Лаос Республикасының Үкімет Басшысы

Кіріспе

Лаос үкіметінің басшысы – Лаос Халықтық Демократиялық Республикасының Премьер-Министрі, бұрын Лаос Халықтық Демократиялық Республикасының Үкімет Кеңесінің төрағасы, Лаос мемлекетінің үкімет басшысы болып табылады. Ол үкіметтегі жоғарғы лауазым иесі болып, елдің атқарушы билігін басқарады. Премьер-министр президентке, Ұлттық жиналысқа және елдің жалғыз заңды партиясы – Лаос халықтық революциялық партиясына (ЛХРП) есеп береді. Қазіргі Премьер-министр – 2022 жылы сайланған Сонексай Сифандоне. Луангпхрабанг Корольдігі Лаос мемлекетінде Премьер-министр лауазымын алғаш құрған мемлекет болды. Лаос Корольдігінің 1947 жылы бекітілген Конституциясы Лаос Корольдігінің Премьер-министрі лауазымын орнатып, реттеді. 1975 жылғы 2 желтоқсанда Лаос Халықтық Демократиялық Республикасы құрылған кезде Корольдік жойылды. Сол күні Ұлттық Халық өкілдерінің съезі Премьер-министр лауазымын құрып, бірінші үкіметті жасады. Жоғарғы Халық Ассамблеясы (ЖХА) 1982 жылы үкіметтің шешім қабылдау процесін реттейтін Үкімет Кеңесі туралы заңды мақұлдады. Конституция 1991 жылғы 14 тамызда бекітілді, содан кейін Премьер-министр Президентке бағынышты болды. Конституция мен Үкімет туралы заңда Премьер-министр болу үшін кемінде жиырма жасқа толудан басқа талаптар қойылмаса да, заң Премьер-министрдің ЛХРП мүшесі болуын қажет етеді. 1975 жылғы 2 желтоқсанда коммунистер билікті басып алғаннан бері барлық Премьер-министрлер ЛХРП Орталық Комитетінің және партияның Саяси бюросының мүшелері болды. 1975 жылдан бері қызмет еткен жеті Премьер-министрдің екеуі бір уақытта ЛХРП Бас хатшысы лауазымын атқарды; алайда, 1998 жылдан бері Бас хатшы көбінесе Президенттік лауазымды да бірге атқарады. Премьер-министрді Президент ұсынады және Ұлттық Ассамблея бес жылдық мерзімге сайлайды. Таңдаулы кандидат сайлау үшін көпшілік дауысқа ие болуы керек, ал лауазым иесі ең көп дегенде екі мерзім қызмет ете алады. Премьер-министр үкімет аппаратының және құрамының бақылауына жауапты. Ол министрлер деңгейіндегі лауазымды тұлғаларды және облыс әкімдерін тағайындау, қайта тағайындау және қызметтен босату туралы ұсыныстарды Ұлттық Ассамблеяға енгізуге құқылы, сондай-ақ орталық, облыстық және қалалық мемлекеттік органдарды бақылау және қадағалау құқығына ие.

Head of government of Laos

The Prime Minister of the Lao People's Democratic Republic, formerly the chairman of the Council of Government of the Lao People's Democratic Republic, is the head of government of Laos. The highest position in the government, they direct the country's executive branch. The prime minister is accountable to the president, the National Assembly and the country's only legal party: the Lao People's Revolutionary Party (LPRP). The current prime minister is Sonexay Siphandone, who was elected in 2022. The Kingdom of Luang Phrabang was the first Laotian state to establish the office of prime minister. The Constitution of the Kingdom of Laos, ratified in 1947, established the post of Prime Minister of the Kingdom of Laos. The kingdom was abolished on 2 December 1975, when the National Congress of People's Representatives established the Lao People's Democratic Republic. The congress established the office of prime minister, forming the First Government on that day. The Supreme People's Assembly (SPA) approved the Law on the Council of Government, regulating the government's decision making process, in 1982. The Constitution was approved on 14 August 1991, and the Prime Minister was made subordinate to the President. Although the Constitution and the Law on Government do not stipulate any qualifications needed to be elected prime minister except for a minimum age of twenty, the law implies that the prime minister must be a member of the LPRP. Every prime minister since the communist seizure of power on 2 December 1975 has been a member of the LPRP Central Committee and the party's Politburo. Of the seven prime ministers since 1975, two served concurrently as LPRP General Secretary; since 1998, however, the general secretary normally serves concurrently as the president. The prime minister is nominated by the president and elected for a five year term by the National Assembly. The nominee must receive a majority vote to be elected, and the officeholder can serve a maximum of two terms. The prime minister is responsible for controlling the government's apparatus and composition. They have the right to propose the appointment, reassignment, and removal of minister level officials and provincial governors to the National Assembly, and is empowered to control and monitor central, provincial and municipal state bodies.

