Кіріспе

Қазақстанның бұрынғы ұзақ мерзімді президенті Нұрсұлтан Назарбаев спорт ұйымдастырушыларын ел халқының 30 пайызын спортқа тартуға шақырды. Мемлекетте көптеген спорт клубтары бар, онда адамдар түрлі спорт түрлерімен айналысады; спорт нысандары жалпы жұртқа қолжетімді. Қазіргі таңда Қазақстанда ірі халықаралық турнирлер өтіп жатыр; Астана мен Алматы 2011 жылы 27 елден командалар қатысқан VII Азия қысқы ойындарын қабылдады. Қазақстан Олимпиада жарыстарында үздіксіз өнер көрсетіп келеді. Оның ішінде бокс бойынша ерекше табысқа жеткен. Бұл Орталық Азия мемлекетіне назар аудартып, оның спортшыларының әлемдік деңгейдегі танымалдығын арттырды. Қазақстанның Алматы қаласы қысқы Олимпиада өткізуге екі рет үміткерлік білдірді: 2014 жылы және қайтадан 2022 жылғы қысқы Олимпиадаға. Астана мен Алматы 2011 жылғы Азия қысқы ойындарын қабылдады. 2007 жылғы Азия қысқы ойындарына 25 елден спортшылар қатысты. Ауғанстан (3)
Қытай Халық Республикасы (159)
Қытай Тайбэйі (14)
Гонконг (26)
Үндістан (5)
Иран (14)
Жапония (112)
Иордания (3)
Қазақстан (104)
Қырғызстан (5)
Кувейт (22)
Ливан (3)
Макао (26)
Малайзия (21)
Моңғолия (23)
Непал (2)
Солтүстік Корея (66)
Пәкістан (7)
Палестина Ұлттық Агенттігі (1)
Филиппин (5)
Оңтүстік Корея (118)
Тәжікстан (3)
Таиланд (23)
Біріккен Араб Әмірліктері (19)
Өзбекстан (11)

Футбол

Футбол Қазақстандағы ең танымал спорт түрі. Қазақстан футбол федерациясы – осы спорттың ұлттық басқару органы. ФФК ерлер, әйелдер және футзал құрамаларын ұйымдастырады.

Велоспорт

Велоспорт Қазақстанның ең табысты спорты. Александр Винокуров командада Қазақстан атынан өнер көрсетті. Винокуров 2003 жылғы «Тур де Франс» жарысында жалпы есепте үшінші орын алып, тамаша нәтижелер көрсетті. 2005 жылғы «Тур де Франс» жарысында Винокуров 5-ші орынды иеленді, ал тағы екі жас қазақстандық – кейіннен 2006 жылғы «Вуэльта-а-Испания» жарысында 3-ші орын алған Андрей Кашечкин және 2012 жылғы «Лиж-Бастонья-Лиж» жеңімпазы, қазіргі кезде әлемдегі ең үздік спринтерлердің бірі Максим Иглинский тиісінше 19-шы және 37-ші орындарды алды. 2006 жылы допингке байланысты туындаған мәселелерден кейін Винокуровтың командасы «Либерти Сегурос» командасын 2006 жылғы «Тур де Франс» жарысынан шығаруға мәжбүр болды. Винокуров қазақстандық бизнес компанияларының қаржыландыруымен жаңа команда құруға көмектесті және формаларына қазақстандық тудың түсін таңдады. Сол жылы Винокуров пен Кашечкин Испаниядағы «Вуэльта-а-Эспания» жарысында жалпы есепте бірінші және үшінші орындарды жеңіп алды. Винокуров 2012 жылғы Лондон Олимпиадасында веложарысқа қатысып, алтын медальді иеленді. 2006 жылдың қыркүйегінде Винокуров 61-ші «Вуэльта-а-Испания» жарысында 17-ші кезеңнің соңына 23 шақырым қалғанда Алехандро Вальвердеге қарсы сәтті шабуыл жасап жеңіске жетті. Одан кейін ол келесі төрт кезеңде де көшбасшылығын сақтап, соңғы жеке уақыт сынағында да жеңіске жетіп, «Вуэльта» жарысын жеңіп алды. 2007 жылы Винокуров пен Кашечкин 2006 жылғы команданың демеушілерімен бірлесіп, жаңа команда құрды, бірақ олардың тарихы бөлек болды. Тағы бір белгілі кәсіби велоспортшы Андрей Кивилев 2003 жылғы Париж-Ницца жарысында апатқа ұшырап қайтыс болды.

