Кіріспе

Эдинбургтегі театр, Шотландия, бұрынғы шіркеу

Бедлам театры – Шотландияның Эдинбург қаласының Ескі қаласындағы театр. Ғимарат 1848 жылы Жаңа Солтүстік еркін шіркеуі үшін салынған. 1941 жылы шіркеу ретінде жабылғаннан кейін, ғимарат Эдинбург университетінің діни орталығы, содан кейін Эдинбург университетінің қоймасы ретінде пайдаланылды. 1980 жылы ол Эдинбург университетінің театр компаниясының (EUTC) студенттік театры ретінде қайта ашылды, Эдинбург фринжі фестивалі кезінде 49-шы алаңша ретінде жұмыс істейді. Жаңа Солтүстік еркін шіркеу 1843 жылғы бөліністен туындады, сол кезде Жаңа Солтүстік шіркеуінің пасторы Чарльз Джон Браун көптеген жамағаттарын Шотландия шіркеуінен алып, жаңадан құрылған еркін шіркеуге өткізді. Шіркеу белсенді миссионерлік қызметімен және студенттерге көмектесуімен танымал болды. 1941 жылы жамағат Грейфриарспен біріккеннен кейін, Эдинбург университеті ғимаратты діни орталық ретінде, ал 1975 жылдан бастап қойма ретінде пайдаланды. Университет ғимаратты EUTC-ге сыйға тартты, ол 1980 жылы Бедлам театры ретінде қайта ашты. Оның аты бір кезде жақын жерде орналасқан қалалық Бедлам есімді психиатриялық ауруханадан алынған. 90 орындық ғимарат Ұлыбританиядағы ең көне студенттік театр болып табылады, жыл сайын шамамен 40 EUTC қойылымын, ал Эдинбург фринжі кезінде күніне сегіз қойылымға дейін қояды. Ғимаратты Томас Гамильтон Готика стилінде жобалаған. Ол Ескі қаланың панорамасында маңызды орынды құрайды және Джордж IV көпірінен оңтүстікке қарайғы көріністі аяқтайды. 2012 жылы қайта жаңартылған театр 2001 жылдан бері B санатындағы ескерткіш ретінде қорғалып келеді.

Тарих

Қауым ғимаратты босатқаннан кейін, Эдинбург университеті оны 1957 жылдан бастап діни қызмет орталығы ретінде пайдаланды. Осы кезеңде ғимарат 1969 жылы Солтүстік Ирландия тақырыбындағы талқылауларға (teach-in) аламат болды, бұл қиын кезеңнің басында болған оқиға. 1973 жылы Поттерроу студенттік орталығында арнайы салынған жай дайын болғаннан кейін, діни қызмет орталығы екі жыл өткен соң бұрынғы Жаңа Солтүстік шіркеуін тастап кетті, ал университет ғимаратты қойма ретінде пайдаланды. Ғимаратты пайдалану жөніндегі қазіргі ұсыныстар медбикелік студенттеріне арналған кітапхананы құруды қамтиды. Діни қызмет орталығы ғимаратты тастағаннан кейін, ол кейде студенттік театрлық қойылымдар үшін және жыл сайынғы Эдинбург фринжі кезінде Траверс театры үшін қосымша аламат ретінде қолданылды. Осы кезеңдегі ең әйгілі қойылымдардың бірі – 1977 жылғы Фринджде Брэдфорд университетінің драмалық үйірмесінің «Шайтанның досы» (Михаил Булгаковтың «Мастер және Маргарита» романының негізінде қойылған) қойылымы болды. Университет ғимаратты Тирон Гатри есімімен аталатын, көрерменге жақын сахналық театрға айналдыру жобасын қолдады. Осы мақсатта 1979 жылы 150 000 фунт стерлинг көлемінде қаржы жинау науқаны басталды, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Университет орнына ғимаратты Эдинбург университетінің театр труппасына (EUTC) ұсынды. Сол жылы EUTC президенті Адриан Эванс ғимараттың оңтүстігінде орналасқан қалалық Bedlam психиатриялық ауруханасына сілтеме жасай отырып, Bedlam деген атты ұсынды. Ғимараттың ішкі құрылымы бірнеше рет өзгертілді, соның ішінде 1990 жылы «Перикл» және 1998 жылы «Гамлет» қойылымдарына дайындық жұмыстары жүргізілді. 2002 жылдың наурыз айында қалалық кеңес Bedlam-ды алып тастауды және оның артындағы 18 ғасырға жататын ғимараттарды бұзуды көздеген жаңартылған қонақ үй жобасын қабылдамады. Осыған байланысты 2003 жылы Bedlam достары қоры құрылды. Қор – EUTC түлектерінің қауымдастығы, ол театрды қолдайды. 500 000 фунт стерлинг инвестициясымен қолдау көрсеткен қор 2008 жылдан бастап ғимараттың толыққанды ішкі және сыртқы жөндеу жұмыстарын жүргізді. Жұмыс 2012 жылы ғимараттың сыртқы тас қабырғаларын тазалау және қалпына келтірумен, сондай-ақ ғимарат периметріне орнатылған қоршауларды қайта орнатумен басталды, бұл қоршаулар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде металл жинау үшін алынып тасталған еді.

