Кіріспе

Германиядағы локомотивтерді жіктеуге шолу

Германиядағы әртүрлі теміржол компаниялары өздерінің вагондарын жіктеу үшін әртүрлі жүйелерді пайдаланған.

Бастапқыдан бастап

Көпшілікке мәлім болғандай, алғашқы локомотивтердің аттары болған. 1835 жылдан бастап Германияда халыққа қызмет еткен алғашқы локомотив «Адлер» деп аталды. Алғашқы теміржол желілерін жеке меншік компаниялар салған. Бірақ кейіннен Пруссия, Бавария сияқты неміс мемлекеттері көптеген теміржол компанияларын сатып алып немесе құрғанда жағдай өзгерді.

1924 жылға дейінгі сандық жүйелер

Локомотивтердің саны тез өсіп, нөмірлеу жүйесі қажет болды. Германияның әртүрлі мемлекеттік теміржол компаниялары (неміс тілінде Länderbahnen деп аталады) өздерінің жеке жүйелерін әзірледі, мысалы, Пруссия мемлекеттік теміржолдары (preußische Staatseisenbahnen, кейде қате түрде Königlich Preussische Eisenbahn Verwaltung немесе KPEV деп аталады) жолаушылар пойызының локомотивтері үшін P әрпін енгізді (P 8 – барлығы 3000-нан астам бірлік салынған ең маңызды локомотив түрлерінің бірі), Schnellzug (экспресс-пойыз) локомотивтері үшін S әрпін (мысалы, әйгілі S 10), Güterzug (жүк пойызы) локомотивтері үшін G әрпін және Tenderlokomotive (танкті локомотив) үшін T әрпін қолданды. Негізінен, нөмірлер үздіксіз қолданылып келді. Пруссиялықтар техникалық стандарттарды да біркелкілендіргендіктен, кейбір кіші компаниялар да пруссиялық нөмірлеу жүйесін немесе оған ұқсас жүйені пайдаланды. Бавария мемлекеттік теміржолы басқа тәсілді таңдады: олар да пойыз түрін көрсету үшін P, S немесе G әрпін қолданды, бірақ оны жетекші осьтер санымен және барлық осьтер санымен біріктірді, олардың арасын сызықшамен бөліп жазды (швейцариялық жүйеге ұқсас). Мысалы, әйгілі S 3/6 локомотиві 2'C1' немесе 4-6-2 Pacific типінде болды, яғни барлығы 6 осьтің 3-і жетекші осьтер еді. Осы әртүрлі мемлекеттік компаниялар және олардың нөмірлеу жүйелері 1871 жылы Германия біріккеннен кейін сақталды және Бірінші дүниежүзілік соғыстан әлдеқайда кейін де қолданылып келді.

Бірінші бірыңғай схема

Deutsche Reichsbahn Gesellschaft DRG 1924 жылы түрлі мемлекеттік Länderbahnen біріктіріліп құрылды. Оның алғашқы міндеттерінің бірі – DRG құрылғанға дейінгі әртүрлі локомотивтерді біріктіруге мүмкіндік беретін нөмірлеу жүйесін енгізу болды.

