Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Австралиядағы шөгінді алап
Sedimentary basin in Western Australia
Перт алабы – Батыс Австралиядағы қалың, созылған шөгінді алап. Ол Дарлинг тіктеуінің батысындағы Суан жағалау жазығының астында орналасқан, бұл өте көне Yilgarn кратонының батыс шекарасын көрсетеді және батысқа қарай теңізге қарай кеңейеді. Перт, Бусселтон, Банбери, Мандура және Джеральдтон сияқты қалалар Перт алабының үстінде салынған.
The Perth Basin is a thick, elongated sedimentary basin in Western Australia. It lies beneath the Swan Coastal Plain west of the Darling Scarp, representing the western limit of the much older Yilgarn Craton, and extends further west offshore. Cities and towns including Perth, Busselton, Bunbury, Mandurah and Geraldton are built over the Perth Basin.
Геологиялық жағдай және эволюция
Перт бассейні Гондвананың ыдырауы кезінде Пермнің соңғы кезеңінде қалыптаса бастады, Австралия континенттік тақтасы Африка және Үндістан континенттік тақталарынан айрыла бастағанда. Перм дәуірінде қазіргі Перт алабы континенттік тақталардың бөлінуінен пайда болған жарық аңғарының шығыс жартысы болды. Бұл бөліну Юра дәуіріне дейін жалғасты, нәтижесінде орталық аймақ грабен ретінде төмендеп, теңіздің енуіне және одан кейін теңіз шөгінділерінің қалыптасуына әкелді. Перт бассейнінің құрылымы тұнбалау кезінде пайда болған және шөгінділердің таралуын бақылаған листрикалық, созылу сынықтарымен сипатталады. Шөгінділердің негізгі механизмі бастапқыда шөгінділердің жиналуына жағдай жасаушы (орын) төмендеу болды, содан кейін жарықтардың кеңеюі және соңғы кезде шөгінділердің салмағынан алаптың жалғасуы. Басты Перт алабының шығыс шекарасы Дарлинг жарылысы, топографиялық тұрғыдан Дарлинг тіктемесі деп аталады. Перт бассейнінің шағын бөліктері, мысалы, Колли суб-алабы, Дарлинг жарылысының шығысында жатыр.
The Perth Basin began forming in the Late Permian during the breakup of Gondwana, as the Australian continental plate began rifting away from the African and Indian continental plates. During the Permian, what is now the Perth Basin was the eastern half of a rift valley that formed as the continental plates were pulled apart. This pulling apart, which continued until the Jurassic, led to the central zone subsiding as a graben allowing the sea to enter with the subsequent deposition of transgressive marine sediments. The Perth Basin architecture is dominated by listric, extensional faulting that formed during sedimentation and controlled the distribution of the sediments. The primary mechanism for sedimentation was originally subsidence creating accommodation (space for sediments to accumulate), followed by fault extension and more recently, sediment loading, i. e. the basin continuing to subside because of the weight of sediments within it. The eastern boundary of the main Perth Basin is the Darling Fault, topographically expressed as the Darling Scarp. Small outliers of the Perth Basin, such as the Collie Sub basin, lie east of the Darling Fault.
Стратиграфиялық
Құрылым атауынан кейін жақшада келтірілген әріптер геологиялық карталарда қолданылатын аббревиатураларды көрсетеді.
Letters in brackets after the formation name represent shorthand symbols used on geological maps.
Төртінші және соңғы
Перт алабының төртінші және қазіргі шөгінділері соңғы ~20 миллион жылда және мұз дәуірлерінде қалыптасқан жұқа, тұрақсыз құм төбелері жүйесі, биогендік әк тастар, құмтастар және кейбір палеогендік тақтатастармен сипатталады.
The Quaternary and recent sedimentation of the Perth Basin is represented by thin, impermanent sand dune systems, biogenic limestones, sandstones and some shales deposited during the last ~20 million years and during ice ages.
