Кіріспе

Жакарта мұнарасы (Menara Jakarta) – Индонезияның Жакарта қаласында жартылай салынған мұнара. Егер аяқталса, антеннасын қоса есептегенде, Оңтүстік жарты шардағы ең биік тұрған мұнара болады. Жұмыс 1997 жылы Орталық Жакартадағы Кемайоран ауданында басталған, бірақ Азия экономикалық дағдарысы салдарынан тоқтатылды. 2015 жылғы мәлімет бойынша, жоба әлі тоқтап тұр.

Тарих

Сухарто режимі Джакарта мұнарасын әлемдегі ең биік құрылыс ретінде салмаққа түсірген. Халықаралық сәулеттік жобалау фирмалары құрылыстың жобаларын ұсынуға шақырылды. Дизайн өзі Trilogi Pembangunan (үкіметтің ұлттық даму философиясы), Pancasila (бес фактордан тұратын ұлттық философия) және 17 тамыз (Индонезияның тәуелсіздік күні) сияқты ұғымдарды бейнелеуі керек еді. Жеңімпаз дизайнды АҚШ-тың Murphi/Jahn компаниясы жасады. Бірақ, жобаны дамыту тым қымбат болғандықтан, үкімет Қытайдағы Шанхай шығыс інжу-маржан мұнарасын салған Шығыс Қытай сәулет дизайн және зерттеу институтының (ECADI) жобасын таңдады. Мұнараны бастапқыда Судвикатмоно, Прайого Пангесту және Генри Прибади дамытты, ал оны PT Indocitra Graha Bawana компаниясы басқарды. Оның құны шамамен 400 миллион АҚШ доллары (сол кезде шамамен 900 миллиард рупий) деп бағаланды. Бастапқыда Джакарта мұнарасы Кунинган ауданында салынуы жоспарланған, бірақ сол кездегі Джакартаның арнайы астана округінің губернаторы Сурджади Судирдя келіспеді және оны әлі дамымаған Кемайоран ауданында салуды ұсынды. Халықаралық деңгейдегі сәулеттік жобалау компаниялары осы ғимараттың жобалау конкурсына қатысуға шақырылды. Конкурс ережелері бойынша, бұл ғимаратта Даму Трилогиясының символы, Панкасила (Индонезия Республикасының бес негізгі қағидасы) және 17 тамыз (Индонезия Республикасының тәуелсіздік күні жариялануы) болуы керек еді. Мұнараның дизайны мен масштабты моделі Мемлекеттік хатшы Моердионоға (сол кезде) Ұйымдастырушы Агенттіктің төрағасы және Бандар Кемайоран Баруды дамыту жөніндегі ел хатшылығында көрсетілді. 1996 жылы бұл конкурста АҚШ-тан келген Murphi/Jahn жеңімпаз атанды. Алайда, бұл дизайнды дамыту тым қымбат болғандықтан, үкімет екінші жеңімпаздың жобасын таңдады, атап айтқанда, Қытайдың Шанхай шығыс Жемшін мұнарасын салған Шығыс Қытай сәулет дизайн және зерттеу институты (ECADI). ECADI-нің бұл дизайны қазылар алқасы тарапынан қарапайым және Азияның ерекшеліктерін сақтайтындықтан таңдалды. 1997 жылы Джакарта губернаторы Сурджади Судирдя және Мемлекеттік хатшы Моердионо президент Сухартоның келісімінен кейін, Джакартадағы Президент кеңсесінде жобаны бекітті. Президент Сухарто "Джакарта мұнарасы" атауын "Трилогия мұнарасы" деп өзгертуді ұсынды. Мұнараның құрылысы 1997 жылы басталды. Құрылыс бағасы өскен сайын, дамытушы шетелдік инвесторлардан қаржы іздеді. Жалпы қажетті қаржы көлемі шамамен 560 миллион АҚШ долларын (шамамен 1,2 триллион рупий) құрады.

Экономикалық дағдарыс (1997)

1997 жылы Азияда экономикалық дағдарыс болғанда, Индонезияның жылжымайтын мүлік саласы құлдырады және көптеген құрылыс жобалары тоқтап немесе кейінге шегерілді, оның ішінде Трилогия мұнарасы да бар еді. Осы мұнараның құрылысын тоқтату нәтижесінде, учаске тасталып, үлкен су толып жатқан ойдаңға айналды.

