimir to flee to Vladivostok, then to Shanghai, where Sendzimir built the first factory in China which produced screws, nails and wire. Financial support was provided by the Russian Asian Bank, at the time headed by Poles (Władysław Jezierski and Zygmunt Jastrzębski).
Иммиграция және зерттеу
1922 жылы Сендзимир Барбара Альфериевке үйленді. Екі жылдан кейін оның тұңғыш ұлы Майкл дүниеге келді. Сендзимир өз машиналарын жобалап және жасап, болатты гальвандаудың жаңа тәсілін тәжірибелеп бастады. Гальвандауға қарамастан, өнімдердің тотығуға бейімділігі сақталды. Сендзимир мәселенің себебі мырыштың темірдің өзіне емес, бетіндегі темір гидроксидінің жұқа қабатына байланысуынан туындайтынын анықтады. 1929 жылы Сендзимир өз зерттеулерімен бірнеше американдық өнеркәсіпшілерге жүгінді, бірақ Ұлы депрессия басталғандықтан, олардың қызығушылығын оятуға қол жеткізе алмады. 1930 жылы Польшаға оралғаннан кейін ол өзінің алғашқы прокатын құрды; бір жылдан кейін Катовице маңындағы Костучнада болат табақтарды үздіксіз ыстық цинктеу технологиясын қолдана отырып, цинктеу зауытын салуға қатысты. Бұл процеске бүкіл әлемде Сендзимир процесі деп белгілі болды. Ол бұл процесті былай түсіндірді: "Қамырдан жасалған қатты пирожныйдың бір бөлігін көзге елестетіп көрейік. Оны қалыңдығын азайту үшін кондитер тақтасында жайнатамыз. Дегенмен, егер біреуден оны жиектерінен керіп ұстауын сұрасақ, бұл тезірек және оңайырақ болар еді". 1934 жылы Руда-Сляскадағы Покой болат зауытында ол өзінің тағы бір өнертабысын іске қосты: өнеркәсіптік өндірісте жұқа металл табақтарды суық прокаттау әдісі. 1936 жылы Сендзимир Пенсильвания штатының Батлер қаласында болат зауытын құрды. 1938 жылы Armco Steel оның жұмысына қызығушылық танытып, олармен серіктестік құрды – Armzen компаниясы, оның гальвандау және прокаттау технологиясын әлемдік деңгейде кеңейтуді қадағалау үшін. 1939 жылдың көктемінде Сендзимир Огайо штатының Миддлтаун қаласына көшіп барды. Сендзимирдің патенттелген прокаты қатты материалдарды өте жұқа қалыңдыққа дейін прокаттауға мүмкіндік берді. 1940 жылдары АҚШ-тағы T. Sendzimir, Inc. компаниясы Коннектикут штатының Уотербери қаласында құрылды. 1945 жылы Берта Бернодаға үйленді. Келесі жылы ол АҚШ азаматы атанды. Суық соғыс басталған кезде Сендзимир мен оның жетістіктері коммунистік Польшада назардан тыс қалды және тіпті Польшаның әмбебап энциклопедиясында (Universal Encyclopedia) есімдері де көрсетілмеді. Бұл Польша Біріккен жұмысшылар партиясының жаңа басшысы Эдвард Гирек билікке келгеннен кейін өзгерді. Сендзимирге "Полония Реститута" орденінің офицерлік кресі (Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski) табысталды. 1975 жылы Сендзимир Краковтағы AGH ғылым және технология университетінен құрметті доктор ғылымы дәрежесін алды. Сендзимирдің болатты гальвандаудың табысты әдістері ақырында алғашқы Z-прокатында кремнийлі болатты өңдеуге қолданылды, осы арқылы оны әуе қорғанысы радарларында пайдалануға мүмкіндік берді. 1953-1989 жылдары ол Ұлыбританияға, ал 1950-1960 жылдары Жапония мен Канадаға алғашқы өнімді Z-прокатын енгізді. 1974 жылы Сендзимир АҚШ және Жапонияда қолданылатын спиральді болаттан жасалған икемдегіш құрылғыны ойлап тапты. 1980 жылдардың басында әлемдегі гальвандалған болат өндірісінің 90 пайызы Сендзимир процесі арқылы жүзеге асырылды. Польша, Франция, Ұлыбритания, Жапония және Канада жылдар бойы оның болат зауыттары мен технологияларын сатып алды. Ең бастысы, Сендзимир Костюшко қорына, Американың поляк өнер және ғылым институтына және Пенсильваниядағы Альянс колледжіне ірі қаржылық және жеке қолдау көрсетті. Сендзимир ауыр инсульттан кейін қайтыс болды және оның отбасы оны өзінің дизайнына сәйкес жасалған мырышпен қапталған лақетке жерледі.