Бүгін

Аудитория 90 адамға арналған. Театрда бар және кафе де бар. Бұл ғимарат Ұлыбританиядағы толық студенттер басқаратын ең көне театр және Эдинбургтің жетекші шағын ареналарының бірі. EUTC жыл сайын шамамен 40 қойылым қоюмен қатар, Эдинбург фринжі кезінде күніне сегіз қойылымға дейін қабылдай алады, бұл орын 49 нөмірімен белгіленеді. 2012 жылдан бері театр Creative Carbon Scotland ұйымының «Жасыл өнер» бастамасына қатысып, қойылымдар арқылы экологиялық мәселелер туралы хабардар етуді және тұрақты тәжірибелерді қолдануды ілгерілетуде. Бастамамен жұмыс 2013 жылы «Драмалық әсер: жасыл театр фестивалі» жобасын қамтыды. 2015 жылы театр қоршаған ортаны қорғау мақсатында электронды билеттерді пайдалануға көшті.

Ғимарат

Тосқауыл кезінде еркін шіркеу мүмкіндігінше жылдам ғимараттар салуға көшті, онда жайлылық пен қауіпсіздік – жалғыз талаптар болды. Осы орайда Томас Гамильтон жаңа дін үшін сәулеттік талғамның төрешісі ретінде көзге шықты. Жаңа Солтүстік еркін шіркеуі үшін ол Дэвид Кузин мен Джордж Смитпен шіркеу дизайнын таңдау бойынша бәсекелестікке түсті. Оның дизайны қабылданғаннан кейін Гамильтон ғимаратқа мұнара қосуды ұсынды, бірақ бұл әрекеті сәтсіз аяқталды. Эдинбургтегі ғимараттар туралы нұсқаулықта айтылғандай, нәтижесіндегі ғимарат – «жұқа ғарышталған ерте тіктөртбұрыш». Шіркеу кең кемеден тұрады, үстінде тік шатыр орналасқан. Сыртқы қабырғаларындағы ауыр тіреулер кеменің бес бөлігін бөліп тұрады, ал үстіңгі жағында сәл көтеріңкі парапет созылып жатыр. Қалыптаудың бір қатары әр бөлікті екі қабатқа бөледі, жоғарғы қабатта қарапайым ою-өрнектер, ал төменгі қабатта екі кішкентай терезелер бар. ғимараттың оңтүстік жағын жасылшақ апсида белгілейді. Солтүстік жақтағы фасады екі қабатты, жартылай сегізбұрышты екі баспалдақ мұнарасынан тұрады, олардың арасында алға шығыңқы кіреберіс орналасқан. Бұл мұнаралардың төменгі қабаттарын ауыр тіреулер ұстап тұрады, ал жоғарғы қабаттары соқыр ою-өрнектермен безендірілген, ол қақпалы есіктің үстіндегі ашық жұмыспен жалғасады. Солтүстік фасадының кең қалқасында ою-өрнекті терезе бар, екі жағында сегізбұрышты мұнаралар мен шыңдар орналасқан. Қалқаның жоғарғы бөлігінде ниша бар, ал оның үстінде шың орналасқан. Ішкі кеңістікте галерея сақталған, ол құйма темір бағаналарға тіреледі, ал апсидада әлі де орган және готикалық экрандар бар. Кеме үстінде бір ғана қанатты ағаш шатыр орналасқан. Театр 2001 жылдың 4 шілдесінен бастап B санатындағы қорғалатын мұражай ретінде тіркелген. Шіркеу тарихшысы А. Иан Данлоп бұл ғимаратты «кішкентай, ыңғайсыз және сәулеттік жағынан ұнамсыз» деп сипаттады. Сәулет тарихшысы Джо Рок Гамильтонның готикалық шіркеу дизайндарының қарапайымдылығы қабырғалардың дөңгелек тастармен толықтырылған сыртқы жағымен ең жақсы үйлесетінін айтты, мысалы, Free St John's және Roxburgh Free шіркеулеріндегідей. Рок Нью-Норт-Фридің тас қабырғасының бұл шіркеулерге қарағанда «сәтті болмағанын» айтты.