Супер Коммандо Дхрува: Үндістанның комикс батыры

Кіріспе

Үнді комиксінің кейіпкері, үнді супербатыры

Супер Командо Дхрува – Raj Comics баспасынан шығатын комикстерде кездесетін үнді супербатыры. Жазушы және суретші Анупам Синха жасаған бұл кейіпкер алғаш рет 1987 жылғы сәуір айында жарық көрген GENL #74 Pratishodh Ki Jwala комиксінде пайда болды және содан бері Raj Comics баспасының көптеген комикстерінде тұрақты түрде жарияланды. Супер Командо Дхруваның толық аты – Дхрува Мехра, ал оның Коммандо күшінің кадеттері оны Капитан Дхрува деп те атайды. Супер Командо Дхрува Раджанагар деген ойдан шығарылған үнді қаласында әрекет етеді. Ол үкімет бекіткен қылмысқа қарсы күрес ұйымы – Коммандо күшінің негізін қалаушы. Кейіпкердің сыртқы түрі ерекше және есте қаларлық: сары және аспан көгілдір костюм, қоңыр етіктер және жұлдыз тәрізді тоғасы бар құрал белбеуі. Бұл жұлдыз кейіпкердің таңбасына айналды. Дхруваның ең ерекше жағы – ол көптеген супербатырлар сияқты екі жаққа бөлінбегендігі және өзінің кім екенін жасырмайтындығы. Оның тағы бір ерекшелігі – ол ешқандай супер күшке ие емес, бірақ оның орнын интеллекты, детективтік дағдылары, жануарлардың кез келген түрімен сөйлесу қабілеті, ғылыми білімі, жекпе-жек өнері мен акробатикалық шеберлігі, теңдесі жоқ ерік-жігері және осы әлемнен зұлымдықты жоюға деген бекем ниеті толтырады. Дхрува танысқаннан кейін көп ұзамай аса танымал болды. Ол Raj Comics-тің ең сәтті кейіпкерлерінің бірі. Арада жылдар өткен соң Дхрува үнді комикс жанрындағы супербатырлардың біріне айналды. Көптеген жанкүйерлер Дхруваны Болливудтағы кейіпкерге айналдыруды ұсынып келеді.

Жасау

1980 жылдардың соңында «Награж» комиксінің алғашқы табысынан кейін, «Радж» комикстері өзінің туындылары үшін тағы бір супергерой қалаған. Осы кезеңде жазушы Анупам Синха «Супер командос Дхрува» идеясын ойлап тапты. Дхруваның бастапқы дизайны, 1987 жылы Синха жасағандай, жасөспірім бала велосипедінің жанында сары-көк трапеция артисінің костюмін киіп, түймелі жеңі бар көйлек, жұлдызды тұтқасы бар қара белбеу, буттардың орнына аяқ киім, қолғапсыз, бетпердесіз және плащсыз, қолында шлем ұстап тұрды. Суреттің фонында үлкен жұлдыз көпбұрышы және сол иығының артында «ध्रुव» деген жазуы бар қорап болды. Синха Дхруваның шлем киюін қалаған, осылайша оны мотоциклші кейіпкерге айналдырғысы келген, бірақ кейіннен кейіпкердің сыртқы түріне көптеген өзгерістер енгізілді, соның ішінде шлемді алып тастау. Синха супергеройлардың стереотиптерінен және екінші бір жағынан жасырынып жүретін тұлғаларынан арылуды қалады. Ол қалыпты ересек адамнан супергерой жасағысы келді. 2012 жылғы Үндістандық Comic Con фестивалінде Синха еске алды: «Балалар әлемді өте әлгішерек көреді, және мұның себебі бар. Олар үшін әр адам алыптай көрінеді және олар өздері істей алмайтын нәрселерді істей алады. Мысалы, шкафтан дәмдеме алу сияқты. Сондықтан ересек адам – супергерой, өйткені ол баланың істей алмайтын нәрсені істей алады. Балалар әр адамды супергерой ретінде көреді. Олар басқа адамдарға қатты тәуелді. Маған айтыңыз, сіз комикстерді қашан оқуды тоқтатыңыз? Сіз тәуелсіз адам болғанда. Сізге фантастикалық әңгімелер қызық емес. Тәуелділіктің психологиясы, «Менің қасымда мені кез келген қауіптен қорғайтын адам болуы керек» деген психологиясы, негізінен баланың санасы. Сондықтан мен осы кейіпкерді – «Супер командос Дхруваны» жаздым». Синханың алғашқы екі кейіпкері – Space Star және жеке детектив Капил көп танылмады, бірақ «Супер командос Дхруваның» бастапқы нұсқалары ретінде қызмет етті. Дхрува есімі мен жұлдыз символы Дхрува Таарадан (хинди: ध्रुव तारा, мағынасы – Солтүстік жұлдызы) алынған, ол – бекем, табанды және қиын жағдайларға мойын бұрмайтын адамды білдіреді. Осылайша дүниеге келді «Супер командос Дхрува»: табиғи күші жоқ, бірақ DC Comics-тің Бэтмені сияқты, қиындықтарға қарсы күресуге күшті жігері мен ерік-жігері бар қалыпты ересек адам. Көптеген жанкүйерлер Дхрува кейіпкерінің Бэтмен мен Робиннің араласқан нұсқасы екенін айтады. Бір жағынан, оның қылмысқа қарсы күресу стилі Бэтмендікіне өте ұқсас, ал екінші жағынан, оның шығу тегі Робиндікіне ұқсас. Осы ұқсастықтарға қарамастан, көптеген айырмашылықтар бар, ең бастысы – Дхруваның екінші бір жағы жоқ. Бэтмен сериясына басқа ұқсастықтар: Дхрува ешкімді өлтірмейді және оның сүйіктісі Наташа ірі жау Гранд Мастер Робоның қызы. Бэтменнің сүйіктісі