Өмірбаян

Лаостың алғашқы үкімет басшысы Пхетсарат Ратанавонгса болды, ол 1941 жылдың 15 тамызында Луанг Пхрабанг Корольдігінің Премьер-министрі болып тағайындалды. Француз-лао келісімі 1946 жылдың 27 тамызында Лаос Корольдігінің – бірінші біртұтас, қазіргі Лаос мемлекетінің құрылуына әкелді. Жаңа конституцияны қабылдау үшін Құрылтай жиналысы құрылды. Лаос Корольдігінің Конституциясы 1947 жылдың 28 сәуірінде Құрылтай жиналысымен қабылданды және 1947 жылдың 11 мамырында патша жарлығымен жарияланды. Жаңа конституция бойынша Лаос «бірлік, бөлінбес және демократиялық Корольдік» ретінде анықталды; Принц Суваннарат Лаос Корольдігінің алғашқы Премьер-министрі болды. Лаос Корольдігіне 1947 жылдың 15 наурызынан 1975 жылдың 2 желтоқсанына дейін жеті Премьер-министр қызмет етті.

Конституцияға дейінгі кезең (1975-1991)

Лао Халықтық Демократиялық Республикасы (ЛХДР) және Премьер-министр кеңсесі 1975 жылдың 2 желтоқсанында Халық өкілдерінің Ұлттық Конгресінің (ХОҰК) шешімімен құрылды. Лаос Корольдігінің барлық институттары Вьетнам сияқты басқа социалистік мемлекеттердің күшті ықпалына тап болған институттармен ауыстырылды. ХОҰК Жоғарғы Халық Ассамблеясына (ЖХА) «үкіметтің барлық қызметін ілгерілетуге, көмектесуге және бақылауға, Конституция жобасын дайындалуға, сондай-ақ қажетті заңдарды ұсынуға және Халықтық Демократиялық Режимнің жаңа заң кодексінің негізін нығайтуға» міндет жүктеді. ХОҰК Лао Халықтық Революциялық Партиясына (ЛХРП) мемлекеттік билікке монополия берді. Премьер-министр, үкімет және ЖХА (жаңа заң шығарушы орган) партия шешімдерін іске асырады. 1977 жылы ЛХРП Бас хатшысы Кайсон Фомвихан: «Барлық деңгейдегі партия комитеттері барлық салаларда революциялық міндетті орындауда жетекшілік етуі керек, бірақ ең маңыздысы – мемлекеттік билікті бағындыру. Олар мемлекетті қауіпсіз және күшті етуі керек, партияның бағыты мен саясатын іске асыруға қабілетті етуі керек» деді. Ғалым Чжоу Нориндрдің сөзіне сәйкес, саяси жүйе үкімет пен заң шығарушы органды партияға бағындырды. Бұл либералды демократиялық қоғамдардан өзгеше, онда бірнеше партия билік үшін бәсекелеседі және барлығы мемлекеттік заңдарға бағынады. 1975 жылдың 2 желтоқсанында құрылған үкіметтік құрылым Вьетнамдағы сияқты Үкімет Кеңесі деп аталды. Кеңес мемлекеттің саяси, экономикалық, мәдени және әлеуметтік істеріне, сондай-ақ оның қауіпсіздігіне, қорғанысына және сыртқы қатынастарына жауапты болды. Ол сонымен қатар мемлекеттің экономикалық өнімділігін арттыруға, ұжымдық күшті дамытуға және социалистік өндіріс тәсілін құруға жауапты болды. Үкімет Кеңесі әкімшілік және экономикалық істердегі жоғарғы билік болды. Үкімет құрылған сәттен бастап иерархиялық құрылымға ие болды. ЛХДР-ның алғашқы Премьер-министрі Кайсон Фомвихан сонымен қатар ЛХРП Бас хатшысы және Политбюро мен Хатшылық мүшесі болды. Оның төрт вице-премьері (Нухак Фумсаван, Фуми Вонгвичит, Хамтай Сифандон және Фуне Сипрасеут) бір уақытта ЛХРП Политбюросында қызмет етті, бұл Орталық Комитет отырыстары арасындағы шешім қабылдаудың ең жоғары органы болды. Олардың төменінде ЛХРП Орталық Комитетінің мүшелері және басқа партия мүшелері болды. Үкімет Кеңесінің Президенті, ең жоғары үкіметтік орган, Премьер-министрден, оның орынбасарларынан және Сали Вонгхамсаодан, Сисават Кеобунфанхтан, Чанми Дуангбудиден, Майчантан Сенгманиден және Тонгсават Хайхамфитунен құралды. Президенттік мүшелері мемлекеттің заң шығарушы, атқарушы және сот өкілеттіктерін бақылады. Бірінші үкімет премьер-министрлерінің орынбасарлары кең ауқымды жауапкершілікке ие болды; олар өз министрліктерін басқарды және Премьер-министрдің атынан басқа министрліктерді қадағалады. Премьер-министрмен бірге Бірінші үкімет және Премьер-министр өз қызметі туралы ЖХА-ға (негізінен ЛХРП мүшелерінен тұрады) есеп берді, ол үкіметті сирек жауапкершілікке тартты. Ассамблея 1982 жылдың қараша айында «Үкімет Кеңесі» туралы заңды қабылдады, онда «Үкімет Кеңесі Жоғарғы Халық Ассамблеясының және Тұрақты комитетінің міндеттері мен құқықтарына кірмейтін мемлекеттік басқарудың барлық мәселелерін шешуге толық өкілеттікке ие» делінген. Заң Премьер-министрдің лауазымын Үкімет Кеңесінің төрағасы, ал Премьер-министрдің орынбасарларының лауазымын Үкімет Кеңесінің төрағаларының орынбасарлары деп өзгертті. Ол ұжымдық басшылықты баса назар аударатын, коммунистік басшылық принципіне назар аударатын, бұл шешім қабылдаудың кездейсоқтығын азайтуға бағытталған; «кәсіподақтардың, жастардың және әйелдердің өкілдері Үкімет Кеңесінің отырыстарына шақырылуы мүмкін» «әрбір ұйымның жауаптылығы бар барлық топтардың бұқарасына қатысты мәселелер бойынша консультациялар өткізу үшін». Министрлер де кеңес отырыстарына қатыса алады. Үкімет Кеңесі барлық министрлердің тоқсан сайынғы кездесулерін ұйымдастырды; Үкімет Кеңесінің сессиялары арасында Үкімет Кеңесінің тұрақты комитеті апта сайын кездесті. Оның құрамына төраға, төрағаның бірінші орынбасары, төрағалардың орынбасарлары, министрлер және Үкімет Кеңесі Кеңсесінің басшысы кірді. Төрағаның бірінші орынбасары оның болмаған кезде төрағаның орнын басты. Төраға орынбасарлары бұрынғыдай министрліктер мен үкіметтік комитеттердің қызметін қадағалады және үйлестірді. Үкімет Кеңесі (немесе оның тұрақты комитеті) шешкен жарлықтар, қаулылар және маңызды мәселелерді күшіне енгізу үшін төраға қол қоюы керек болды; маңыздылығы төмен мәселелер бойынша қабылданған қаулылар, шешімдер және нұсқаулар төраға немесе бірінші вице-төраға қол қоюы мүмкін. Заңның бір бөлімі Үкімет Кеңесі Кеңсесіне арналған, ол кеңестің жұмысын дайындауға, оның отырыстарын ұйымдастыруға және оның шешімдерін іске асыруға жауапты болды. Үкімет Кеңесі Кеңсесінің басшысы төраға мен бірінші вице-төрағаға есеп берді, кеңес атынан ЖХА және басқа ұйымдармен жұмыс істеді. Конституцияның болмауы Лаос институттарына әсер етті. Суфанувонг, ЖХА Тұрақты комитетінің төрағасы, ЖХА Конституциялық Комиссиясының төрағасы болып сайланды. Алайда, 1975 жылдан 1984 жылға дейін оның ешбір жұмысы жарияланбады. 1984 жылы ЖХА Конституциялық Комиссиясының екі кіші комиссиясы құрылғанын жариялады. Институционалдық құрылымның болмауы партияға шешім қабылдауда мемлекеттік құрылымдарды айналып өтуге мүмкіндік берді; ЛХРП Хатшылығы, мысалы, ЖХА-ны айналып өтті. Ол 1982 жылдың қаңтарында Бірінші үкіметті қайта құрды, бұл заңға қайшы болды. Конституцияны жазудың сонша уақытқа созылуына түсінік берілген жоқ; Вьетнам бірігуден кейін төрт жылдан кейін конституцияны бекітті, ал Кампучия Халық Республикасы екі жыл ішінде бекітті. Лаос, 1980-жылдардың ортасында Вьетнамдағы және социалистік әлемдегі реформаларға ықпал етіп, 1988 жылы ЖХА сайлауларын өткізуге шақырды. Ассамблеяның алғашқы пленарлық отырысында партия жетекшілері конституция жобасының дайын болуға жақын екенін хабарлады. 1991 жылдың 14 тамызында ЖХА Лао Халықтық Демократиялық Республикасының бірінші конституциясын қабылдады.