Бокс

Қазақ боксшылары әлемде жақсы танымал. Соңғы үш Олимпиада ойынында олардың өнері ең жақсылардың қатарында бағаланды және үш ойында да Куба мен Ресейден басқа әлемдегі ешбір елге қарағанда көп медаль жеңіп алды. 1996 және 2004 жылдары үш қазақстандық боксшы (1996 жылы Василий Жиров, 2004 жылы Бахтияр Артаев және 2012 жылы Серік Сапиев) турнирдің ең үздік боксшысы ретінде Вал Баркер кубогімен марапатталды, ол турнирдегі ең шебер боксшыға беріледі. Жамбыл облысында туған, бірақ Ресей атынан сынға түскен Олег Маскаев 2006 жылдың 12 тамызында Хасим Рахманды нокаутқа жіберіп, WBC ауыр салмақ чемпионы атанды. Қазіргі WBA, WBC, IBF және IBO орта салмақ чемпионы – қазақстандық боксшы Геннадий Головкин. Ресей атынан өнер көрсеткен, бірақ Қарағанды қаласынан шыққан Наташа Рагосина бокс карьерасы барысында әйелдердің супер орта салмағы бойынша жеті түрлі титул мен ауыр салмақ бойынша екі титул жеңіп алды. Ол WBA әйелдер супер орта салмағы бойынша ең ұзақ сақталған чемпион және WBC әйелдер супер орта салмағы бойынша ең ұзақ сақталған чемпион атанды.

Олимпиадалық бокс

Қазақ боксшысы қатысқан барлық Олимпиада ойындарында медаль жеңіп алды. Токио-2020 ойындары – қазақ боксшысының алғаш рет алтын медаль жеңіп алмаған ойындары (бронза медаль жеңіп алынды). Бокс спортында Қазақстан 2000 жылғы Австралияның Сидней қаласында өткен жазғы Олимпиада ойындарында жақсы нәтижелер көрсетті. Екі боксшы – Бекзат Саттарханов және Ермахан Ибраимов – алтын медальдар еншісіне түсті. Тағы екі боксшы – Булат Жұмаділов пен Мұхтархан Ділдабеков – күміс медальдар жеңіп алды.

Мұз үстіндегі хоккей

Қазақстанның ұлттық хоккей құрамасы 1998 және 2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарында, сондай-ақ 2006 жылғы ерлер арасындағы әлем чемпионатында бақ сынаған. Қазақстан хоккей чемпионаты 1992 жылдан бері өткізіліп келеді. "Барыс Астана" – Қазақстандағы негізгі кәсіби хоккей командасы. Олар 2008-09 маусымға дейін Қазақстан ұлттық лигасында ойнаған, содан кейін Континентальдық хоккей лигасына (КХЛ) көшті. Ал "Казцинк Торпедо" 1996 жылдан бері Жоғарғы хоккей лигасында, ал "Сарыарқа Қарағанды" 2012 жылдан бері ойнап келеді. Қазақстанның ең үздік хоккейшілері – Ник Антропов, Иван Кульшов және Евгений Набоков. Бұлбұл Картанбай – қазақстандық үздік әйел хоккейші, қазір Нью-Джерси штатындағы NWHL Metropolitan Riveters командасының құрамында ойнайды.

Жеңіл атлетика

Дмитрий Карпов – 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында, сондай-ақ 2003 және 2007 жылғы жеңіл атлетика әлем чемпионаттарында қола жүлдегер атанған көрнекті онсайысшы. Ольга Рыпакова – үш қадаммен секіруге (әйелдер) маманданған спортшы, 2011 жылғы жеңіл атлетикадан әлем чемпионатында күміс, ал 2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында алтын медаль жеңіп алды. Жанкүйерлері оны «Олимпиада ханшайымы» деп атады. Болгариялық 28 жастағы Елдос Сметов 60 килограм салмақ дәрежесінде голландиялық Торнике Цжакадоеадан жеңіске жетіп, қола медальді иеленді. Сметов 2016 жылы Рио-де-Жанейрода өткен Олимпиада ойындарында күміс медаль ұтқан.

