Кіріспе

Неміс теміржол инженері Август Вёлер (22 маусым 1819 – 21 наурыз 1914) – неміс теміржол инженері, ең көп металлдың шаршауын жүйелі түрде зерттеуімен есте қалады.

Өмір

Ганновердің Солтау қаласында туған, жергілікті мұғалім Георг Генрих Вёлердің ұлы, ол ерте математикалық қабілеттерін көрсетті және 1835 жылдан бастап Карл Кармарштың басшылығымен Ганновердің жоғары кәсіптік колледжінде оқуға стипендия алды. 1840 жылы ол Берлиндегі Борсиг зауытына жұмысқа қабылданды, онда рельстерді жасаумен айналысты. 1843 жылы Ганноверде қысқа уақыт тұрғаннан кейін, ол Бельгияда локомотив жүргізуді үйрене бастады, содан кейін Корольдік Ганновер мемлекеттік темір жолының Ганновер-Брансвик желісінде инженер болып қайтып келді. 1847 жылға қарай Вёлер Франкфурт (Одер) қаласындағы Төменгі Силезия шеп темір жолында жылжымалы құрамның бас инспекторы болды. 1852 жылы темір жол Пруссия мемлекеттік темір жолдарына ұлттықтандырылды және Вёлердің артыққан беделі Пруссия Сауда министрлігінің темір жол доңғалақтарының сыну себептерін зерттеуге тағайындауына әкелді, бұл жұмыс Вёлерді келесі екі он жылға дейін шұғылдандырды. Оның тиімді басқарушылық және техникалық лидерлігінің танылуы нәтижесінде ол 1874 жылы жаңа құрылған Эльзас-Лотарингия Императорлық темір жолының директоры болып тағайындалды, кеңсесі Страсбургте орналасқан, ол 1889 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін бұл қызметте болды.

Шаршауды зерттеу

Вёлер өз осін зерттеуін икемділік теориясын зерттеуден бастады және 1855 жылы Эмиль Клэпейронның жұмысын алдын ала болжаған торлы қабырғалардың иілуін болжау әдісіне келді. Ол сондай-ақ, жылулық кеңеюге мүмкіндік беру үшін көпірдің бір шетін роликтерге тіреу практикасын енгізді. Оның шаршау жөніндегі жұмысы материалдардың шаршау қасиеттерін сипаттау үшін SN қисықтарын, сондай-ақ Вёлер қисықтарын жүйелі түрде зерттеудің алғашқы қадамы болды. Мұндай қисықтарды компоненттің күшті нүктелеріндегі кернеуді төмендету арқылы шаршау мәселесін азайту үшін қолдануға болады. Вёлер шаршаудың беткі ақаулардан жарықтардың өсуі арқылы пайда болатынын, содан кейін бұйым қолданылған жүктемені көтере алмайтынын анық көрсетті. Сынықтың тарихын сынық бетін зерттеу арқылы түсінуге болады. Ол теміржол осін қайта-қайта жүктеуге арналған құралды жасады, себебі көптеген апаттар кенеттен шаршаудан болған сынуға байланысты болды. Оның 1867 жылы Париж көрмесінде таныстырылған жұмысы оны кең халықаралық аудиторияға жеткізді. Вёлер темір мен болаттың мемлекеттік стандартталуын, сынауын және сертификатталуын қолдады. Ол 1914 жылы Ганноверде қайтыс болды.