The Lao People's Democratic Republic (Lao PDR) and the office of Prime Minister were established on 2 December 1975 by a decision of the National Congress of People's Representatives (NCPR). All institutions of the Kingdom of Laos were replaced with institutions strongly influenced by those in other socialist states, especially Vietnam. The NCP ordered the Supreme People's Assembly to "propel, assist and control all the activities of the government, to prepare a draft Constitution as well as propose laws which are indispensable and to strengthen the base of the new code of the law of the People's Democratic regime". The NCPR also gave the Lao People's Revolutionary Party (LPRP) a monopoly on state power. The Prime Minister, the government and the SPA (the new legislature) would implement party decisions. Lao People's Revolutionary Party General Secretary Kaysone Phomvihane said in 1977, "Party committees at all levels must lead [in fulfilling] the revolutionary task in all domains, but the essential is to direct the power of the state. They must make [the state] secure and powerful, capable of applying the line and policies of the Party." According to scholar Chou Norindr, the political system made the government and legislature subordinate to the party. This contrasts with liberal democratic societies, in which several parties compete for power and all are subject to state laws. The governmental structure established on 2 December 1975 was named the Council of Government, like its Vietnamese counterpart. The council was responsible for the political, economic, cultural and social affairs of the state, and its security, defence and foreign relations. It was also responsible for increasing the state's economic performance, developing collective power and establishing a socialist mode of production. The Council of Government was the supreme power in administration and economic affairs. The government had a hierarchy since its inception. Kaysone Phomvihane, the first Prime Minister of the Lao PDR, also served as LPRP General Secretary and a member of the Politburo and Secretariat. His four deputy prime ministers (Nouhak Phoumsavanh, Phoumi Vongvichit, Khamtai Siphandon and Phoune Sipraseuth) served concurrently in the LPRP Politburo, the highest decision making body between Central Committee meetings. Below them were members of the LPRP Central Committee and other party members. The Presidency of the Council of Government, the highest governmental body, was composed of the Prime Minister, his deputies, and Saly Vongkhamsao, Sisavath Keobounphanh, Chanmy Douangboudy, Maychantane Sengmany and Thongsavat Khaykhamphitoune. Members of the presidency controlled the state's legislative, executive and judicial powers. The First Government's deputy prime ministers had wide ranging responsibilities; they led their respective ministries and oversaw other ministries on behalf of the Prime Minister. With the Prime Minister, The First Government and prime minister reported their activities to the SPA (consisting mainly of LPRP members), which rarely held the government accountable. The assembly passed the Law on the Council of Government, which stated that the Council of Government has the "full power to settle all matters of state management which do not fall under the duties and rights of the Supreme People's Assembly and the SPA Standing Committee", in November 1982. The law changed the Prime Minister's title to Chairman of the Council of Government, and the deputy prime ministers' to Deputy Chairmen of the Council of Government. It intended to strengthen the body's collegiality by emphasising collective leadership, a communist leadership principle which seeks to minimise arbitrary decision making; "representatives of trade unions, youth and women may be invited" to the meetings of the Council of Government "for consultation on problems involving the masses of all strata to which each organisation is responsible". Ministers could also attend council meetings. The Council of Government organised quarterly meetings of all ministers; between sessions of the Council of Government, the Standing Committee of the Council of Government met weekly. It was composed of the chairman, the first deputy chairman, deputy chairs, ministers and the head of the Office of Council of Government. The first deputy chairman acted for the chairman in his absence. The deputy chairmen, as before, supervised and coordinated the activities of ministries and governmental committees. Decrees, decisions and significant issues decided by the Council of Government (or its standing committee) had to be signed by the chairman to become effective; resolutions, decisions and instructions issued on less critical matters could be signed by the chairman or first vice chairman. One section of the law was devoted to the Office of the Council of Government, which was responsible for preparing the council's work, organising its meetings and implementing its decisions. The head of the Office of the Council of Government reported to the chairman and first deputy chairman, working on behalf of the council with the SPA and other organisations. The absence of a constitution influenced Laos' institutions. Souphanouvong, the Chairman of the SPA Standing Committee, was elected Chairman of the SPA Constitutional Drafting Commission. Between 1975 and 1984, however, none of its work was made public. In 1984, the SPA announced the creation of two subcommittees of the Constitutional Drafting Commission. The lack of an institutionalised structure led the party to bypass state structures in decision making; the LPRP Secretariat, for example, bypassed the SPA. It reshuffled the First Government in January 1982, in violation of the law. No explanation has been given for why it took so long to write a constitution; Vietnam approved a constitution four years after reunification, and the People's Republic of Kampuchea took two. Laos, influenced by reforms in Vietnam and the rest of the socialist world by the mid 1980s, called for SPA elections in 1988. At the assembly's first plenary session, party leaders reported that the draft constitution was nearly finished. On 14 August 1991, the SPA adopted the first constitution of the Lao People's Democratic Republic.

