Кіріспе
2005 жылы 30 қыркүйекте Данияның Jyllands Posten газетінде ислам пайғамбары Мұхаммедтің сатиралық карикатуралары жарияланды, бұл зорлық-зомбылыққа, тұтқындауларға, мемлекеттер аралық шиеленіске және сөз бостандығының шегі мен Батыс елдерінде мұсылмандардың орны туралы пікірталасқа әкелді. Көптеген мұсылмандар Мұхаммедтің бейнесін дінге қарсы деп есептеді, ал көптеген батыстықтар сөз бостандығы құқығын қорғады. Көптеген үкіметтер, ұйымдар мен жеке тұлғалар наразылықтарға немесе карикатураларға қатысты өз ұстанымдарын білдіретін мәлімдемелер жасады.
Danish newspaper Jyllands Posten's publication of satirical cartoons of the Islamic prophet Muhammad on September 30, 2005, led to violence, arrests, inter governmental tension, and debate about the scope of free speech and the place of Muslims in the West. Many Muslims stressed that the image of Muhammad is blasphemous, while many Westerners defended the right of free speech. A number of governments, organizations, and individuals have issued statements defining their stance on the protests or cartoons.
Өлімдер
Ауғанстанда кем дегенде төрт наразылық білдіруші Михтарламда және Баграмдағы АҚШ әуе базасында қаза тапты. Сомалидің Боссасо қаласында наразылықтың қалың жұртты басып кетуі салдарынан бір бала қаза болды. 2006 жылдың 5 ақпанында Ливанның Бейрут қаласындағы Дания елшілігінде бір наразылық білдіруші көз жұмды. 2006 жылдың 6 ақпанында Бейрутте (Ливан) Дания консулдығын өртеп жіберген бір демонстранттың денесі баспалдақтан табылды. Ауғанстанның Лағман провинциясында бір наразылық білдіруші атып өлтірілді. 2006 жылдың 7 ақпанында Ауғанстанның Маймана қаласында НАТО базасына жасалған шабуылда 4 адам қаза тауып, 22 адам жарақат алды. 2006 жылдың 5 ақпанында Түркияның Трабзон қаласында католик діни қызметкері Андреа Санторо қаза тапты. Екі күннен кейін 9 мм пистолетпен қаруланған 16 жасар мектеп оқушысы ұсталды. Оқушы полицияға мультфильмдердің ықпалында болғанын айтты. 2006 жылдың 13 ақпанында Пәкістанның Лахор қаласында екі адам қаза тапты. Келесі күні Пәкістанның Пешавар қаласында екі адам, ал Лахорда тағы біреуі қаза болды. 2006 жылдың 17 ақпанында Ливиядағы наразылық акцияларында 11 адам көз жұмды. 2006 жылдың 18 ақпанында Нигерияның солтүстігінде 16 адам қаза тапты, наразылық білдірушілер христиан шіркеулері мен іскерлік орындарына шабуыл жасап, өртеп жіберді. 2006 жылдың 24 ақпанына дейін Нигерияда, мұсылмандар басым Солтүстік аймақта христиандарға жасалған шабуылдар нәтижесінде діни қақтығыстарда 146 адам қаза тапты. 2006 жылдың 14 сәуірінде Египеттің Александрия қаласындағы копт шіркеуінде 67 жастағы христианды 25 жастағы мұсылман пышақтап өлтірді. Сол уақытта басқалары екі копт шіркеуіне шабуыл жасап, оннан астам христианды жарақаттады. Египет Ішкі істер министрлігіне сілтеме жасайтын баспасөз хабарларына сәйкес, қылмыскер Мұхаммед пайғамбардың карикатураларын жариялағаны үшін кек қайтару мақсатымен әрекет еткен. 2006 жылдың 3 мамырында 28 жастағы пакистандық Әмір Абдур Рехман Чима Германияның Берлин қаласындағы түрмеде, неміс газеті Die Welt-тің бас редакторына шабуыл жасауға талпынысы үшін сотталуды күтіп жүргенде, өз-өзіне қылмыстық іс қозғады. Оның денесін тексеру кезінде екі жоғары лауазымды пакистандық полиция шенеунігі болды.