Талия әл Гүл – Рас әл Гүлдің қызы. 2012 жылғы Үндістандық Comic Con фестивалінде «Радж» комикстерінің әлемі мен DC/Marvel әлемі кейіпкерлерінің салыстыруы туралы сұраққа жауап бергенде, Санжай Гупта: «Бізге өз қиялымыздан кейіпкерді ойлап табу қажет болды, ол екеуіне (Супермен мен Бэтменге) ешқандай қатысы жоқ. Егер біз Супермен мен Бэтменнің қаншалықты күшті екенін есімізде ұстасақ, біз оған ден қойып, шығармашылық процесімізге оның әсер етуіне рұқсат берген болар едік. Біздің басты мақсатымыз – толығымен үнділік кейіпкерді жасау еді. Біз көшірмелеуді қаламаймыз. Біздің басымызда ондай ой болған жоқ. Бірақ біз олардан әсер алдық. Біз әлі де олардан әсер аламыз. Кез келген нәрсенің бастауы бар, содан кейін жаңа нәрсе пайда болады» деді.

In the late 1980s, after the initial success of Nagraj, Raj Comics wanted another superhero for its titles. It was in this period that writer Anupam Sinha came up with the idea of Super Commando Dhruva. Dhruva's original design, as created by Sinha back in 1987, was an adolescent boy standing beside his bike wearing a yellow blue trapeze artist costume, buttoned shirt collar, a black belt with star buckle, shoes (instead of boots), and with no gloves, mask, or cape, holding a helmet in his hand. The background of the image had a big star polygon and behind his left shoulder was a box containing "ध्रुव". Sinha wanted Dhruva to wear a helmet, making him a biker hero, but later on many changes were incorporated to the character's look, including the removal of the helmet. Sinha wanted to break away from the cliché of superheroes with super natural powers and alter egos. He wanted to create a superhero out of a normal adult human. Sinha, during the 2012 Indian Comic Con festival, recalled: "Children see the world very differently, and there is a reason for it. Every person seems like a giant to them and people can do something that they cannot. Like taking out a jar of toffees from the cupboard. And the adult is thus a superhero, because they can do something that the child cannot do. Kids see every person as a superhero. They are heavily dependent on other people. Tell me, when do you move out of reading comics? When you are an independent human being. Fantasy does not interest you all that much. The psychology of being dependent, of 'I must have a person along with me to protect me from any impending danger,' is essentially a child's psyche. That’s why I wrote this character Super Commando Dhruva." Sinha's first two characters Space Star and Private Detective Kapil didn't become very popular, but served as the early drafts for Super Commando Dhruva. The name Dhruva and the star symbol is given to the character was inspired by Dhruva Taara (Hindi: ध्रुव तारा meaning Pole Star) which means someone who is determined, firm, and doesn't succumb to rough circumstances. Thus, Super Commando Dhruva was born: a normal adult with no supernatural power but a strong determination and will to fight against the odds much along the lines of Batman of DC Comics. Most fans feel that Dhruva's character is a mix of Batman and Robin. On one hand, his crime fighting style is very similar to that of Batman's and, on the other hand, his origin resembles to that of Robin's. In spite of these similarities, there are a lot of differences as well, most notably being the fact that Dhruva doesn't have an alter ego. Other similarities to the Batman series are, Dhruva does not kill anyone and his girlfriend Natasha is the daughter of a major villain Grand Master Robo. Batman's girlfriend Talia al Ghul is the daughter of Ra's al Ghul. When questioned about the comparisons between characters of the Raj Comics universe and DC/Marvel universe at the 2012 Indian Comic Con Festival, Sanjay Gupta replied, "We had to devise a character from our own imagination that didn't have anything to do with them (Superman and Batman). Because if we had kept in mind how powerful Superman and Batman are We would've reacted to it and somehow allowed that to play a part in our creative process. Our first goal was to make a total Indian character. We didn't want to copy. That wasn't going on in our heads. But we were definitely inspired by them. We are still inspired by them. Even today we don’t copy We are inspired by them. After all, everything has an origin."

