Кіріспе

астрономиялық обсерватория

BOOTES (Burst Observer and Optical Transient Exploring System) – Испанияда (екі станция), Жаңа Зеландияда, Қытайда, Мексикада, Оңтүстік Африкада және Чилиде орналасқан жеті роботтық астрономиялық обсерваторияның жаһандық желісі. BOOTES 1 станциясы Испанияда кең өрісті астрономияға арналған, ал қосымша станциялар (Испаниядағы BOOTES 2, Жаңа Зеландиядағы BOOTES 3, Қытайдағы BOOTES 4, Мексикадағы BOOTES 5, Оңтүстік Африкадағы BOOTES 6 және Чилидегі BOOTES 7) ұқсас құрылымға (жабдықтар мен бағдарламалық қамтамасыз етуге) ие: 0,6 м диаметрлі роботтық телескоп, Кассегрен фокусындағы EMCCD камерасы және u'g'r'i'ZY сүзгілер жиынтығы (BOOTES 2-де тек u' сүзгісі жоқ). Бұл BOOTES желісін әлемдегі барлық құралдардан алынған деректерді біріктіруге арналған бірегей ресурс етеді. BOOTES желісін Consejo Superior de Investigaciones Cientificas (CSIC) құрамындағы Instituto de Astrofísica de Andalucía (IAA) басқарады, Малага университеті және басқа испандық және халықаралық ұйымдармен тығыз байланыста жұмыс істейді. BOOTES желісі 2022 жылы толыққанды іске қосылды, осылайша барлық континенттерде орналасқан роботтық телескоптардың алғашқы желісі атанды. Желінің басты мақсаты – ғылыми спутниктерде тіркелгеннен кейін бірнеше секунд немесе минут ішінде өткінші құбылыстарды жылдам бақылау. BOOTES гамма-сәулелердің жарлымы (GRB) және басқа да ескертулерге (нейтрино көздері, гравитациялық толқындар және т.б.) автоматтандырылған, нақты уақыт режимінде жауап беруді қамтамасыз етеді. Қателік аймағының мөлшеріне байланысты кең өрісті (WFC), ультра кең өрісті (UWFC) және тар өрісті (NFC) камералар қолданылады. GRB-ді зерттеу үшін GRB-мен байланысты ұзақ толқынды өткінші сәуле шығаруды анықтау үшін жедел оптикалық бақылаулар маңызды; BOOTES мұндай бақылауларды жүзеге асыра алады. Оның ғылыми мақсаттары: GRB қателік аймағының бір мезгілде және дерлік бір мезгілде бақылануы. Космикалық шығу тегінің оптикалық жарқырауларын анықтау. CASANDRA камералары арқылы әр 60 секунд сайын 10-шы шамаға дейін барлық аспанды бақылау. Оптикалық өзгергіштікті іздеу үшін 20-шы шамаға дейін галактикалық немесе галактикалық емес нысандардың әртүрлі түрлерін бақылау. Кометалардың, метеорлардың, астероидтардың, өзгермелі жұлдыздардың, жаңа жұлдыздардың және суперновалардың табылуы. Жобаның бас зерттеушісі – профессор Альберто Дж. Кастро Тирадо (IAA CSIC және UMA), ол бұл жобаны 1993 жылы Данияда докторлық диссертациясын қорғайтын кезінде ойлап тапқан және 1998 жылы Испанияның жетекшілігімен жүзеге асырылған халықаралық ынтымақтастық аясында Instituto Nacional de Tecnica Aeroespacial (INTA) қолдауымен BOOTES-тің құрылысын бастады. Бұл Еуропалық ғарыш агенттігінің INTEGRAL спутнигін жерден бақылаулармен қолдау мақсатында жасалған. Жоба сонымен қатар BATSE, BeppoSAX, RossiXTE, IPN, Hete 2, Swift және Fermi сияқты бірнеше ғарыш аппараттары тіркеген оқиғаларды жедел бақылауға бағытталған. GRB саласындағы нәтижелер көп: Алдын ала анықтау суреттері: BOOTES кез келген ықтимал прекурсорлар үшін жоғарғы шектерді белгілейді. Бір мезгілде түсірілген суреттер: Біріншісі 2001 жылдың 20 ақпанында BOOTES арқылы алынған, бірақ қарсы бөлігі табылмады. Келесі суреттер: бірнеше гамма-сәулелердің жарылысынан кейін бірнеше ондаған секундтан бастап байқалатын немесе бақыланатын суреттер.

BOOTES сайттары

BOOTES 1 – El Arenosillo, Spain – BOOTES 2 – Instituto de Hortofruticultura Subtropical y Mediterránea La Mayora, Algarrobo Costa, Spain – 0,6 м телескоп жақын орналасқан Малага қаласының атымен «TELMA» (TELescope MAlaga) деп аталды. BOOTES 3 – National Institute of Water and Atmospheric Research, Lauder, New Zealand – 0,6 м телескоп жаңазеландиялық астрофизик Фил А. Йок (1940 жылы туған) мен жаңазеландиялық инженер Уильям Х. Алленнің (1939 жылы туған) құрметіне «Yock Allen Telescope» (YAT) деп аталды. BOOTES 4 – Yunnan Astronomical Observatory, Lijiang, China – 0,6 м телескоп испандық Мария Эва Алкохоладо Фелтстремнің (1967 жылы туған) құрметіне «Мария Эва телескопы» (MET) деп аталды. BOOTES 5 – Observatorio Astronómico Nacional en la Sierra de San Pedro Mártir, Mexico – 0,6 м телескоп испан астрофизигі Хавьер Горосабель Уркианың (1969–2015) естелігіне «Хавьер Горосабель телескопы» (JGT) деп аталды. BOOTES 6 – Boyden Observatory, South Africa – 0,6 м телескоп испан астрофизигі Долорес Перес Рамирес (1968–2015) естелігіне «Долорес Перес Рамирес телескопы» (DPRT) деп аталды. BOOTES 7 – San Pedro de Atacama Space Observatory, Chile.