Батыс Ян әулетінің соңғы императоры Мұрон Ённың өмірі мен билігі

Кіріспе

Муронг Ён (慕容永; 394 жылы қайтыс болды), әдепті аты Шумин (叔明), – Сианьбей тайпасының соңғы императоры. Ол Муронг Юнның (慕容運) немересі, бұрынғы Янды құрған Муронг Хуанның (慕容黃) сіңілі баласы. Бұрынғы Янның императорлық руының мүшесі ретінде, 370 жылы Бұрынғы Цинь (Former Qin) Бұрынғы Янды жойғанда Гуанчжун (Guanzhong) аймағына көшірілді. Ол кедейлікте өмір сүрген, әйелімен бірге аяқкиім сату арқылы күнкөріс жасаған. Муронг Ён 384 жылы Батыс Янның (Western Yan) генералы болды, оның алғашқы екі билеушісі Муронг Хонг (慕容泓) пен Муронг Чонг (慕容沖) Бұрынғы Циньге қарсы көтерілген кезде. Дегенмен, оның іс-қимылдары туралы алғашқы тарихи дерек 386 жылы пайда болды. Сол жылы генерал Хан Ян (韓延) Муронг Чонгты өлтіріп, оның орнына Дуань Суйді (Duan Sui) қойғаннан кейін, Муронг Ён және басқа генерал Муронг Хенг (慕容恆) бірлесіп Дуань Суйге шабуыл жасап, оны өлтіріп, Муронг И (慕容顗)мен ауыстырды. Содан кейін Сианьбей халқы бұрынғы Циньнің астанасы Чанъаньды (Chang'an) тастап, шығысқа қарай өз отанына бет алды. Алайда, сол айдың соңында Муронг Хенгтің інісі Муронг Тао (慕容韜) Муронг Иді өлтіргеннен кейін, ал Муронг Хенг Муронг Чонгтың ұлы Муронг Яоға (慕容耀) Муронг Иді алмастыруға көмектескеннен кейін, Муронг Ён басқа генерал Диао Юнмен (刁雲) бірге Муронг Таоға шабуыл жасап, оны Муронг Хенгке қашуға мәжбүр етті. Кейін сол айда Муронг Ён Муронг Яоны өлтіріп, оның орнына Муронг Хонгтың ұлы Муронг Чжунмен (慕容中) ауыстырды. Бірақ үш айдан кейін Диао Муронг Чжунды өлтіріп, Муронг Ёнды оның орнына қойды. Муронг Ён Хэдун (Hedong) ханзадасы атағын алып, Кейінгі Янның (Later Yan) императоры Муронг Чуйдің (慕容垂) вассалы болуға тырысты. Ол сондай-ақ Бұрынғы Циньнің императоры Фу Пимен (Fu Pi) келіссөздер жүргізуге тырысты, Фу Пиден оған шығысқа қарай жол ашуын сұрады, бірақ Фу Пи бас тартты және Батыс Ян күштерін тоқтатуға тырысты. Муронг Ён Фу Пиді жеңіп, оның премьер-министрі Ван Юн (王永) мен генералы Цзюйцю Цзюйшицзыны (沮渠俱石子) өлтірді. Фу Пи қашып бара жатқанда Муронг Ён оның көптеген шенеуніктерін және әйелі, император ханшайымы Янны (Empress Yang) тұтқындады. Фу Пи көп ұзамай Цзинь (Jin) генералы Фэн Гайдың (馮該) қолынан қаза тапты. Муронг Ён Фу Пидің аумағын (қазіргі Шаньсидің (Shanxi) орталық және оңтүстік бөліктерін) басып алып, Чжанцзыда (長子, қазіргі Чанчжи, Шаньси) астанасын құрды. Ол сондай-ақ императорлық атақ алды, бұл Муронг Чуймен байланысты үзілісті білдірді. Ол Фу Пидің император ханшайымы Янны кәнизақ етуге дайын еді, бірақ ол оны пышақтап өлтіруге тырысты, содан кейін Муронг Ён оны өлтірді. Өз өмірі үшін қорқып, Муронг Чуйдің ұлы Муронг Роу (慕容柔) және немерелері Муронг Шенг (慕容盛) пен Муронг Хуй (慕容會), Батыс Янның көшіп кетуіне қатысқан, құтқарылып, Кейінгі Янның астанасы Чжуншанға (中山, қазіргі Баодин, Хэбэй) қашты. Бұл олар үшін дұрыс шешім болды, себебі Муронг Ён 387 немесе 388 жылы Муронг Чуйдің немесе Бұрынғы Янның императоры Муронг Цзюньнің (慕容儁) барлық ұрпақтарын өлтіруге бұйрық берді. Муронг Ён Чжанцзыға қоныстанғаннан кейін аз ғана әскери жорықтар жасады және өзінің иелігіне қанағаттанған сияқты көрінді. 