Конституциялық жүйе (1991 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Жаңа конституция Үкімет Кеңесінің төрағасын қайтадан Премьер-министр қылып өзгертті. Ол LPRP-нің рөлін бекітіп, оны мемлекеттің "басты ядросы" деп анықтады. Үкіметтің атқару билігі күшейтілді. Премьер-министрдің билігі шектелді, ал президенттің билігі артты; бұрын Премьер-министр провинциялық губернаторларды тағайындаса, жаңа конституция бойынша президент тағайындады. Президент енді Ұлттық жиналысқа сәйкес Премьер-министрді және министрлерді тағайындау және қызметтен босату құқығына ие болды. Ғалым Стивен Т. Джонсонның пікірінше, жаңа президенттік билік Францияның Бесінші Республикасындағы президенттікке ұқсас. Премьер-министр үкіметтік министрліктердің, комитеттердің, провинциялық губернаторлардың және қала әкімдерінің жұмысын үйлестіруге жауапты болды. Конституцияға 2013 және 2015 жылдары өзгерістер енгізілді. 2013 жылғы түзетулер "қазіргі Лаос Республикасының саяси және экономикалық жағдайына сай болу" үшін қажет болды, ал 2015 жылғы өзгерістер "Партияның жаңару саясатына және 2030 жылға дейінгі елдің даму бағытына жауап беру" мақсатында жасалды. 2015 жылғы түзетулер Премьер-министрді және Үкіметті тағайындау және қызметтен босату құқығын Ұлттық жиналысқа берді, соның салдарынан президенттен Премьер-министрді тағайындау құқығы алынып тасталды.