In 1922 Sendzimir married Barbara Alferieff. His first son Michael was born two years later. Designing and making his own machines, Sendzimir began experimenting with a new way to galvanize steel. Despite galvanization, the products still had a tendency to oxidize. Sendzimir discovered that the problem was due to the zinc bonding to a thin layer of iron hydroxide on its surface, rather than to the iron. In 1929 Sendzimir approached several American industrialists with his findings, but since the Great Depression had begun, he was unsuccessful in gaining their interest. Returning to Poland in 1930, he established his original rolling mill; a year later, he contributed to constructing a galvanising plant in Kostuchna near Katowice employing the technology of continuous hot dip galvanising of steel sheets. It became known worldwide as the Sendzimir process. This process was explained by him in the following words: "Let's imagine a piece of a hard pastry. We are rolling it on the pastry board to decrease its thickness. However it would be faster and easier if we asked someone to stretch it by holding the edges". In 1934, at the Pokój Steelworks in Ruda Śląska, he implemented another of his inventions: a method of cold rolling of thin sheet metal in industrial production. A steel mill in Butler, Pennsylvania was established by Sendzimir in 1936. By 1938 Armco Steel became interested in his work and they formed a partnership with him, the Armzen Company, to oversee the worldwide expansion of his galvanizing and mill technology. In the spring of 1939 Sendzimir moved to Middletown, Ohio. Sendzimir's patented mill could roll hard materials down to very light gauges. The U. S. company, T. Sendzimir, Inc., was formed by him in Waterbury, Connecticut, in the 1940s. In 1945, he married Bertha Bernoda. The following year he became a citizen of the United States. With the beginning of the Cold War, Sendzimir and his achievements were ignored by Communist Poland and he was not even mentioned in the Polish Encyklopedia Powszechna (Universal Encyclopedia). This changed when Edward Gierek, a new leader of the Polish United Workers' Party, came to power. Sendzimir was awarded an Officer Cross of the Order Polonia Restituta (Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski). In 1975 Sendzimir received the honorary degree of doctor honoris causa from the AGH University of Science and Technology in Kraków. Sendzimir's successful methods for galvanizing steel eventually were implemented in the first Z mill rolling silicon steel, making it pliable enough for use in air defense radar. Between 1953 and 1989 he introduced the first productive Z mill to Great Britain, and to Japan and Canada in the 1950s and 1960s. In 1974 Sendzimir invented a spiral steel looper used in both the United States and Japan. Ninety percent of the world's galvanized steel production went through the Sendzimir process by the early 1980s. Poland, France, the United Kingdom, Japan, and Canada purchased his steel mills and technologies over the years. Most notably, Sendzimir was a major financial and personal supporter of the Kościuszko Foundation, the Polish Institute of Arts and Sciences of America and Alliance College in Pennsylvania. Sendzimir died after a massive stroke and was buried by his family in a zinc plated coffin made according to his design.
Цитата
Мен отбасымды және жалғыз капиталым – жаңа мырыш жалату әдісін Тынық мұхитының екінші жағалауына жеткізіп әкелдім.
"I have been carrying family and my only capital a new method of zinc plating to another coast of the Pacific."
Есте сақтау
"Еркіндік мүсінінің" 100 жылдығында ол Америкаға қосқан үлесі үшін құрметтелген көрнекті иммигранттардың бірі болды. 1989 жылы оның өмірі мен еңбектері туралы "Сендзимир" деген деректі фильм жасалды. 1990 жылы Польшаның ірі Краковтағы болат зауыты (бұрынғы Ленин болат зауыты) Тадеуш Сендзимир атындағы болат зауыты болып қайта аталды. Сол жылы AIST Тадеуш Сендзимир еске алу медалі де тағайындалды.
On the 100th anniversary of the Statue of Liberty he was one of those prominent immigrants honored for their contributions to America. In 1989, his life and work were the subject of a documentary film entitled Sendzimir. In 1990 Poland's large steel plant in Kraków (formerly the Lenin Steelworks) was renamed to Tadeusz Sendzimir Steelworks. The AIST Tadeusz Sendzimir Memorial Medal was established in the same year.