Қырыққабат
Ланцелин формациясы – Жоғары кредалық глаукониттік марл, сирек Кулиена тобының үстінде дамыған. Кулиена тобы – Жоғары кредалық теңіз шөгінділері. Poison Hill Greensand (Kcp) – ашық сары түсті, бітеу, ауа райына ұшыраған балшық, глауконитті құмтас және тақта тас. Ол Гингин қышасының үстіне сәйкес келіп жатыр, ал одан жоғары консолидацияланбаған төртіншілік құмдар мен аллювий жатыр. Гингин қышасы (Kcg) – коколиттерден тұратын, әлсіз бітеу, қазбалы қыша, Молекап Гринсэндің үстіне еніп, оған сәйкес келеді. Молекап Гринсэнд (Kcm) – Осборн формациясын сәйкессіз жабатын, ұсақ және орташа өлшемді теңіз глауконитінен тұратын құмтас. Осборн формациясы (Kco) – Триас кезеңінің Лидервилл формациясына сәйкес келіп, негізінен теңіз құмтастарынан, тақта тастан және араласқан тақта тасты құмтастардан тұрады, төменнен жоғары қарай. Уорнбро тобы – ерте кредалық теңіз шөгінділері, трансгрессияны көрсетеді. Пармелия формациясы (J Kp) – Ярагади суының ең жоғарғы гидравликалық бірлігін құрайды. Ол 100–200 м қалыңдықтағы, жақсы сұрыпталған өзендік құмтастан тұрады, ол соңғы юрадан ерте кредаға дейін шөгіндірген. Оған лагуналық-көлдік ортаның базалық балшық тасы, Отовири балшық тасы кіреді, ол аквитард ретінде әрекет етеді. Лидервилл формациясы (Kll) – құмтас, балшық тас, тақта тас және саз, терең теңіз ортасында шөгіндірген, бірліктің жоғарғы бөлігінде ұсақ шөгінділер басым. Бұл бірлік Янчеп синклинінің осінде ~700 м максималды қалыңдыққа жетеді және шығысқа қарай шамамен 500 м дейін жұқарады. Лидервилл формациясы Перт алабының солтүстігіндегі Пармелия формациясымен араласып, бірігеді. Gage Formation (Kwg) – жағалаудағы лагуналық құмтас және тақта тас, шалшық теңіз жағажайындағы құмды лагуналық ортада шөгіндірген.
Lancelin FormationUpper Cretaceous glauconitic marl, infrequently developed on top of the Coolyena Group. Coolyena Group Upper Cretaceous marine sediments. Poison Hill Greensand (Kcp) consists of pale yellow unconsolidated weathered clay, glauconitic sandstone and shale. It conformably overlies the Gingin Chalk and is in turn overlain by unconsolidated Quaternary sands and alluvium. Gingin Chalk (Kcg) is a weakly consolidated fossiliferous chalk composed of coccoliths, which interfingers and conformably overlies the Molecap Greensand. Molecap Greensand (Kcm) is a fine to medium grained marine glauconite sandstone which unconformably overlies the Osborne Formation. Osborne Formation (Kco) conformably overlies the Triassic Leederville Formation, and is composed of a marine sandstone, shale and interbedded shale sandstone sequence from base upwards. Warnbro Group Early Cretaceous marine sediments representing a transgression. Parmelia Formation (J Kp) forms the topmost hydraulic unit of the Yarragadee Aquifer. It is composed of 100–200 m thickness of well sorted fluvial sandstone deposited in the latest Jurassic to early Cretaceous. It includes a basal siltstone of lagoonal to lacustrine environment, the Otowiri Siltstone, which acts as an aquitard. Leederville Formation (Kll) sandstone, siltstone, shale and mudstone deposited in deeper marine environments, with finer sediments predominant in the upper part of the unit. The unit attains a maximum thickness in the axis of the Yanchep Syncline is ~700 m, and thins eastward to approximately 500 m. The Leederville Formation interfingers and merges with the underlying Parmelia Formation in the north of the Perth Basin. Gage Formation (Kwg) is a shallow lagoonal sandstone and shale deposited in shallow marine beach dune lagoonal environments.
Юра дәуірі
Ярагади формациясы (Jy) Перт бассейніндегі ең қалың бірліктердің бірі болып табылады және маңызды тұщы сулы жер асты суының қабатын құрайды. Ол негізінен теңізге жатпайтын, өзендік фелдспатты, нашар сұрыпталған, кеуекті және нашар байланысқан құмтастардан тұрады, осылайша жер асты суларының қорына мүмкіндік береді. Ярагади формациясы, негізінен сазды тақтатас пен балшықтан тұратын төменгі бөлігінен, формацияның жоғарғы бөліктерінде таза құмтасқа дейін өтеді, бұл Юра кезеңінің соңында бассейннің шөгуі немесе толуын көрсетеді. Кадда формациясы (Jd) Ярагади формациясының астында жатыр және негізінен сазды тақтатас пен балшықтан тұрады, арасында ірі ұсақ құмтас қабаттары кездеседі. Бұл бірліктің жоғарғы бөліктері, осы кездегі тектоникалық тұрақтылықты көрсететін, теңіз әктасына айналатын марльдан тұрады. Каттамарра көмір қабаттары (Jc) – 300 метрге дейін қалыңдығы бар, теңізге жатпайтын, ықтимал өзендік құмтастар, сазды тақтатастар мен балшықтардың тізбегі, оның ішінде битумды көмір бар. Каттамарра көмір қабаттары Энеабба формациясымен үйлесімді түрде жатыр. Энеабба формациясы (Je) – төменгі юралық құрлықтық қызыл түсті шөгінді бірлік, құмтас пен әртүрлі түсті әктастардың араласуынан тұрады. Энеабба формациясы Перт бассейнінің оңтүстігіндегі Лесуэр құмтасымен үйлесімді, ал солтүстіктегі Кокатеа формациясымен үйлесімсіз, бұл оның трансгрессивті екенін көрсетеді.