Жарияланым

Супер командос Дхрува алғаш рет 1987 жылы жарық көрген GENL #74 "Пратшод Ки Джвала" басылымында пайда болды. Жалпы (GENL) саны әдетте 30-32 беттен тұратын. Дхруваның алғашқы саны кейіпкердің тегін баяндады. Келесі басылымда Дхрува үкімет бекіткен қылмысқа қарсы "Жұлдызды команда" ұйымын құрды. GENL #147 "Сварг Ки Табахи" Дхрува сериясының маңызды кейіпкері Чандиканы таныстырды. Кейін Чандиканың оның асырап алған әпкесі Швета Мехра екені белгілі болды. Келесі бірнеше басылымда Дхруваның кейіпкеріне жұлдыздық сызық, жұлдыздық қылыш, пайдалы белбеу, дельфиндермен байланысқа түсу және су астында тыныс алу сияқты маңызды элементтер қосылды. Синха бір нәрсені анық білді: зорлық-зомбылықты барынша азайту керек. Ол Дхруваның ешкімді өлтіргісі келмеді, өйткені Дхрува жас балалар үшін үлгі болуы керек еді, олар оның негізгі аудиториясы болатын. Бастапқы басылымдарда Дхрува соңғы шара ретінде тапанша алып жүргенімен, оны ешқашан қолданбады. (Дхрув "Адамхоро ка Сварга" басылымында тапанша қолданды. Ол Нагу аралдарындағы Рино адамдарына екі оқ атты. Бұл оның қару қолданған алғашқы және соңғы реті болды. Біраз уақыттан кейін тапанша кейіпкерден алынып тасталды.) Алғашқы жылдары Анупам Синха өзінің туындысы Дхрува бойынша жеке жұмыс істеді, Дхруваның барлық басылымдарын өзі жазып, суреттеді, ал басылымдардың мұқабаларын көбінесе тәуелсіз суретші Виджай Кадам жасады. 1991 жылы Raj Comics алғашқы арнайы (SPCL) басылымын шығаруға шешім қабылдағанда, оны SPCL #1 "Награж және Супер Командос Дхрува" деп атады, онда Награж бен Дхрува басқа Raj Comics супербатырларымен бірге маңызды рөлдерде болды. Бұл басылым Награж бен Дхруваны алғаш рет біріктірді. Бұл басылымда Дхрува көптеген қылмыскерлерді өлтіргені көрсетілді. Бұл себебі, бұл басылымды Синха емес, "Награж" романының авторы Санжай Гупта жазғандықтан. Келесі арнайы басылым көп жағынан маңызды болды. SPCL #2 "Гранд Мастер Робо" Raj Comics баспасынан шыққан алғашқы жеке супербатырлық басылым және Дхруваның алғашқы жеке арнайы басылымы болды. Ол кейіпкердің оқиғасына көптеген жаңа элементтер қосты. Ол мұхит түбінде орналасқан және адамдардан жасырылған "Сварна Нагри" (Алтын қала) туралы айтты. Сварна Нагри – Сварна Манавалардың (Алтын Адамдар) мекені, олар Девалардың (Құдайлардың) ұрпақтары. Сварна Нагридің жауынгері Дханнаджай бастапқыда Дхрувамен шайқасты, бірақ оған достық сезіммен қарап, су астында тыныс алу қабілетін сыйлады. Бұл басылымда Робоның қызы Наташа және Дхруваның сүйіктісі таныстырылды. Наташа Чандиканың құпиясын білетін бірінші және жалғыз адам болды. Дхруваның жануарлар мен құстармен байланысқа түсу қабілеті жақсы қалыптасқан, бірақ бұл басылым Дхруваның дельфиндермен байланысқа түсу қабілетін зерттеді. 1993 жылы Black Cat (альтер эго: Richa) Дхруваның махаббат өмірін одан әрі қиындату үшін жеке атпен басылымда таныстырылды. Бастапқыда Дхруваның оқиғалары детективтік оқиғаларға негізделген, сонымен қатар ғылыми фантастика элементтері де болды. Арнайы басылымдардың табысымен Raj Comics Дхрува мен Награж сияқты ең үздік екі супербатыры үшін жалпы басылымдарды шығаруды тоқтатты, бірақ басқа супербатырлар үшін жалпы басылымдарды жариялауды жалғастырды. 1991 жылдан 1995 жылға дейін Дхруваның жеке жалпы басылымдарының саны азайып, жеке арнайы басылымдары көбейе берді. 