Баскетбол

Қазақстанның ең танымал баскетболшысы – 1960-1970 жылдары ЦСКА Мәскеу клубы мен КСРО ұлттық баскетбол құрамасында ойнаған Алжан Жармұхамедов. Мансабы бойы ол әлемдегі ең беделді баскетбол жарыстарында, оның ішінде жазғы Олимпиада ойындарында, баскетболдан әлем чемпионатында, Евробаскетте (Еуропа баскетбол чемпионатында) және Евролигада көптеген жүлделер мен медальдар жеңіп алды. 1971 жылы ол КСРО-ның Халықаралық кластың спорт шебері атағын алды, ал бір жылдан кейін "Құрмет белгісі" орденімен марапатталды. Қазақстанның ұлттық баскетбол құрамасы 1992 жылы, КСРО тарағаннан кейін құрылды. Құрылғаннан бері ол континенттік деңгейде бәсекеге қабілетті. Оның ең үлкен жетістігі 2002 жылғы Азия ойындарында болды, онда Филиппин құрамасын жеңіп, қола медальді иеленді. Қазіргі FIBA Азия кубогы деп аталатын Азия баскетбол чемпионатында қазақстандықтардың ең жақсы нәтижесі 2007 жылы 4-орын болды.

Тіпті жаяу жүзу

Шаңғышы Владимир Смирнов 1988, 1994 және 1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарында барлығы жеті медаль жеңіп алды, соның ішінде 1994 жылы 50 шақырымдық жарыста алтын медаль. Ол сондай-ақ 1987 жылдан 1995 жылға дейінгі Әлем чемпионаттарында барлығы 11 медаль жеңіп алды, оның төртеуі алтын медаль болды. Белсенді карьерасының бастапқы кезеңінде ол Кеңес Одағын, ал кейінгі кезеңінде Қазақстанды ұсынды.

Ритмді гимнастика

Алия Юсупова Афинада өткен жазғы Олимпиада ойындарында 4-орынға ие болды. Ол бұрынғы бірнеше турнирлерде жүлделі орындарға ие болған. Қазіргі таңда ол әлемдегі үздік ырғақты гимнасттардың қатарында саналады. 2009 жылдың соңында Алия Юсупова спорттан қанағаттандырғаннан кейін, Қазақстан әлемдегі жетекші орнын сақтап қалды. Бұл Анна Алябьеваның қатысуының арқасында мүмкін болды, ол қазір халықаралық турнирлерде, Гран-приде және әлем чемпионаттарында елдің намысын қорғайды. 2015 жылдан бастап Сабина Әшірбаева ересектер деңгейіндегі карьерасын бастады және жақсы нәтижелерге қол жеткізе отырып, бұрынғы әріптесі Алия Юсупованың жолын жалғастыруда.

Регби одағы

Регби Қазақстанда танымал спорт түрі. Қазақстан Регби Одағы 1993 жылы құрылды. Ол 1966 жылдан бері Қазақстанда қалыптасқан регби дәстүрлерін дамытуда, осы жылы Қазақстан Кеңес Республикасының алғашқы ерлер регби құрамасы құрылған болатын. 2002 жылы ұлттық әйелдер құрамасы үшінші рет Азия чемпионы атанды. Ерлер құрамасы нығайып, маңызды халықаралық турнирлерге қатысуда. Қазіргі кезде IRB World Rankings жүйесінде 95 елдің ішінде 32-орында тұр.

Поло

2012 жылдан бері Қазақстан Поло федерациясы жұмыс істеп келеді, ол 2014 жылы Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында өткен Халықаралық Поло федерациясының Бас ассамблеясында толық құқықты мүшелікке ие болды. Елдің ұлттық поло құрамасы бар.

Жылдамдықпен сырғанау

Алматы қаласының жанындағы Медеу жоғары таулы коньки трассасы әлемдегі ең үздік ашық ареналардың бірі болып саналады және жабық ареналар пайда болғанға дейін барлық коньки қашықтықтары бойынша көптеген әлемдік рекордтар тіркелді. Алау мұз сарайы 2011 жылы Азия қысқы ойындары үшін салынған.

