Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лаашер көлі (Laacher See), сондай-ақ Лааш көлі (Laach Lake) деп те аталады, – Германияның Рейнланд-Пфальц аймағындағы, Кобленцтен солтүстік-батысқа қарай, Бонннан оңтүстікке қарай және Андернахтан батысқа қарай орналасқан, диаметрі шамамен 1,5 км болатын жанартаулық кальдера көлі. Ол Эйфель тау жотасында орналасқан және үлкен Вулкандық Эйфельдің ішіндегі Шығыс Эйфель жанартау алабының бір бөлігі болып табылады. Көл шамамен 13 000 жыл бұрын болған Плинийлік жарылыстан пайда болған. Оның Вулкандық Жарылыс Индексі (ВЖИ) 6-ға тең, бұл 1991 жылғы Пинатубо жарылысымен салыстырылады. Көлдің оңтүстік-шығыс жағалауындағы мофеттер арқылы байқалатын жанартаулық шығарылымдар жанартаудың ұйықтап жатқандығының белгісі болып табылады.
Laacher See , also known as Lake Laach or Laach Lake, is a volcanic caldera lake with a diameter of in Rhineland Palatinate, Germany, about northwest of Koblenz, south of Bonn, and west of Andernach. It is in the Eifel mountain range, and is part of the East Eifel volcanic field within the larger Volcanic Eifel. The lake was formed by a Plinian eruption approximately 13,000 years BP with a Volcanic Explosivity Index (VEI) of 6, on the same scale as the Pinatubo eruption of 1991. The volcanic discharge observable as mofettas on the southeastern shore of the lake are signs of dormant volcanism.
Сипаттама
Көлдің пішіні овал тәрізді және биік жағалаулармен қоршалған. Рим дәуірінен бастап, астық ұнтақтауға темір роликтер енгізілгенге дейін, лавадан диірмен тастары қазылып алынған. Батыс жағында 1093 жылы Люксембург әулетінен Генрих II Лаах, Рейнның бірінші графы Палатин құрған бенедиктин Мария Лаах аббаттығы (Abbatia Lacensis) орналасқан. Оның қалың қасқасы шығыс жағалаудағы монастырдың қарсы бетінде салынған. Көлдің табиғи арнасы жоқ, бірақ 1170 жылға дейін қазылған және содан бері бірнеше рет қайта жаңартылған туннель арқылы суы төгіледі. Ол 1152–1177 жылдары монастырьдың аббаты болған Фулберт есімімен аталады, оның осы туннельді салғанына сенімді.
The lake is oval in shape and surrounded by high banks. The lava was quarried for millstones from the Roman period until the introduction of iron rollers for grinding grain. On the western side lies the Benedictine Maria Laach Abbey (Abbatia Lacensis), founded in 1093 by Henry II of Laach of the House of Luxembourg, first Count Palatine of the Rhine, who had his castle opposite to the monastery above the eastern lakeside. The lake has no natural outlet but is drained by a tunnel dug before 1170 and rebuilt several times since. It is named for Fulbert, abbot of the monastery from 1152–1177, who is believed to have built it.
Жарылыс
Германиядағы жанартаулық белсенділіктің тарихы миллиондаған жылдарға созылады және ол Африка мен Еуразия тақталарының соқтығысуынан пайда болған Еуропалық Кенозойлық Рифт жүйесінің қалыптасуымен байланысты. Алайда, шамамен 450 000 жыл бұрын Шығыс Эйфель вулкандық алаңында басталган Эйфель вулканизмі ыстық нүктеге байланысты. Лаашер көлінің бірінші жарылыстары, шамамен 11 000 жыл бұрын көктемнің соңында немесе жаздың басында болған, төрт километрге дейінгі қашықтықтағы ағаштарды құлатты. Магма жер бетіне жол ашып, шамамен он сағат бойы атқылап, бұлттың биіктігі 35 километрге жеткен болуы мүмкін. Белсенділік бірнеше апта немесе айлар бойы жалғасып, он километрге дейінгі аңғарларды жабысқақ тефрамен жабатын пирокластикалық ағындарды тудырды. Кратер маңындағы шөгінділердің қалыңдығы елу метрден асып, бес километр қашықтықта да он метрге жетеді. Солтүстік-шығысқа қарай 60 километр, оңтүстік-шығысқа қарай 40 километрге дейінгі аралықтағы барлық өсімдіктер мен жануарлардың жойылғаны болжамдалады. Бұл "үлкен" Плинийлік атқышудың Вулкандық Жарылыс Индексі (ВЖИ) 6-қа тең болды. Жарылыстан шыққан тефралық шөгінділер Рейн өзенін тоғап, көл құрады. Бөгет бұзылғанда, су тасқыны төмен ағысқа таралып, Боннға дейін шөгінділерді қалдырды. Бұл құбылыстың салдары 300 000 шаршы километрдан астам аумақта анықталды, ол Францияның орталық бөлігінен Италияның солтүстігіне және Швецияның оңтүстігінен Польшаға дейін созылады, бұл археологиялық және палеоэкологиялық қабаттардың хронологиялық сәйкестігін анықтау үшін құнды құрал болып табылады.