Джакарта мұнарасының жалғасы (2003-қазіргі уақытқа дейін)

Индонезия экономикасы қайтадан өркендегеннен кейін, Джакарта үкіметі осы мұнараның құрылысын жалғастырып, оның атын Джакарта мұнарасы деп қайта берді. 2003 жылы Джакарта мұнарасының құрылысы жаңа консорциум – PT Persada Japa Pamudja (PJP) арқылы жалғасты, ол елдің бай бизнесмендерінен құралды. Әлемдегі ең биік мұнара болып жоспарланған бұл мұнараның құрылысын жүргізуге Мемлекеттік хатшылық министрі (Мемлекеттік хатшы) Бамбанг Кесово және Джакартаның арнайы астаналық округінің әкімі Сутийосо 2004 жылдың 15 сәуірінде келісім берді. 2010 жылдың қазан айында Джакарта мұнарасының консультанты және дизайнының авторы Виратман Вангсадината қаржы жетіспеуіне байланысты Джакарта мұнарасының құрылысы тоқтатылғанын ресми түрде хабарлады. 2015 жылдың шілдесінде Индонезиядағы ірі құрылыс компанияларының бірі қалада 6 кондоминиум, 1 А класты кеңселік ғимарат және 1 мәртебелі сауда орталығын сатуға шығарды және жоба тоқтатылған деп жариялауы мүмкін.

Мұнараның құрылымы

Жакарта мұнарасы 306 810 шаршы метр аумақта салынады. Ғимараттың өзі 40 550 шаршы метр көлемде болады және биіктігі 558 метрге жетеді, бұл Австралиядағы Q1 (344 м) мұнарасынан асып, Оңтүстік жарты шардағы ең биік ғимаратқа айналады. Жакарта мұнарасы қазіргі уақытта салынған кез келген тұрған құрылымнан және Монас (Жакарта ұлттық ескерткіші, 137 м) мұнарасынан төрт еседен де жоғары болады. 1997 жылғы бастапқы жобадағыдай, жаңа жобада мұнараның үш цилиндрлі тірегі болады, олардың диаметрі 13,2 метр, ал биіктігі 500 метрге жетеді. Екі тіректе үштен лифт болады, олар секундына 7 метр жылдамдықпен қозғалады. Ал үшінші тіректе келушілерге арналған сегіз лифт орналасады. Мұнараның құрамына 80 метр диаметрлі бетон сақинасы кіреді, ол 58 метр тереңдікке жерге қазылып орнатылады. Жүктіліктің мәлімдемесіне сәйкес, Жакарта мұнарасын салуға 20 000-нан астам жұмысшы жұмылдырылады, ал ғимарат толыққандай іске қосылғаннан кейін 40 000-нан астам адам жұмыс істейді.

Әлеуметтік-экономикалық теңгерімсіздік

1995-1997 жылдары «Трилогия» мұнарасы, әсіресе, қаржыландыру және әлі де кең таралған әлеуметтік-экономикалық теңсіздіктің ортасында осы мұнараның функциясы сынға түсті. Тео Сяфей, бұрынғы аумақтық әскери қолбасшы, «Шығыс Индонезия аймағының дамуына осындай үлкен қаржы жұмсалғанда жақсы болар еді» деді. Сондықтан бұл мұнара «Теңсіздік мұнарасы» («menara kesenjangan») деген атаумен де таныла бастады. «Джакарта Пост» газеті оны «бейжайлық мұнарасы» деп атады. Халық өкілдерінің бірнеше мүшесі оны «маяк» жобасы деп атады, бұл атау Президент Сукарно кезеңіндегі жобаларға қатысты қолданылды, олар (әсіресе Жаңа әлеуметтік-саяси жүйені қолдаушылар) сыртқы әлемге көрсету мақсатымен жасалған, халыққа нақты пайдасы болмаған жобалар деп есептелді. Судвикатмоно сол кездегі жобаның иесі ретінде бұл мұнараның «маяк» жобасы ретінде танылғанын жоққа шығарды. Себебі, Монас үкімет тарапынан салынған еді, ал «Трилогия» мұнарасы толығымен жеке кәсіпкерлікпен салынды. Мемлекеттік хатшы Моердионо әлеуметтік алшақтық туралы сұраққа жауап беріп, бұл жобаның ирониясы сәулет, құрылыс және радио мен теледидар саласы үшін техникалық пайданы ғана түсіндірді. Жоспар бойынша, мұнараның үстіне радио және теледидар антенналары орнатылмақ.

Бетания шіркеуі

Қазіргі даму кезеңінде (2006–2011), Джакарта мұнарасы төңірегіндегі ең көп талқыланған мәселелердің бірі – бұл мұнараның Бетания Индонезия шіркеуінің қолдауымен христиандық орталыққа айналуы мүмкін деген болжам. Бұл жобаны жүзеге асырушы компанияның президент-комиссары Абрахам Алекс Танусапутра, сонымен қатар Индонезия Бетания шіркеуінің бас төрағасы, «П.Т. Прасада Жапа Памуджа» компаниясының өкілі. Бұған қоса, Бетания тобы бұл жобаны жиі «Джакарта дұға мұнарасы» немесе «Джакарта жаңару орталығы» деп атап көрсетеді.