Демонстрациялар мен тәртіпсіздіктер
Картиналарға қарсы демонстрациялар бірнеше басым немесе ішінара мұсылман елдерде, соның ішінде Филиппин мен Индонезияда өтті. Бұл демонстрациялардың басты ерекшелігі – Дания, Франция және Норвегия елдерінің туларын өртеу болды. Сонымен қатар швейцариялық туы да кейбір наразылық акцияларында өртелді. Бұл наразылықтардың кейбіреулерінде көптеген американдық, британдық және израильдік тулар да өртелді. Кейбір демонстранттар даниялық тудың үстінен жүріп, оны жыртып тастады. Данияның туында крест бар болғандықтан, Дания туын қорлау даниялықтарға қарсы және христиандыққа қарсы деп қарауға болады. Ресейлік БАҚ-қа берген сұхбатында американдық газет карикатураларды жасап, Jyllands Posten оны таратып отырғаны айтылды. Бұл дау Пәкістанда жұмысшылар ереуілі мен наразылық акцияларын, Бағдадта бұқаралық демонстрацияларды тудырды. Палестиналық аумақтарда мыңдаған адам демонстрацияларға қатысты, ал Газа секторындағы қарулы адамдар сол аймақтағы скандинавиялықтарға қарсы зорлық-зомбылықпен қорқытты. Еуропалық Одақтың Газадағы кеңсесіне әл-Ақса шейіттері бригадасының 15 бетперделі қарулы адамы шабуыл жасады. Олар Дания мен Норвегиядан кешірім сұрады, бірақ 30 минуттан кейін атыс немесе жарақаттарсыз кетті. 2 ақпанда палестиналық қарулы адамдар Газадағы ЕО штаб-пәтерін "Джилландс Постен" суреттеріне наразылық білдіру үшін жапты. CNN хабарлағандай, "Палестиналық исламдық жихад және Әл-Ақса шейіттері бригадасы, палестиналықтардың бұрынғы биліктегі партиясы ФАТХ-тың қарулы қанатының бетперделі мүшелері әуеге оқ атып, бір адам топтың талаптарын оқыды. Қарулы топ Еуропалық Одақ кеңсесінің есігіне еуропалықтардың мусулмандардан кешірім сұрамайынша ғимарат жабық болатынын жазды, өйткені олардың көпшілігі карикатураларды қорлау деп санайды". 6 ақпанда Ауғанстанда кем дегенде төрт демонстрант көтерілісшілерге қарсы күрес полициясының атысына ұшырады, олар Кабулдан тыс Баграм әуе базасына шабуылға қатысқан кезде, тағы екеуі Михтарламда қаза тапты. 24 ақпанда наразылық акцияларында ең аз дегенде 150 адам, олардың көпшілігі нигериялықтар қаза тапты.
Өліммен қорқыту
Суреттердің жариялануына жауап ретінде Ұлыбританияның исламшыл тобы "Аль Гураба" өз веб-сайтында "Мұхаммед пайғамбарды қорлағандарды өлтіріңіздер" деген мақала жариялады. Мақалада былай делінген: "Мұхаммед пайғамбарды қорлау – мұсылмандар төзбейтін нәрсе, ал Исламда осы іс үшін өлім жазасы қарастырылған. Бұл – пайғамбардың сүннеті және осындай адамдарға қатысты Исламның үкімі, оны кез келген мұсылман орындай алады." "Аль-Гураба" 3 ақпанда Лондонның орталық мешітінен Дания елшілігіне дейін шеру ұйымдастырды. Шеруге қатысушылар "Исламды мазақтайтындарды қырғынға ұшыратыңыздар", "Исламды қорлағандарды өлтіріңіздер", "Еуропа, сіздер жауап бересіздер, сіздердің 9/11-леріңіз жолда", "7/7-леріңіз жолда", "Еуропа, сіздер жауап бересіздер, Бен Ладен жолда", және "Еуропа, муджахидтер келе жатқанда сіздер тізе бүгіп келесіздер" деген жазулары бар плакаттарды көтеріп жүрді. "Аль-Гураба" веб-сайтында осыған ұқсас тақырып болғанына қарамастан, олардың өкілі Анжем Чоудари плакаттарды кім жазғанын білмейтінін мәлімдеді. Барлық партиялардың депутаттары бұл шеруді айыптап, полицияға бұл қорқытулардың кісі өлтіруге ұлтас болатынын айтып, кінәлілерді іздеуді талап етті.