1995 жылы жарық көрген GENL #585 "Chandakal Ki Wapasi" кейіпкердің соңғы жеке басылымы болды. Содан бері Дхрува тек арнайы басылымдарда ғана көрінеді. Жалпы басылымдардан арнайы басылымдарға ауысуымен Синханың әңгімелеу стилі де өзгерді. Дхруваның комикстерінде қазір уақыт пен кеңістікке саяхат туралы ғылыми фантастика көбірек кездеседі. Ол енді қарақшылармен емес, супер зұлымдармен, ғарышкерлермен және тіпті жын-перілермен күресіп жүр. Ол енді істерді шешпей, әлемді үлкен қауіптен құтқарып жүрді. Кейбір жанкүйерлер кейіпкердің өзгеруіне қарсы болса да, көпшілігі бұл өзгерісті қабылдады. Осы ғылыми фантастикалық және мифологиялық супергеройлық әрекеттерге қарамастан, Синха кейіпкердің негізгі мәнін жоғалтпауға тырысты. Осы супергеройлық әрекеттердің ортасында Синха Дхруваның жеке өмірі мен кейіпкерінің адамдық жағын зерттейтін таңғаларлық және сыншылардан жоғары баға алған басылымдарды ойлап тапты. Мұндай басылымдардың бірі 1996 жылы жарық көрген SPCL #64 "Командир Наташа" болды. Бұл басылым Робо мен Наташаның өткеніне қатысты және Дхруваның махаббат өмірінде дүрбелең туғызды, ақырында Наташа Дхруваны тастап, Робоның қылмыстық синдикатына қайта қосылды. Дхруваның тегі алғашқы басылымында өте анық түсіндірілгенімен, оның отбасы туралы көп мәлімет болмады. 1997 жылы жарық көрген SPCL #100 "Khooni Khandaan" көп жағынан маңызды басылым болды. Бұл Raj Comics баспасынан шыққан жүздік арнайы басылым ғана емес, сонымен қатар Дхруваның отбасы туралы баяндайтын үш бөліктен тұратын атақты серияның алғашқы бөлігі болды. Дхрува өзінің әкесінің француз азаматы екенін және кісі өлтіруден қашып жүргенін білді. Содан кейін Дхрува үшін әкесінің әділдігін қорғау және оның атынан кісі өлтіруші деген айыпты алып тастау үшін қиын сапар басталды. SPCL #2245 "Gupt" супербатырдың екі жақтары болмауының салдары мен қиындықтары туралы айтты. Жаңа супер зұлым Alchemist Дхруваның асырап алған отбасына шабуыл жасады, осыдан Дхрува өзінің құпиясын жасырмай, қылмысқа қарсы күрескенін қателік пе деп ойлады және отбасының қауіпсіздігіне қауіп келтірді. 1995 жыл шамасында Санжай Гупта жаңа супербатыр Догоны жасаумен айналысқандықтан, Награж туралы жазу және сурет салу жұмысын Анупам Синхаға тапсырды. Бұл Raj Comics тарихындағы ең ұлы супербатырлық серіктестіктің бастауы болды. Дхрува мен Награж жеке-жеке де танымал болғанымен, бұрынғы екі рет бірге келгенде сәттілікке жете алмады, екеуі де Санжай Гупта жазған. 1996 жылы Синха SPCL #67 "Rajnagar Ki Tabahi" басылымын жарыққа шығарды. Бұл 90 беттік басылым екі супербатырдың үшінші рет кездесуі болды, бірақ алғаш рет Анупам Синха жазды. Бұл Raj Comics үшін үлкен коммерциялық және сындық табысқа жетті. Raj Comics 1997 жылды Награж Дхруваның қос әрекеттерінің жылы деп жариялады. Бұл жылы Raj Comics-тің барлық супербатырлары бір-бірімен серіктестікке түсті. Награж бен Дхрува да осы жылдың екі 90 беттік серіктестік басылымдарында ("Pralay" және "Vinaash") қатысты. Содан бері Награж бен Дхрува көптеген екі және көп супербатырлық басылымдарда пайда болды, олардың барлығы да үлкен сәттілікке жетті. Raj Comics-тің ең үлкен және амбициялы жобасы "Nagayana", индуист эпосы Рамаянаға негізделген, 2007 жылдан 2009 жылға дейінгі үш жыл ішінде жарық көрген 8 бөліктен тұратын футуристик серия болды. Бұл серия да екі супербатырдың жобасы болды, онда Награж бен Дхрува қатысты. Жанкүйерлер Награж Дхрува серіктестігін DC Comics-тегі Супермен мен Бэтмен серіктестігімен салыстырды, яғни табиғи қабілеттері жоқ супербатыр және табиғи қабілеттері бар супербатыр. Дхрува 1997 мен 2003 жылдар арасындағы Үнді комикстерінің қараңғы дәуірінде үнемі жарық көретін сирек үнді комикс кейіпкерлерінің бірі болды, өйткені оның адал жанкүйерлері болды. Көптеген үнді комикс баспалары жабылып жатқанда, Синха Дхрува мен Награж серіктестігі арқылы Raj Comics-ке үнемі көмектесіп отырды. 2000 жылы SPCL #185 "Kohraam" басылымы жарық көрді, онда барлық супербатырлар бірікті. Соңында 2001 жылы SPCL #235 "Zalzalaa" басылымы жарық көрді, онда "Brahmand Rakshak" (Ғайыптан қорғаушылар) супербатырлар тобы құрылды, бұл Marvel Comics-тегі "The Avengers", DC Comics-тегі "The Justice League" және King Features Syndicate-тегі "Defenders Of The Earth" сияқты болды. Raj Comics-тің барлық супербатырлары, соның ішінде Дхрува осы топқа мүше болды. 1987 жылдан 2010 жылға дейін Анупам Синха Дхруваның барлық жеке басылымдарымен, сондай-ақ көптеген...