Біліктілік пен таңдау

Конституцияның 23-бабында «Лаос Республикасының он сегіз жасқа толған әрбір азаматы дауыс беруге құқылы, ал жиырма жасқа толғандар сайлануға құқылы, бірақ ақыл-есі дұрыс емес, психикалық аурулары бар және сот шешімімен дауыс беру және сайлану құқығынан айырылған адамдардан басқа» деп көрсетілген. Үкімет туралы заңда премьер-министр болуға қойылатын талаптар туралы ештеңе жазылмаған. 3-бапқа сәйкес, «Үкімет Конституция мен заңдар негізінде демократиялық централизм принципі бойынша жұмыс істейді, Лаос Халықтық революциялық партиясы – оның бағыты, ал Лаос Ұлттық құрылыс майданы, халықтық және әлеуметтік ұйымдар – күші болып табылады, сондай-ақ мемлекет пен қоғамды басқару үшін білім беру, экономикалық және әкімшілік әдістерді қолданады»; премьер-министр мен үкімет партия шешімдерін іске асыру алғышартымен тағайындалады. Осы лауазым құрылғаннан бері премьер-министр партияның жетекші лауазымындағы тұлға болып келген. 1975 жылдан 1991 жылға дейін, бұл лауазым ең ықпалды мемлекеттік қызмет болған кезде, LPRP Бас хатшысы бірден премьер-министр болып қызмет еткен. 1998 жылдан бері LPRP Бас хатшысы басшылық алмасу кезеңдерін қоспағанда, премьер-министр болып бірден қызмет еткен жоқ, оның орнына президенттік лауазымын таңдады. Дегенмен, 1975 жылдан бері барлық премьер-министрлер LPRP Орталық Комитетінің және оның Политбюросының мүшелері болды. Политбюро мүшесі премьер-министр болып сайлану үшін міндетті түрде белгілі бір дәрежеге ие болуы қажет емес; Сисават Кеобунфан сегізінші, Буннханг Ворачит төртінші, Тонгсинг Таммавонг үшінші және Тонглун Сисулит екінші орынды иеленді.

Үкімет

Конституция үкіметтің міндеттері мен жауапкершілігін белгілейді. Үкімет туралы заң Конституцияны нақтылап, үкіметтің құқықтарын кеңейтеді. Екі құжатта да үкімет Конституцияны іске асыруға жауапты екені айтылған. Үкімет Ұлттық Ассамблея қабылдаған заңдар мен қаулыларды, сондай-ақ Ұлттық Ассамблеяның тұрақты комитеті бекіткен жарлықтар мен Президенттік жарлықтарды іске асыруды қамтамасыз етеді. Үкімет заң жобаларын Ассамблеяға ұсынуға, Президенттік жарлық жобаларын Ассамблеяның тұрақты комитетіне және Президентке ұсынуға, ал Президенттік қаулы жобаларын ұсынуға құқылы. Үкімет экономикалық және әлеуметтік басқару, мемлекеттің әкімшілік құрылымы және ғылым мен технологияны басқару мәселелері бойынша қаулылар мен жарлықтар шығаруға құқылы. Осы құқықтар ұлттық ресурстарға, қоршаған ортаға, қорғанысқа, қауіпсіздікке және сыртқы істерге де қатысты қолданылады. Үкімет әлеуметтік-экономикалық жоспарлар мен мемлекеттік бюджетті әзірлей алады және оларды Ұлттық Ассамблеяның қарауына ұсынады. Үкімет Ұлттық Ассамблеяның салық салу туралы қабылдаған шешімдерін, түзетулерін және жоюларын қарауға және сұрақ қоюға құқылы; ол Ұлттық Ассамблеяға және оның тұрақты комитетіне ұсынымдар бере алады, сондай-ақ комитетке алымдар мен қызмет ақыларын ұсына алады. Ұлттық Ассамблеяның мақұлдауымен үкімет министрліктерді, министрлік органдарын, облыстар мен қалаларды құруға, біріктіруге, бөлуге және жоюға құқылы. Ол Ұлттық Ассамблеяға қалалар мен облыстардың шекараларын өзгертуді ұсына алады. Үкімет ведомстволық, басқармалық немесе бөлім деңгейіндегі органдарды құруды, біріктіруді, бөлуді немесе жоюды ұсына алады. Облыс әкімі немесе облыстық орталықтың әкімі ұсынысы бойынша, тиісті облыстық Халық Ассамблеясының мақұлдауымен үкімет аудандарды, муниципалитеттерді және аудандық, муниципалитеттік шекараларды орнатуға немесе жоюға құқылы. Ол сондай-ақ арнайы және ерекше экономикалық аймақтарды құруға немесе жоюға құқылы. Үкімет Конституцияны насихаттауға, таратуға және іске асыруға, оған құрметпен қарауды қалыптастыруға және бекітілген заңдар мен ережелерді іске асыруға жауапты. Оған Конституцияны, заңдар мен ережелерді сақтау мақсатында ұйымдарды, жергілікті әкімшілік органдарын және қорғаныс және қауіпсіздік күштерін бақылау және қадағалау құқығы берілген. Үкімет өз азаматтарын тең қорғауға жауапты және халықаралық шарттар жасауға, қабылдауға, түсіндіруге және іске асыруға құқылы. Үкімет азаматтардың құқықтарын, оның ішінде шетелде тұратындардың құқықтарын қорғауға міндетті. Конституция бойынша ол азаматтық беруге және алуға құқылы. Ол шетелдікке құрметті тұлға мәртебесін беруге және Президентке рақымшылық жасауды ұсынуға құқылы.