Yarragadee Formation (Jy) is one of the thickest units in the Perth Basin and forms a significant freshwater aquifer. It is composed primarily of non marine fluviatile feldspathic, poorly sorted sandstones which are porous and poorly cemented, hence allowing for considerable groundwater reserves. The Yarragadee Formation grades from a shale siltstone dominated base to a cleaner sandstone in the upper portions of the formation, probably representing increased subsidence or filling of the basin during the late Jurassic. Cadda Formation (Jd) conformably underlies the Yarragadee Formation and is composed primarily of shale and siltstone, with occasional beds of very coarse sandstone. The upper portions of the unit are composed of a marl grading into a marine limestone, representing stable tectonics at this time. Cattamarra Coal Measures (Jc) are a sequence of non marine, probably fluviatile sandstones, shales and silts including bituminous coal, and are up to 300 m thick. The Cattamarra Coal Measures conformably overly the Eneabba Formation. Eneabba Formation (Je) is a lower Jurassic terrigenous red bed unit composed of interbedded sandstone with variably coloured limestone. The Eneabba Formation is conformable with the Lesueur Sandstone in the south of the Perth Basin and unconformable with the Kockatea Formation in the north, suggesting it is transgressive.
Экономикалық геология
Кенозой құмдық үйілімдері жергілікті түрде минералдық құмдарды, негізінен рутилді (титанның көзі) және цирконды Iluka Resources және басқа компаниялар өндіріп алады. Кенозойдан юра дәуіріне дейінгі әртүрлі формациялар экономикалық тұрғыдан маңызды тұщы сулы жер асты сулары болып табылады. Жаңа сулы жер асты сулары Перт қаласы және басқа да аймақтарда су қоймаларын толықтырудың маңызды көзі болып табылады. Бассейндегі ең қалың формациялардың бірі – Яррагади формациясы, бассейннің оңтүстік бөлігінде өте жақсы сулы жер асты суларына ие. Перт бассейні перм және юра кезеңдеріне жататын көмір қабаттарын қамтиды, олардың ең маңыздысы штаттың оңтүстік-батысындағы Коллидегі Колли суб-бассейнінде электр энергиясын өндіру үшін қазылып алынады. Перт бассейні табиғи газ бен мұнайға да перспективті, соңғы барлау ұңғымалары, соның ішінде Origin Energy / Arc Energy-дің Hovea 2 ұңғымасы, табиғи газдың мол қорын растады, бірақ резервуар геологиясының және оның қасиеттерінің қиындығы осы энергия резервтерін толыққанды пайдалануға кедергі келтіруде. Мұнай Kockatea тақтасынан түзіледі. Қазіргі уақытта кен байлықтарын іздеумен айналысатын шағын компания Перттен солтүстікке қарай глауконит кенін іздеп, одан калийлі тыңайтқыш өндіруді жоспарлап отыр.
Cenozoic sand dune systems are locally being mined for mineral sands, mainly rutile (a source of titanium ) and zircon, by Iluka Resources and other companies. Various formations from Cenozoic to Jurassic age are economically significant freshwater aquifers. Younger aquifers are an important suppliant to reservoir water in the city of Perth and elsewhere. The Yarragadee Formation, one of the thickest formations in the basin, is a very good aquifer in the southern part of the basin. The Perth Basin contains Permian and Jurassic coal measures, the most important being mined primarily for electricity generation in the Collie Sub basin at Collie in the south west of the state. The Perth Basin is also prospective for natural gas and oil, with recent exploration wells, including Origin Energy/Arc Energy's Hovea 2, confirming large resources of natural gas, but difficult reservoir geology and characteristics have prevented the full utilisation of these energy reserves. The oil is sourced from the Kockatea Shale. Currently, a junior minerals exploration company is exploring the basin north of Perth for glauconite to produce potash fertilizer.