Теннис

Теннис – елде дамып келе жатқан спорт түрі. Нұр-Сұлтан қаласы 2020 жылдан бері ерлер және әйелдер арасындағы жеке және жұптар сыны бойынша Астана ашық турнирін өткізіп келеді, бұл турнирлер ATP 500 және WTA 250 деңгейлерінде өтеді. 2022 жылы ерлер турнирі ATP 250 деңгейінен ATP 500 деңгейіне көтерілді. 2022 жылы Елена Рыбакина үлкен титул мен «Grand Slam» жеңіп алған алғашқы қазақстандық теннисші болды, ол Уимблдон чемпионатында әйелдер арасындағы жекелей сында жеңіске жетті.

Ауыр атлетика

Илья Ильин – Ерлер арасында 105 кг салмақ дәрежесінде сынға түсіп, қазіргі таңда өз буынының ең үздік ауыр атлеттерінің бірі. 2005 жылғы ауыр атлетикадан әлем чемпионатында 17 жасында 85 кг салмақ дәрежесінде жалпы қорытындыда (386 кг) және тазалап-итеруде (216 кг) бірінші орынды жеңіп алды. Ол Олимпиада ойындарында қатарынан екі алтын медаль ұтқан санаулы ауыр атлеттердің бірі – 2008 жылғы Пекин жазғы Олимпиадасында, ал екіншісі 2012 жылғы Лондон жазғы Олимпиадасында 94 кг салмақ дәрежесінде. Лондон Олимпиадасында 94 кг салмақ дәрежесінде тазалап-итеруде (233 кг) және жалпы қорытындыда (418 кг) жаңа әлемдік рекорд орнатты. Ол қатысқан барлық әлем чемпионаттары мен Олимпиада ойындарында жеңіліссіз болды. Соңғы 2014 жылғы ауыр атлетикадан әлем чемпионатында ерлер арасында 105 кг салмақ дәрежесінде жалпы қорытындыда (432 кг) және тазалап-итеруде әлемдік рекордты жаңарта отырып (242 кг) алтын медаль жеңіп алды.

Ат спорты

Қазақстан 2014 жылғы Дүниежүзілік көшпелілер ойындарында қатысып, Кинан Чабышта алтын және күміс жүлде, Аламан Байгеде күміс жүлде, ал Ер Ениште екі қола жүлде жеңіп алды. Қыз құу ("қызды қуу") – бұл дәстүрлі спорт түрі, онда аттылар бір-бірін қуып жетеді. 2021 жылдың қазан айында Түркістан қаласында дәстүрлі қазақ көшпелі ойындарының турнирі өтті. Аталған шарада ат жарысы, садақ ату, қазақша күрес, тоғызқұмалақ, асық ату және аударыспақ сияқты ойындар ұйымдастырылды.

Жағажай волейболы

Қазақстан әйелдер ұлттық құрамасы 2018–2020 жылдар аралығында жағажай волейболынан AVC Континенттік кубогында бақ сынасты.

Сочи 2014 жылы

Қазақстан Сочи Олимпиадасында бір қола жүлде жеңіп алды, оны Денис Тен ерлер арасындағы мәнерлеп сырғанаудан жеңіп алды.

Рио-2016

Рио Олимпиадасында Қазақстан 3 алтын, 5 күміс және 10 қола жүлде алды.

Пхенчхан 2018 жыл

Ел тек бір қола жүлдеге қол жеткізді.

Токио 2020

Бұл Олимпиадада ел 8 қола жүлде алды.

2011 жылғы Азия қысқы ойындарындағы шайбалы хоккей

Бұл жарыстар 28 қаңтар мен 6 ақпан аралығында Қазақстанда Астана қаласында (ерлер) және Алматыда (әйелдер) өтті. Бұл ойындарда ерлер 14 командадан тұратын турнирде, ал әйелдер 5 командадан тұратын турнирде бақ сынасты. Мұз хокеюінің іріктеу турнирі Ойындардың ашылу салтанатына екі күн бұрын, 30 қаңтарда басталды. Ерлер арасындағы жарыстарда алғаш рет екі дивизион құрылды, бұл өткен ойындарда байқалған теңдессіз ойындардың алдын алу мақсатында жасалды. Үндістан және Катар командалары қатысудан бас тартты, нәтижесінде ерлер турниріне 12 ел қатысты. Барлық ойындар Астанадағы Қазақстан спорт сарайында (Арена 1 және 2) өтті. Қырғызстан және Бахрейн халықаралық мұз хокеюі турнирінде тұңғыш рет өнер көрсетті.