The constitution establishes the government's duties and responsibilities. The Law on Government clarifies the constitution, extending the government's rights. Both documents state that the government is responsible for implementing the constitution. The government ensures the implementation of laws and resolutions enacted by the National Assembly, and decrees and presidential edicts approved by the Standing Committee of the National Assembly. The government is empowered to submit draft laws to the assembly, suggest draft presidential edicts to the assembly's standing committee and the president, and submit draft presidential decrees. The government has the right to issue decrees and resolutions on economic and social management, the administrative structure of the state, and the management of science and technology. The same rights apply to national resources, the environment, defence, security and foreign affairs. The government can establish socioeconomic plans and a state budget, submitting them to the National Assembly for consideration. The government has the right to examine and question determinations, amendments and annulments passed by the National Assembly, and the assembly's decisions on taxation; it can make recommendations to the National Assembly and its standing committee, and propose fees and service charges to the committee. With National Assembly approval, the government can establish, consolidate, separate and liquidate ministries, ministerial bodies, provinces and cities. It can recommend changes to the boundaries of cities and provinces to the National Assembly. The government can recommend establishing, merging, separating or abolishing a sub ministry, department or department level body. At the proposal of a provincial governor or provincial capital mayor, the government can establish or abolish districts, municipalities, and district and municipal boundaries with the approval of the relevant provincial People's Assembly. It can also establish or abolish special and specific economic zones. The government is responsible for promoting, disseminating and implementing the constitution, instilling respect for it, and implementing approved laws and regulations. It is empowered to control and monitor organisations, local administrative bodies, and defence and security forces to safeguard the constitution, laws and regulations. The government is responsible for the equal protection of its citizens, and has the right to make, enter into, interpret and implement international treaties. It is the government's duty to protect the rights of citizens, including those living abroad. It is constitutionally empowered to bestow and revoke citizenship. It can grant a foreigner the status of an honorary person, and can propose amnesty to the president.

Рөл мен билік

Үкімет басшысы ретінде премьер-министр үкімет отырыстарын шақырады және оларға төрағалық етеді. Үкімет туралы заң премьер-министрге үкіметтің қызметін бағыттап, бақылауға алуға, сондай-ақ министрліктерге, министрлік деңгейіндегі ұйымдарға, үкімет бақылауындағы басқа ұйымдарға және жергілікті әкімшілікке тапсырма беруге құқық береді. Премьер-министр Ұлттық Ассамблеяның тұрақты комитеті бекіткен қаулылардың, бесжылдық жоспардың, мемлекеттік бюджеттің және ережелердің орындалуын бағыттайды және қадағалайды. Олар үкімет құрамын өзгертуге құқылы, сондай-ақ Премьер-министрдің орынбасары, министр немесе министрлік деңгейіндегі бөлім басшысының тағайындалуын, қайта тағайындалуын немесе босатылуын Ұлттық Ассамблеяға ұсынуға құқылы. Ұлттық Ассамблеяның мақұлдауымен премьер-министр министрдің орынбасары, министрлік деңгейіндегі ведомство басшысының орынбасары, бюро басшысы немесе оның орынбасары, министрдің көмекшісі, министрлік деңгейіндегі ведомство басшысының көмекшісі, ведомство басшысы немесе ведомстволық деңгейдегі ұйым басшысын тағайындауға, қайта тағайындауға немесе қызметтен босатуға болады. Облыстық және жергілікті деңгейде премьер-министр провинциялық халық жиналысына және оның тұрақты комитетіне провинциялық губернаторларды, губернаторлардың орынбасарларын, мэрлерді, вице-мэрлерді немесе аудандық губернаторларды тағайындауды немесе босатуды ұсына алады. Қарулы күштерде премьер-министр полковниктерді жоғарылатуға немесе төмендетуге құқылы, ал генералдарды жоғарылату немесе төмендету туралы ұсынысты президентке енгізе алады. Олар президентке Лаос елшілері мен толық өкілетті өкілдерін тағайындауды немесе қайтарып алуды ұсына алады. Ұлттық Ассамблеяның мақұлдауымен премьер-министр халықаралық келісімдерді бекітуге, жоюға және олардан шығуға құқылы. Премьер-министр Ұлттық Ассамблеяның тұрақты комитетіне келісімшарттарды түзетуді ұсына алады және мемлекет атынан халықаралық келісімдерді орындау үшін министрді және министрлік деңгейіндегі ұйым басшысын тағайындай алады. Олар саясатты, заңдарды, ережелерді және мемлекеттік жоспарларды іске асыру туралы жарлықтар, бұйрықтар мен қаулылар шығара алады, сондай-ақ министрліктерді, министрлік деңгейіндегі ұйымдарды, жергілікті әкімшілікті және басқа да үкіметтік деңгейдегі ұйымдарды құру және жұмыс істеу туралы шешімдер қабылдай алады. Үкімет басшысы заңдар мен ережелерге қайшы келетін жағдайда, министрліктің, жергілікті әкімшіліктің және үкімет бақылауындағы ұйымдардың шешімдерін уақытша тоқтатуға, күшін жоюға немесе жоюға құқылы, бірақ прокуратура мен Жоғарғы Халық Сотының сот ісін жүргізу жөніндегі шешімдерін қоспағанда. Премьер-министр жыл сайын президентке және Ұлттық Ассамблеяға үкіметтің жұмысы туралы есеп бере алады.