Бу локомотивтері

Бу локомотивтері үшін жүйе толығымен сандық болды. Әрбір локомотивке бірлік нөмірі берілді, ол сынып нөмірінен (неміс тілінде Baureihe, қысқартылған түрі BR) және реттік нөмірден тұратын, аралықтары бос орынмен бөлінген. 01-ден 19-ға дейінгі сынып нөмірлері экспресс пойыздарға арналған тендерлік локомотивтерді, 20-дан 39-ға дейінгі нөмірлер жолаушылар пойыздарына арналған тендерлік локомотивтерді, 40-тан 59-ға дейінгі нөмірлер жүк пойыздарына арналған тендерлік локомотивтерді, 60-тан 79-ға дейінгі нөмірлер жолаушылар пойыздарына арналған танкерлік локомотивтерді, 80-ден 96-ға дейінгі нөмірлер жүк пойыздарына арналған танкерлік локомотивтерді (маневрлік локомотивтерді қоса алғанда), 97 нөмірі рельсті локомотивтерді, 98 нөмірі Lokalbahn (жергілікті теміржол) локомотивтерін және 99 нөмірі тар теміржол локомотивтерін білдірді. Бұдан өзге, DRG жылжымалы құрамды жаңарту және жүздеген түрлі бөлшектері бар көптеген әртүрлі сыныптарды ұстаудың қымбат қажеттілігін жою мақсатында Einheitslokomotiven (бірлестірілген немесе стандартталған локомотивтер) деп аталатын локомотивтерді құрды. Мысалы, 01 сыныбы біріктірілген экспресс пойыздар локомотивтерінің алғашқы сыныбы болды, ал осы сыныптың алғашқы бірлігі 01 001 нөмірін алды.

Электр және дизель локомотивтері

Сонымен қатар, электр және дизельдік локомотивтер үшін ұқсас нөмірлеу жүйелері енгізілді, бірақ электр локомотивтері үшін «E» және дизельдік локомотивтері үшін «V» (неміс тіліндегі Verbrennungsmotor – іштен жану қозғалтқышы деген сөзден) префикстері қолданылды. Электр локомотивтерінің кластарының нөмірлері шамамен бу локомотивтерінің жүйесімен сәйкес келді, мысалы, E 18 22 – 1935 жылы енгізілген E 18 классының локомотиві болды. Дизельдік локомотивтеріне берілген класс нөмірлері (алғашқы жоба бойынша) ат күшінің оннан бір бөлігін көрсететін болды, мысалы, V 80 001 – 1953 жылы DB енгізген V 80 классының алғашқы локомотиві, бастапқыда 800 ат күшіне (кейін 1100 ат күшіне дейін қайта жаңартылды) ие болды.

Көппәтерлі және вагондық

Электр және дизельді пойыз вагондары мен бірнеше бірліктер тиісінше ET және VT префикс әріптерімен белгіленді (неміс тілінде Elektrischer Triebwagen және Verbrennungsmotortriebwagen сөздерінен). Олардың нөмірлеу жүйелері бастапқыда жолаушылар вагондарының нөмірлеу жүйесінен алынған. Бірақ 1940 жылы локомотивтердегідей, класс және реттік нөмірлерді қолданатын жүйе электрлік бірнеше бірліктер үшін енгізілді. Дизельді пойыз вагондары мен бірнеше бірліктерге ұқсас жүйені енгізу жоспары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тоқтатылды; соғыстан кейінгі Батыс Германияда (ФРГ) Deutsche Bundesbahn ақыры сол жоспарды іске асырды, ал Шығыс Германияда (ГДР) Deutsche Reichsbahn соғысқа дейінгі вагондар үшін соғысқа дейінгі жүйені қолдануды жалғастырды, сонымен қатар соғыстан кейінгі вагондар үшін бірнеше жаңа нөмірлеу жүйелерін енгізді. Осылайша 1970 жылға дейін дизельді пойыз вагондары мен бірнеше бірліктерге қатысты үйлесімсіз схемалардың жиынтығы пайда болды.

IT-қа сәйкесті нөмірлеу жүйелері

1960-шы жылдардың соңында компьютерлер/IT пайда болғандықтан, нөмірлеу жүйелерін жаңарту қажет болды. Себебі, ескі нөмірлермен 10-шы сынып локомотивінің бумен жұмыс ілейтін немесе электрлі екенін, бағымдама әріптерін қоспай анықтау мүмкін емес еді, ал сол кездегі компьютерлер осы әріптерді өңдеуде қиындықтар тудыратын. Тағы бір мәселе, ескі жүйеде сынып және реттік нөмірлердің ұзындығы әртүрлі болуы мүмкін еді.