Super Commando Dhruva made his first appearance in GENL #74 "Pratishodh Ki Jwala", published in 1987. A general (GENL) issue used to be a 30 to a 32 page issue. Dhruva's first issue dealt with the origin of the character. In the next issue, GENL #79 "Roman Hatyara", Dhruva founded a government approved crime fighter organisation Star Commando Force. GENL #147 "Swarg Ki Tabahi" introduced Chandika, the main supporting character of the Dhruva series. Eventually, it was revealed that Chandika was his foster sister Shweta Mehra. Over the course of the next few issues, some key elements were added to Dhruva's character including star line, star blade, a utility belt, ability to communicate with dolphins and ability to breathe underwater. Sinha was very sure about one thing: minimal violence. He would not have Dhruva kill anyone as he wanted Dhruva to be a role model for young kids, his main audience. In the initial few issues, Dhruva carried a pistol as a measure of last resort, but never used it. (Dhruv used the pistol in Aadamkhoro ka Swarg. He used and fired two rounds on the Rhino men in the Nagu Islands). This was the first and last time he ever used his gun. Soon after, the pistol was removed from the character. During the initial few years, Anupam Sinha preferred to work alone on his brain child Dhruva, both writing as well as illustrating all Dhruva titles on his own while the cover arts for the titles were mostly supplied by Vijay Kadam, an independent freelance artist. In 1991, when Raj Comics decided to publish its first special (SPCL) issue, they aptly chose to title it, SPCL #1 "Nagraj aur Super Commando Dhruva" which featured Nagraj and Dhruva in prominent roles alongside other Raj Comics superheroes. This issue brought Nagraj and Dhruva together for the first time. In this issue, Dhruva was shown to kill a lot of criminals. This was due to the fact that this issue was written by Sanjay Gupta, the writer of Nagraj, and not by Sinha. The next special issue was a landmark issue in many ways. SPCL #2 "Grand Master Robo" was the first solo hero special issue published by Raj Comics and Dhruva's first solo special issue. It added a lot of new elements to the character's story. It introduced Swarna Nagri (Golden City), which is located at the base of the ocean and hidden from human eyes. Swarna Nagri is the home of Swarna Manavas (Golden Humans), descendants of Devs (Gods). Dhananjay, a warrior from Swarna Nagri, initially fought Dhruva, but became his friend and gave him the power to breathe inside water. This issue also introduced Natasha, daughter of Grand Master Robo and Dhruva's love interest. Natasha went on to become the first and only person to know Chandika's secret identity. Dhruva's ability to communicate with animals and birds was well established but this issue explored Dhruva's ability to communicate with dolphins as well. In 1993, Black Cat (alter ego: Richa) was introduced in a self titled issue to further complicate Dhruva's love life. Initially, Dhruva's stories were detective based stories, with science fiction elements as well. With the success of special issues, Raj Comics scrapped the publishing of general issues for its top two heroes Dhruva and Nagraj, although they continued to publish general issues for other superheroes. From 1991 to 1995, the frequency of Dhruva's solo general issues kept on decreasing and solo special issues kept on increasing. GENL #585 "Chandakal Ki Wapasi", published in 1995, was the character's last solo general issue. Since then, Dhruva has only been seen in the special issues. With this transition from general issues to special issues, Sinha's storytelling also changed. Dhruva's comics now contain more science fiction based time and space travels. Instead of fighting thugs, he was now fighting against supervillains, aliens, and even demons. He was not solving cases anymore, but was saving the world from bigger threats. Although a few fans objected to this transformation of the character, most accepted this change. In spite of this flurry of sci fi/mythical superhero acts, Sinha strived not to lose the basic essence of the character. In the midst of these superhero acts, Sinha came up with some iconic and critically acclaimed issues exploring Dhruva's personal life and human side of his character. One such issue was SPCL #64 "Commander Natasha", published in 1996. This issue dealt with Robo's and Natasha's past and brought turmoil in Dhruva's love life eventually ending with Natasha leaving Dhruva and joining Robo's crime syndicate once again. Although Dhruva's origin was explained very clearly in his first issue itself, not much was known about his family background. SPCL #100 "Khooni Khandaan" published in 1997 was a landmark issue in many ways. Not only was it the hundredth special issue published by Raj Comics, but it was also the first of an iconic three part series that dealt with Dhruva's family background. Dhruva discovers that his biological father was actually a French citizen on the run, wanted for murder. What ensues was an emotional journey for Dhruva to prove his dead father's innocence and remove the stigma of being a murderer from his name. SPCL #2245 "Gupt", dealt with the turmoils and side effects of being a superhero without an alter ego. A new supervillain Alchemist targeted Dhruva's foster family forcing him to wonder whether it was a mistake to become a crime fighter without a secret identity and jeopardising his family's security. Around the year 1995, when Sanjay Gupta got busy with the development of a new superhero Doga, he handed over the job of writing and drawing Nagraj to Anupam Sinha. This paved the way for one of the greatest superhero