As the head of government, the prime minister calls government meetings and presides over them. The Law on Government gives the prime minister the right to direct and control the government's activities and delegate work to ministries, ministry level organisations, other organisations under government supervision, and local administration. The prime minister directs and monitors the implementation of resolutions, the five year plan, the state budget, and regulations approved by the Standing Committee of the National Assembly. They have the right to change the composition of the government, proposing the appointment, reassignment, or dismissal of a deputy prime minister, minister or head of a ministry level department to the National Assembly. With National Assembly approval, the prime minister can also appoint, reassign or remove a deputy minister, deputy head of the ministry level department, the head or deputy head of a bureau, assistant minister, assistant head of a ministry level department, head of a department or head of a department level organisation. At the provincial and local levels, the prime minister can propose the appointment or dismissal of provincial governors, deputy governors, mayors, deputy mayors or district governors to the provincial People's Assembly and its standing committee. In the armed forces, the prime minister can promote or demote colonels and propose to the president the promotion or demotion of generals. They can propose to the president the appointment or recall of Laotian ambassadors and plenipotentiaries. With National Assembly approval, the prime minister can approve, annul, and withdraw from international treaties. The prime minister can propose to the National Assembly's Standing Committee the rectification of treaties, and can assign a minister and head of a ministry level organisation to execute international treaties on behalf of the state. They can issue decrees, orders and decisions on the implementation of policies, laws, regulations and state plans, and on the establishment and operation of ministries, ministry level organisations, local administration and other government level organisations. The head of government can temporarily prevent, terminate and annul decisions of a ministry, local administration and organisations under government supervision if they contradict laws and regulations, except for public prosecutor and People's Supreme Court decisions on legal proceedings. The Prime Minister may summarise and report on the government's operation annually to the president and the National Assembly.

Лаос Корольдігінің премьер-министрлері

Жоқ. (Сан) Премьер-министр Қызмет мерзімі Саяси партия Монарх Суреті Аты-жөні Қызметке кірген күні Қызметтен кеткен күні Қызметте өткен уақыты 1 Фетсарат Ратанавонгсаເຈົ້າເພັດຊະຣາດ ຣັຕນະວົງສາ 1941 1945 4 жыл, 50 күн Партиясыз Сисаванг Вонг — Файя Кхаммаоພະຍາ ຄຳມ້າວ 1945 1946 0 жыл, 172 күн Лао Иссара Фетсарат Ратанавонгса 2 Киндавонгເຈົ້າກິນດາວົງສ໌ 1946 1947 0 жыл, 39 күн Партиясыз Сисаванг Вонг 3 Суваннаратເຈົ້າສຸວັນນະຣາດ 1947 1948 1 жыл, 10 күн Партиясыз 4 Бун Оумບຸນອຸ້ມ ນະ ຈຳປາສັກ 1948 1950 1 жыл, 60 күн Партиясыз 5 Фуй Сананиконеຜຸຍ ຊະນະນິກອນ 1950 1951 1 жыл, 233 күн Тәуелсіз партия 6 Сисаванг Ваттанаເຈົ້າສີສະຫວ່າງວັດທະນາ 1951 1951 0 жыл, 37 күн Партиясыз 7 Суванна Фумаເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ 1951 1954 2 жыл, 27 күн Ұлттық прогрессивтік партия 8 Катай Дон Сасоритກະຕ່າຍ ໂດນສະໂສລິດ 1954 1956 1 жыл, 218 күн Ұлттық прогрессивтік партия (7) Суванна Фумаເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ 1956 1958 2 жыл, 149 күн Ұлттық прогрессивтік партия (5) Фуй Сананиконеຜຸຍ ຊະນະນິກອນ 1958 1959 1 жыл, 136 күн Лао халқының митингі Сисаванг Ваттана — Сунтон Патаммавонгສູນທອນ ປະຖຳມະວົງ 1959 1960 0 жыл, 359 күн Ұлттық мүдделерді қорғау комитеті / FAR 9 Ку Абхайກຸ ອະໄພ 1960 1960 0 жыл, 148 күн Партиясыз 10 Сомсанит Вонгкотраттанаເຈົ້າສົມສະນິດ ວົງກົຕຣັຕນະ 1960 1960 0 жыл, 73 күн Ұлттық мүдделерді қорғау комитеті (7) Суванна Фумаເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ 1960 1960 0 жыл, 105 күн Лао халқының митингі Киним Полсенаກວີນິມ ພົລເສນາ 1960 1960 0 жыл, 2 күн Бейбітшілік және бейтараптық партиясы (4) Бун Оумບຸນອຸ້ມ ນະ ຈຳປາສັກ 1960 1962 1 жыл, 173 күн Партиясыз (7) Суванна Фумаເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ 1962 1975 13 жыл, 162 күн Лао бейтарап партиясы