Шіркеулер
29 қаңтарда Ирактың Бағдад және Киркук қалаларындағы алты шіркеуде көлік бомбалары жарылып, 13 жасар ғибадатшы Фади Раад Элиас қаза болды. Ешбір экстремист суреттерге жауап беруді мойындамады, сондай-ақ бұл Ирак шіркеулеріне жасалған алғашқы шабуыл емес еді, бірақ шіркеудің епископы "[ш]іркеулердегі жарылыстар – Еуропа баспасөзінде жарияланған карикатураларға реакция болды. Бірақ христиандар Еуропада жарияланған мәліметтерге жауапты емес" деді. Ирактағы көптеген ассириялықтар "Батыстықтар кез келген адам бізге шабуыл жасауы мүмкін екенін айтпауы керек [жауап ретінде]", және "Бүгін мен христиан болғандықтан көшеде жүруден қорқамын" сияқты пікірлер білдірді. 6 ақпанда Қара теңіздегі Трабзон портындағы шіркеу есігі алдында итальяндық католик діни қызметкері Андреа Санторо атып өлтірілді. 7 ақпанда ұсталған күдікті – 16 жастағы түрік мұсылман жасөспірімі екені белгілі болды, ол прокурорға өз әрекетінің себебі карикатураларға қарсы наразылық екенін айтты. Сондай-ақ 6 ақпанда "Әділет армиясының әскери қанаты" тобы Рамадиде христиандардан "іслам мен мұсылмандарды қорлағандықтан шіркеулерде және басқа да құдайға табыну орындарында діни рәсімдерін тоқтатуды" талап етіп, парақшалар таратты. 2006 жылдың 18 ақпанында Нигерияның солтүстігінде 11 шіркеу және бірнеше христианға тиесілі бизнес нысандары наразылар тарапынан өртеліп кетті. 2 ақпанда Батыс жағалаудағы палестиналықтардың бір тобы "Ислами жихад" қол қойған "Газадағы шіркеулер шабуылға ұшырауы мүмкін" деген парақшаларды таратты. Дания үкіметі Ирактағы Дания әскерлеріне қарсы фетва жарияланғанын мәлімдеді. Үкімет әскерлерінің қауіпсіздігін күшейтуге жауап ретінде шаралар қабылдады.
Елшілікті өртеп жіберу
4 ақпанда Дамасктегі Дания және Норвегия елшіліктеріне ашулы халық шабуыл жасағаннан кейін өрт қойылды. Дания елшілігі орналасқан ғимаратта Чили және Швеция елшіліктері де болды, олардың екеуінің де ағымдағы дауға ресми қатысы жоқ. Мереке болғандықтан ғимарат бос болды. Осы оқиғаға жауап ретінде Дания және Норвегия Сыртқы істер министрліктері Сириядағы өз азаматтарына дереу елді тастап кетуді ұсынды және ескерту жасады. Газадағы неміс мәдени орталығына палестиналық студенттер шабуыл жасады. 19 қазанда Алжир, Босния және Герцеговина, Египет, Индонезия, Иран, Марокко, Пәкістан, Ливия, Сауд Арабиясы және Түркия сияқты ислам елдерінің он елшісі, сондай-ақ Даниядағы палестиналық делегация басшысы премьер-министр Андерс Фог Расмуссенге кездесу өткізу туралы өтінішпен хат жіберіп, оны жеккөрушілік сөздерден, соның ішінде депутат Луиза Фреверт, Данияның мәдениет министрі Брайан Миккелсен және Radio Holger радиостанциясы жасаған мәлімдемелерден бас тартуын сұрады. Расмуссен сөз бостандығына қол сұғуға болмайтынын айтып, өтінішті қабылдамады, бірақ дінге қарсы әрекеттер мен кемсітушілік жағдайларын сот арқылы қарауға болатынын мәлімдеді. Бұл мұсылмандар тарапынан құрметсіздік ретінде қабылданды.
Солтүстік елдер
10 қаңтарда Норвегияның маргиналды христиандық журналы «Магазинет» Jyllands Posten-нен рұқсат алғаннан кейін суреттерді жариялады. Норвегияның ірі газеттері Jyllands Posten-нен түскен көшірмелерді басып шығарды және барлық карикатураларды онлайн нұсқаларында қайта жариялады; бірнеше күн бұрын швед газеті «Expressen» оқиға туралы мақаламен бірге екі суретті жариялаған еді. Норвегиялық ер адам журналдағы адамдардың өміріне қауіп төндірді, бірақ кейін полиция алдында бұл тек әзіл болғанын мәлімдеді. Норвегия Сыртқы істер министрлігі Таяу Шығыстағы елшілеріне хат жолдады, онда Норвегия қоғамының негізгі қағидаларының бірі – сөз бостандығы екені айтылды, бірақ «Магазинет» мұсылмандардың сеніміне құрмет көрсетпегеніне өкініш білдірді. 30 қаңтарда палестиналық топтар барлық скандинавтардың палестиналық территорияларды дереу тастап кетуін талап етті. 30 қаңтарда ислами ұйым «Муджахедтер армиясы» Дания мен Норвегиядағы «барлық қол жетімді нысаналарға» қарулы шабуылдар жасауға шақырды.