Volcanism in Germany can be traced back for millions of years, related to the development of the European Cenozoic Rift System, which was caused by the collision between the African and Eurasian plates. Yet, the Eifel volcanism, which started in the East Eifel volcanic field around 450,000 BC, is the result of a hotspot. The initial blasts of Laacher See, which took place in late spring or early summer at around 11,000 BC, flattened trees up to four kilometres away. The magma opened a route to the surface that erupted for about ten hours, with the plume probably reaching a height of 35 kilometres. Activity continued for several weeks or months, producing pyroclastic currents that covered valleys up to ten kilometres away with sticky tephra. Near the crater, deposits reach over fifty metres in thickness, and even five kilometres away they are still ten metres thick. All plants and animals for a distance of about sixty kilometres to the northeast and forty kilometres to the southeast must have been wiped out. An estimated of magma erupted, This 'huge' Plinian eruption thus had a Volcanic Explosivity Index (VEI) of 6. Tephra deposits from the eruption dammed the Rhine, creating a lake. When the dam broke, an outburst flood swept downstream, leaving deposits as far away as Bonn. The fallout has been identified in an area of more than 300,000 square kilometres, stretching from central France to northern Italy and from southern Sweden to Poland, making it an invaluable tool for chronological correlation of archaeological and palaeoenvironmental layers across the area.
Жарылыс салдары
Бұрқыраудың кең ауқымды әсері шектеулі болды, бірнеше жыл бойы суық жазға және Германияда екі онжылдыққа дейінгі экологиялық ортаның бұзылуына әкелді. Дегенмен, Федермессер мәдениеті деп белгілі болған жергілікті халықтың өміріне үлкен өзгеріс енді. Бұрқырау алдында олар көшпелі өмір салған, азық-түлік іздеп, аң аулап, сонымен қатар найза, садақ және жебелерді қолданған сиреп орналасқан халық еді. Археолог Феликс Ридеге сәйкес, бұрқыраудан кейін, құлаудың салдарынан ең көп зардап шеккен аймақ – Федермессерлер қоныстанған Тюрингия бассейні көбінесе босаған, ал Оңтүстік-Батыс Германия мен Францияда халық саны артқан. Екі жаңа мәдениет пайда болды: Оңтүстік Скандинавияның Бромме және Солтүстік-Шығыс Еуропаның Перстуния. Бұл мәдениеттердің құрал жасау шеберлігі Федермессерлерге қарағанда төмен болды, әсіресе Бромме садақ пен жебе технологиясын жоғалтқан сияқты. Риде пікірінше, осы құлдыраудың себебі Лаашер көлі жанартауының салдарынан туындаған. Бұл бұрқырау Жас Дриас кезеңінің мүмкін себебі ретінде талқыланды, ол соңғы мұз дәуірінің соңындағы жаһандық суыну кезеңі еді және Лаашер көлінің бұрқырау уақытына сәйкес келді. 2021 жылы жарияланған жаңа радиокөміртектік даталар Жас Дриас бұрқыраудан шамамен 130 жыл өткен соң басталғанын көрсетті, бірақ бұл жаңа деректер радиокөміртектің өлі магмалық көміртегінің әсеріне ұшыраған болуы мүмкін деген сынға ұшырады, бұл ескерілмеген және күнді тым ескі көрсетуі мүмкін еді. Лаашер көлінің бұрқырауының қазіргі ең жақсы бағалары – шамамен 12 880 ± 40 жыл бұрын немесе 13 006 ± 9 жыл бұрынғы уақытқа сәйкес келеді, бірақ бұл оқиғадан тікелей бұрын болмаған.
The wider effects of the eruption were limited, amounting to several years of cold summers and up to two decades of environmental disruption in Germany. However, the lives of the local population, known as the Federmesser culture, were disrupted. Before the eruption, they were a sparsely distributed people who subsisted by foraging and hunting, using both spears and bows and arrows. According to archaeologist Felix Riede, after the eruption the area most affected by the fallout, the Thuringian Basin occupied by the Federmesser, appears to have been largely depopulated, whereas populations in southwest Germany and France increased. Two new cultures, the Bromme of southern Scandinavia and the Perstunian of northeast Europe emerged. These cultures had a lower level of toolmaking skills than the Federmesser, particularly the Bromme who appear to have lost the bow and arrow technology. In Riede's view the decline was a result from the disruption caused by the Laacher See volcano. The eruption was discussed as a possible cause for the Younger Dryas, a period of global cooling near the end of the last glacial maximum that appeared to coincide with the time of the Laacher See eruption. A new radiocarbon date for the eruption, published in 2021, suggested that the Younger Dryas began about 130 years after the eruption, though this new date was challenged as having perhaps been affected by radiocarbon dead magmatic carbon, which was not accounted for and would have made the date appear too old. The current best estimates for the age of the Laacher See eruption are 12,880 ± 40 years BP or 13,006 ± 9 calibrated years before present, though would not have immediately preceded the event.