Кіріспе
Фильмді туынды шығарма ретінде жасау құқығы. Фильмдік құқық – бұл авторлық құқық бойынша белгілі бір зияткерлік меншік нысанының туынды шығармасы ретінде фильм жасау құқығы. АҚШ заңнамасында бұл құқықтар авторлық құқықтың иесіне тиесілі, ол оларды киноиндустрия өкіліне сата алады (немесе "опциялай алады") – әдетте продюсерге немесе режиссерге, кейде мұндай мүліктің мамандандырылған брокеріне. Ол кісілер кейіннен индустрия мамандарын жинап, мүлікті фильмге айналдыру үшін қажетті қаржылық қолдауды қамтамасыз етуге тырысады. Мұндай құқықтар аяқталған кинофильмді коммерциялық түрде көрсету құқығынан өзгеше, және олар әдетте "көрсету құқығы" немесе "қоғамдық көрсету құқығы" деп аталады.
Film rights are rights under copyright law to produce a film as a derivative work of a given item of intellectual property. In US law, these rights belong to the holder of the copyright, who may sell (or "option") them to someone in the film industry—usually a producer or director, or sometimes a specialist broker of such properties—who will then try to gather industry professionals and secure the financial backing necessary to convert the property into a film. Such rights differ from the right to commercially exhibit a finished motion picture, which rights are usually referred to as "exhibition rights" or "public performance rights".
Шығу тегі
Құрама Штаттарда бұрын жарияланған немесе өндірілген, әлі де авторлық құқығы сақталған материалдардың киноқұқықтарын қамтамасыз ету қажеттілігі сот шешімдерінен туындайды. 1907 жылы Калем компаниясы генерал Лью Уоллестің «Бен-Хур» романының бір рулонды үнсіз фильмін, алдымен киноқұқықтарын сатып алмастан жасады. Уоллестің мұрагерлері және оның американдық баспасы Harper & Brothers авторлық құқықты бұзғаны үшін сотқа шағымданып берді. АҚШ Жоғарғы Соты талапкерлердің пайдасына шешім шығарып, барлық бейімделулер авторлық құқыққа бағынатындығын қалыптастырды.
Опциялар
Өндірушілер сценарийді опционмен алғанда, олар зияткерлік меншік құқықтарын сатып алу құқығын сатып алады. Опциондық төлем әдетте құқықтар бағасының 10% құрайды, егер өндірушілер жобаларына толық қаржыландыру тауып, оған "жасыл жарық" жақса. Көптеген жобалар "жасыл жарық" алмайды, сондықтан опциялар өндірушілерге жоба іске аспаған жағдайда залалды азайтуға көмектеседі. Егер жобаға "жасыл жарық" берілсе, опция фильм құқықтарын сатып алуға заңдық міндеттеме береді. Опцион шартында оның қанша уақытқа дейін күшінде екендігі көрсетіледі. Егер өндіруші белгіленген мерзім ішінде (мысалы, екі жыл) жобаны іске қоса алмаса, опция күшін жояды. Осыдан кейін құқық иесі бұрын опцияланған құқықтарды қайта сатуға шығара алады. Немесе шарт өндірушіге опцияны белгілі бір төлем үшін жаңару мүмкіндігін береді.
Атау тізбегі
Скрипттердің даму кезеңінде тоқтап қалуы жиі кездесетін жағдай болғандықтан, сценарийге жасалған опциялар мерзімі бітіп, бірнеше рет қайта сатылуы мүмкін. Сондай-ақ, опцияны сатып алып, сценарийді өңдеген продюсерлер өздері жасаған туынды жұмыстарға авторлық құқыққа ие болады, ал бастапқы құқық иеленуші негізгі құқықтарды сақтайды. Осы құқықтық тізбек "атау тізбегі" деп аталады. Егер негізгі құқықтар бөлініп кетсе, бұл тізбек түсініксіз болуы мүмкін. Продюсерлер белгілі бір аймаққа (мысалы, елге, бүкіл әлемге немесе ғаламға) құқықтарды сатып ала алады және/немесе тауарлық құқықтар сияқты қосымша құқықтарды сатып алуы мүмкін. Кейбір жағдайларда сценарийдің нақты бір нұсқасының кімге тиесілі екені және қандай құқықтар бар екені белгісіз болуы мүмкін. Осы себепті, көңіл көтеру саласындағы заңгер үшін атау тізбегінің қаншалықты "таза" екенін анықтау өте маңызды.