partnerships in Raj Comics. Dhruva and Nagraj, though popular individually, failed to make a mark when they came together twice before, both issues were written by Sanjay Gupta. In 1996, Sinha came up with SPCL #67 "Rajnagar Ki Tabahi". This mega ninety page issue brought the two superheroes together for the third time overall but for the first time under the writing of Anupam Sinha. It was a huge critical and commercial success for Raj Comics. Raj Comics went on to declare the year 1997 as Nagraj Dhruva Double Action Year. This year saw all Raj Comics heroes featuring in two hero crossover issues with each other. Nagraj and Dhruva too featured in two back to back 90 pages two hero issues that year, "Pralay" & "Vinaash", as part of the celebration of Nagraj Dhruva Double Action Year. Since then both Nagraj and Dhruva have appeared in many two hero and multi hero issues all of which have been huge hits. The biggest and most ambitious project of Raj Comics, "Nagayana", based on Hindu epic Ramayana, was an 8 part futuristic series set in an alternate universe published in a span of 3 years from 2007 to 2009. This series too was a two hero project featuring Nagraj and Dhruva. Fans have likened the partnership of Nagraj Dhruva with the Superman Batman partnership in DC Comics, an invincible superhero and a superhero with no supernatural powers. Dhruva was one of the few Indian comic book heroes that continued to be published regularly during The Dark Age of Indian Comics between 1997 and 2003 owing to his dedicated fan base. While most of the Indian comic book publishing companies were shutting shops, Sinha continued to give timely boosts to Raj Comics through Dhruva Nagraj crossover partnerships. In 2000, SPCL #185 "Kohraam" was published which brought almost all superheroes together. Eventually, in 2001, SPCL #235 "Zalzalaa" was published in which a superhero team "Brahmand Rakshak" (Protectors of the Universe) was formed, much on the lines of The Avengers from Marvel Comics, The Justice League from DC Comics & Defenders Of The Earth from King Features Syndicate. All Raj Comics superheroes including Dhruva became a member of this team. From 1987 to 2010, Anupam Sinha worked on every single Dhruva solo title as well as most of the multi hero titles featuring Dhruva. All these years, various writers worked on Dhruva (most notably Jolly Sinha) but Anupam Sinha was always attached to Dhruva titles in some or the other way, as a writer/co writer and/or artist. In 2010 though, much to the disappointment of the fans, he declared that he will be taking an indefinite break from Super Commando Dhruva. He wrote his last solo title for Dhruva in 2010 and ironically, or rather aptly, titled it "Game Over". Sinha continued to work on Nagraj solo titles as well as multi hero titles featuring Nagraj and Dhruva but stopped working on solo Dhruva titles. Raj Comics studio handed over the job of Dhruva solo titles to younger writers/artists. Sinha always maintained a character continuity in his storylines throughout his solo and crossovers storylines. After Sinha left, with multiple writers working on the character simultaneously, it became more and more unclear as to which Dhruva storyline belongs to the original continuity and which does not. New Writers added subtle changes to the character, although keeping the basic essence of the character still intact. They tried to introduce some new facets to the character. The writer Abhishek Sagar tried to break away from the Anupam Sinha style of writing by giving his stories darker undertones. Even the artists showed the tendency to use darker colors in Sagar's stories, unlike Sinha whose artwork used to be brighter and more colorful. Nitin Mishra came up with contemporary storylines like 'Hum Honge Kamyaab' in 2010, which was his take on the controversies attached with the Commonwealth Games conducted in India in 2010. In this title Dhruva was shown to be more tech savvy as compared to his earlier versions. In 'Samudri Lutere', Nitin Mishra showed a happier and brighter side of Dhruva. In this title, one of the Toads mentioned that Dhruva is a lover boy and Dhruva even displayed his musical talent as a good flautist. In Mandar Gangele'''s 'Gehri Chaal', Dhruva shot an ad for 'Anti smoking campaign'. This was in contrast to Sinha's Dhruva who never showed any inclination towards music, acting or solving realistic cases based on contemporary issues. In October 2012, Raj comics launched Nagraj Pratishodh Ki Jwala Silver Jubilee Edition'' at the 2nd Mumbai Films and Comics Convention. It was a deluxe edition that contained the reprints of the debut issues of Nagraj and Dhruva on jumbo (34.6 * 24.8 cm) sized papers to celebrate the completion of 25yrs of the two most popular characters of Raj comics. In December 2014, a series named "Bal Charit" was launched, with its first issue "Hunters" being released. This series is projected to be a milestone, with Dhruv's childhood to be told in great detail for the first time. In 2015, "Rajnagar Rakshak" series was launched, with the first issue of the same name being released in January. This series is special because Dhruv is featured for first time with Inspector Steel in a 2 in 1 comic, despite both the superheroes being in action in the same city for a long time. In September 2020, Manoj Gupta authored a short comic book featuring Super Commando Dhruva battling Depression. The comic book was released as a free for all special issue intended to spread awareness on World Suicide Prevention Day. "For writers Manoj Gupta and Ayush Gupta, the aim wasn't to spread awareness about mental illness but instead, to normalise it. ", writes Dalreen Ramos in an article for Mid Day.