No. (Number)Prime MinisterTerm of officePolitical partyMonarchPortrait Name Took office Left office Time in office 1 Phetsarath Ratanavongsaເຈົ້າເພັດຊະຣາດ ຣັຕນະວົງສາ 1941 1945 4 years, 50 days Non partisan Sisavang Vong — Phaya Khammaoພະຍາ ຄຳມ້າວ 1945 1946 0 years, 172 days Lao Issara Phetsarath Ratanavongsa 2 Kindavongເຈົ້າກິນດາວົງສ໌ 1946 1947 0 years, 39 days Non partisan Sisavang Vong 3 Souvannarathເຈົ້າສຸວັນນະຣາດ 1947 1948 1 years, 10 days Non partisan 4 Boun Oumບຸນອຸ້ມ ນະ ຈຳປາສັກ 1948 1950 1 years, 60 days Non partisan 5 Phoui Sananikoneຜຸຍ ຊະນະນິກອນ 1950 1951 1 years, 233 days Independent Party 6 Sisavang Vatthanaເຈົ້າສີສະຫວ່າງວັດທະນາ 1951 1951 0 years, 37 days Non partisan 7 Souvanna Phoumaເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ 1951 1954 2 years, 27 days National Progressive Party 8 Katay Don Sasorithກະຕ່າຍ ໂດນສະໂສລິດ 1954 1956 1 years, 218 days National Progressive Party (7) Souvanna Phoumaເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ 1956 1958 2 years, 149 days National Progressive Party (5) Phoui Sananikoneຜຸຍ ຊະນະນິກອນ 1958 1959 1 years, 136 days Lao People's Rally Sisavang Vatthana — Sounthone Pathammavongສູນທອນ ປະຖຳມະວົງ 1959 1960 0 years, 359 days Committee for the Defence of National Interests / FAR 9 Kou Abhayກຸ ອະໄພ 1960 1960 0 years, 148 days Non partisan 10 Somsanith Vongkotrattanaເຈົ້າສົມສະນິດ ວົງກົຕຣັຕນະ 1960 1960 0 years, 73 days Committee for the Defence of National Interests (7) Souvanna Phoumaເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ 1960 1960 0 years, 105 days Lao People's Rally Quinim Pholsenaກວີນິມ ພົລເສນາ 1960 1960 0 years, 2 days Peace and Neutrality Party (4) Boun Oumບຸນອຸ້ມ ນະ ຈຳປາສັກ 1960 1962 1 years, 173 days Non partisan (7) Souvanna Phoumaເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ 1962 1975 13 years, 162 days Lao Neutralist Party

Лаос Халықтық Демократиялық Республикасының премьер-министрлері

Жоқ. (Номер) Суретінің аты Қызмет мерзімі Президент(тер) Қызметке кірген Қызметтен кеткен Қызметте өткен уақыты 1 Кайсон Фомвихан 8 желтоқсан 1975 15 тамыз 1991 15 жыл, 115 күн Суфаннувонг Фуми Вонгвичит 2 Хамтай Сипандон 15 тамыз 1991 16 ақпан 1998 6 жыл, 172 күн Кайсон Фомвихан Нухак Фумсаван 3 Сисават Кеобуньфан 16 ақпан 1998 27 наурыз 2001 3 жыл, 31 күн Хамтай Сипандон 4 Буннанг Ворачит 27 наурыз 2001 8 маусым 2006 5 жыл, 73 күн 5 Буасон Буфаван 8 маусым 2006 23 желтоқсан 2010 4 жыл, 198 күн Чуммали Саясон 6 Тхонгсинг Таммавонг 23 желтоқсан 2010 20 сәуір 2016 5 жыл, 247 күн 7 Тхонглун Сисулит 20 сәуір 2016 22 наурыз 2021 4 жыл, 29 күн Буннанг Ворачит 8 Фанкам Випаван 22 наурыз 2021 30 желтоқсан 2022 1 жыл, 283 күн Тхонглун Сисулит 9 Сонексай Сипандон 30 желтоқсан 2022 Қазіргі кезде