DB нөмірлеу схемасы

Батыс Германиядағы Deutsche Bundesbahn (DB) үш таңбалы сынып нөмірлерін пайдалануға шешім қабылдады, бірінші таңбасы 0 – бу машиналары үшін (қалған схема негізінен өзгеріссіз қалды), бірінші таңбасы 1 – электр локомотивтері үшін (екінші және үшінші таңбаның схемасы да өзгеріссіз қалды), бірінші таңбасы 2 – дизельдік машиналары үшін, бірінші таңбасы 4 – электропоезд (EMU) үшін, бірінші таңбасы 5 – аккумуляторлық электропоезд (EMU) үшін, бірінші таңбасы 6 – дизель-электропоезд (DMU) үшін, бірінші таңбасы 7 – рельс автобустары (жеңіл DMU) және қызметтік көліктер үшін. Реттік нөмірлер де біркелкі үш таңбалы болды (қажет болған жағдайда бұрынғы нұсқадан қысқартылды немесе толықтырылды) және соңына дефиспен бөлінген тексеру таңбасы қосылды, нәтижесінде барлық бірлік нөмірлері үшін жеті таңбадан тұратын бірыңғай ұзындық (тексеру таңбасын қоса алғанда) пайда болды. 50 сыныбы (жаңа базалық сынып нөмірі 050) сияқты төрт таңбалы реттік нөмірлері бар бірнеше сыныптар үшін сынып нөмірі қолданылмаған 051, 052 және 053 қатардағы нөмірлерге дейін кеңейтілді, үшінші таңба бұрынғы реттік нөмірдің бірінші таңбасы болды. Мысалы, ескі электр жедел локомотиві E 18 22 жаңа нөмірді алды – 118 022 3. Жаңа DB жүйесі 1968 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді (бірақ нақты ауысу бірнеше жылға созылды) және осы күнгі күнге дейін қолданылуда.

DR нөмірлеу схемасы

Керісінше, Шығыс Германиядағы Deutsche Reichsbahn (DR) да жеті таңбалы бірлік нөмірлерінен (тексеру таңбасын қоса) тұратын нөмірлеу жүйесін енгізді, бірақ бу локомотивтері үшін екі таңбалы класс нөмірлерін (соның нәтижесінде төрт таңбалы реттік нөмірлерді пайдалана отырып) және дизельдік және электрлік құралдар үшін үш таңбалы класс нөмірлерін (соның нәтижесінде үш таңбалы реттік нөмірлерді пайдалана отырып) қолдануды жалғастырды. Жаңа DB жүйесінен өзгеше, DR дизельдік құралдар үшін бірінші таңбаны 1, ал электрлік құралдар үшін (локомотивтер мен көп бірліктер/вагонды да қамти отырып) бірінші таңбаны 2 деп белгіледі. Сондықтан, мысалы, DRG құрастырған E 44 классы DB-де 144, ал DR-де 244 болып қайта нөмірленді. Бу және электрлік/дизельдік бірлік нөмірлерінің арасындағы қақтығыстарды болдырмау үшін (класс пен реттік нөмірді бөлетін бос орын компьютерлік өңдеуде маңызды емес болғандықтан), 10–19 және 20–29 диапазонды бу локомотивтерінің класс нөмірлері тиісінше 01–09 және 30–39 диапазонды нөмірлерге қайта тағайындалды (мысалы, DR үшін 1958 жылы салынған және 23 1046 ескі нөміріне ие болған бу локомотиві 35 1046 8 жаңа нөмір алды). Бұл жаңа DR жүйесі 1970 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді.

Германияның қайта бірігуінен кейін

Германияның қайта бірігуінен кейін DB нөмірлеу жүйесі DR локомотивтеріне де енгізілді (1992 жылдың 1 қаңтарынан бастап), соның салдарынан кейбір нөмірлер қайта қолданысқа түсті (мысалы, бұрынғы 120 класты дизель-электр локомотиві жаңа 220 класына айналды, ал ескі 220 класы қызметтен алынып тасталды). Кейбір нөмірлерді қайталамау үшін өзгерту қажет болды, мысалы, бұрынғы 211 класы 109 класына өзгертілді.