Ойдан шығарылған кейіпкер өмірбаяны

Дхрува Шям мен Раданың отбасында дүниеге келді. Олар Раджанагар қаласының шетінде орналасқан Юпитер циркінде өнер көрсететін трапеция шеберлері еді. Дхрува циркте өсіп-өнді. Цирктің жолбарыстарының, пілдерінің және басқа да үй жануарларының арасында өскен Дхрува жануарлармен қарым-қатынас жасауды үйренді. Юпитер циркінің әр артисі Дхруваны жақсы көріп, оған өздерінің шеберліктерін үйретті. Мықты адам Геркулес оған бодибилдингті үйретті. Рингмастер оған жануарларды бағынуды үйретті. Ол пышақ лақтырушыдан пышақ лақтыруды, сонымен қатар оқ ату және мотоциклде трюк жасауды үйренді. 14 жасында ол Юпитер циркінің қойылымдарында өнер көрсетуді бастады және оның таңғажайып өнері Юпитер циркінің үлкен танымалдыққа ие болуына көмектесті. Бәсекелес Globe циркінің иесі Босс Юпитер циркін жоюды жоспарлап, оған өзінің мықты адамы Юбиско мен мерген Бонды жіберді. Юбиско Юпитер циркін өртеп, ішіндегі барлығын, соның ішінде Дхруваның ата-анасын да қаза таптырды. Қырғыннан аман қалған Дхрува жақындарының өлімінен кек алуға және қоғамнан зұлымдықты жоюға ант берді. Одан кейін болған оқиғалар Globe циркінің жабылуына әкелді. Кейін қалалық полиция бастығы Ражан Мехра Дхруваны өзінің ұлы ретінде қабылдады. Дхрува қылмысқа қарсы күресін жалғастыруды шешіп, Раджанағарды өзінің операциялық базасы ретінде таңдады. Кейіннен Дхрува өзіне көмектесу үшін Commando жасағын құрды.

Тұлғалық қасиеттері

Дхрува – қарапайым, мейірімді және жерге байланысты тұлға ретінде танылады. Ол өте жұмсақ сөйлейтін, әдепті, қарттарды құрметтейтін адам. Ол әрқашан таза киініп, жағасы түймеленген, шашы ұқыпты болады. Анупам Синха білгендей, супер қабілеттері мен екінші жағы (alter ego) жоқ батыр болғандықтан, Дхрува комикс супер қаһармандарының әлемінде шындыққа ең жақын нәрсе, балалардың сезіміне жақын, балалар еліктегісі келетін кейіпкер. Синха Дхруваның балалар үшін үлгі болғанын қалады. Ол балаларға бір уақытта мықты да, әдепті де болуға болатынын көрсеткісі келді. Анупам Синха 2012 жылдың ақпан айында Facebook парақшасында Дхруваның танымалдығы мен оның тұңғыш кітабы туралы жазды: «25 жыл бұрын жасаған ең табысты кейіпкерімнің алғашқы кітабы әлі де басылып, сатылуда! Барлығы үшін Құдайға шүкір!» 2013 жылы Raj Comics өзінің онлайн дүкені мен Flipkart-тағы сату көрсеткіштеріне сүйене отырып, ең көп сатылған 20 кітаптың тізімін жариялады. Олардың 6-сы Дхруваның жеке кітаптары болса, қалған 14-і Дхрува басты рөлдердің бірінде ойнаған көп батырлы/кроссовер кітаптары еді, осылайша ол Raj Comics-тің ең танымал супербатыры атанды. 2020 жылдың қараша айында «Санжай Гуптаның Raj Comics» ресми Facebook парақшасында сауалнама өтті. Нәтижесінде Дхрува Raj Comics-тің ең сүйікті кейіпкері ретінде бірінші орынды иеленіп қана қоймай, оның танымалдығы басқа кейіпкерлердің барлығының танымалдығынан асып түсті. Үндістанның хинди тілінде сөйлейтін штаттарында және шетелде тұратын үндістер арасында өте танымал болғанымен, бұл кейіпкер халықаралық аренада және Оңтүстік Үндістанның хинди тілінде сөйлейтін емес аймақтарында көп танылмады. 2009 жылы Raj Comics алғаш рет Оңтүстік Үндістанның хинди тілінде сөйлейтін емес штатының бірі – Карнатакада дүкендер ашты, осылайша олар үнділік хинди комикстерімен танысты. Дхрува халықаралық аренада да өзін таныта бастады. 2011 жылдың тамызында «Бостон глобусы» американдық емес комикс супербатырлары туралы мақала жариялады. Олар жеті түрлі ұлттың комикс супербатырларын талдады, олардың ішінде Канаданың Капитан Канук, Австралияның Эден Феси, Қытайдың Супер Инфраман, Мексиканың супербатыры Зуман: Эль-Хомбре Моска, француз супербатыры Супербой, Сауд Арабиясының Жаббар Құдіретті және үнділік комикстерді бейнелейтін Дхрува болды. Бұл кейіпкерге сыншылар оң баға беріп қана қоймай, жеті батырдың ішінде Дхруваны ең жоғары бағалады – 10 балдық шкала бойынша 8 бал. Испан жазушысы Крис Райт Дхрува туралы сынды қорытындылады: «Супер Командо Дхрувада кемшілік табу қиын – ол ең жақсы мағынада толығымен ақылдан тыс». Болливудтың «Хум до хамаре до» фильміндегі басты рөлді ойнаған актер Раджкумар Раоның кейіпкерінің аты «Дхрув» – бұл Супер Командо Дхрувтің есімінен шабыттандырылған. Фильмде Супер Командо Дхрувтің стикері және оның аты да айтылады.

Dhruva comes out as a humble, gentle and down to earth kind of personality. He is a very soft spoken and mild mannered guy who respects his elders. He is always well dressed with a buttoned collar and sports well kept hair. Anupam Sinha knew that being a hero with no superpowers and no alter ego, Dhruva was probably the closest thing to reality in a world of comic book superheroes, a character that children could relate to, a character that children could try to emulate. Sinha wanted Dhruva to become a role model for the kids. He wanted to show the kids that one can be tough and well mannered at the same time. In Sinha's words: "I wanted to show that a well behaved and well brought up child should not fear being called a wimp." Anupam Sinha mentioned on his Facebook wall in Feb 2012 referencing to Dhruva's popularity and his debut title, "the first book of my most successful character yet, which I made 25 years ago is still in print and sells! Thank you God for everything!" In 2013, Raj comics published a list of Top 20 best sellers titles on their official Facebook page based on the sales figures on their own online store and Flipkart. While 6 of them were Dhruva's solo titles, the remaining 14 were multi hero/crossover titles featuring Dhruva as one of the leading character, thereby making him the most popular Raj comic superhero. In November 2020, a poll was conducted on the official new Facebook page of 'Raj Comics by Sanjay Gupta'. As an outcome, Dhruva not just secured first place as the most loved Raj Comics character but also the popularity of Dhruva's alone came close to the popularity of all other characters combined. Although hugely popular in Hindi speaking states of India and the Indians living abroad, the character hardly got any recognition internationally as well as in non Hindi speaking regions of South India. In 2009, for the first time, Raj Comics opened stores in Karnataka, one of the non Hindi speaking states of South India, giving them a taste of Indian Hindi comics. Dhruva has also slowly made his presence felt in the international arena as well. In August 2011, The Boston Globe ran a feature on non American comic book superheroes. They analysed comic book superheroes belonging to seven different nationalities which included Captain Canuck of Canada, Eden Fesi of Australia, Super Inframan of China, Zooman: El Hombre Mosca – a Mexican superhero, Superboy – a French superhero, Jabbar The Powerful of Saudi Arab and Dhruva representing Indian comics. Not only did the character receive positive reviews from the columnist, but he also rated Dhruva the highest among the seven heroes awarding him a rating of 8 out of 10. Spanish writer Chris Wright summed up the review for Dhruva – "It's hard to find fault with Super Commando Dhruva – he is completely nuts in the best possible way.". In the Bollywood film 'Hum do hamaare do' lead actor Rajkummar Rao's character name 'Dhruv' is inspired by Super Commando Dhruv. A sticker of Super Commando Dhruv and his name is also mentioned in the movie.