387 жылы ол қысқа уақытқа Кейінгі Циньнің (Later Qin) императоры Яо Чанмен (Yao Chang) шайқасты, бірақ оған күшті шабуыл жасамады. 390 жылы ол Цзинь қаласы Луоянға (Luoyang) бет алды, бірақ Цзинь генералы Чжу Сюй (朱序) оны жеңіп, ол кері қайтты. 391 жылы ол Луоянға қайта шабуыл жасады, бірақ Цзинь әскерлері оны қайтадан ығыстырды. 392 жылы Динлин (Dingling) басшысы Чжай Чжао (翟釗), оның әкесі Чжай Ляо (翟遼) бірнеше жыл бұрын Кейінгі Янға қарсы көтеріліп, «Жаспар ханзада» (Tian Wang) атағын алып, Вэй (Wei) мемлекетін құрған, Муронг Чуймен Хуатайда (滑台, қазіргі Анян, Хэнань) қоршауда қалды және Муронг Ённан көмек сұрады. Муронг Ён Муронг Чуй мен Чжай Чжаоның бір-бірін әлсіретуін қалады, бірақ Муронг Чуйдің Чжай Чжаодан әлдеқайда күшті екенін, оны оңай жеңе алатынын түсінбеді. Сондықтан ол Чжай Чжаоға көмектеспеді, нәтижесінде Муронг Чуй Вэй жерлерін оңай басып алды. Чжай Чжао Батыс Янға қашып кетіп, ханзада болып тағайындалды, бірақ бір жылдан кейін Чжайдың сатқындыққа күдікпен қараған Муронг Ён оны өлтірді. 393 жылы Муронг Чуй ағасы Муронг Денің (慕容德) кеңесімен Муронг Ёнға шабуыл жасап, Ян ұрпақтарының мұрагерлік құқығына қатысты барлық күмәнді жоюды шешті. 394 жылдың басында ол әскерін жауынгерлік дайындыққа келтірді, бірақ бірнеше ай бойы шабуыл жасамады. Муронг Ён Муронг Чуйдің алдамақшы екенін ойлап, оның әрекеттерін болжауға тырысты, бірақ Муронг Чуй үш бағыттан шабуыл жасап, негізгі әскерді Чжанцзыға қарай бастады. Муронг Ён жеке өзі Муронг Чуймен шайқасты, бірақ жеңілді және қаланы қорғауға тырысу үшін Чжанцзыға қайтып келді. Ол сондай-ақ Цзинь мен Солтүстік Вэйден (Northern Wei) шұғыл көмек сұрады, бірақ Цзинь мен Солтүстік Вэй күштері келмей тұрып, Чжанцзы құлдырады, ал Муронг Чуй Муронг Ёнды тұтқындап, өлім жазасын берді. Батыс Янның соңы келді, ал оның аумағы Кейінгі Янға қосылды.

Murong Yong (; died 394), courtesy name Shuming (叔明), was the last emperor of the Xianbei led Chinese Western Yan dynasty. He was the grandson of Murong Yun (慕容運), the uncle of Former Yan's founder Murong Huang. As a member of Former Yan's imperial clan, he was moved to Guanzhong, Former Qin's capital region, when Former Qin destroyed Former Yan in 370. He was described as poor, and he and his wife made their living by selling boots. Murong Yong apparently became a Western Yan general in 384, when its first two rulers Murong Hong and Murong Chong rose against Former Qin. The first actual historical reference to his actions, however, was in 386, when, after Murong Chong was assassinated by the general Han Yan (韓延) and replaced by Duan Sui, Murong Yong and another general, Murong Heng (慕容恆), jointly attacked Duan Sui and killed him, replacing him with Murong Yi. The Xianbei people then abandoned Chang'an, formerly Former Qin's capital, and headed east back toward their homeland. Later that month, however, after Murong Heng's brother Murong Tao (慕容韜) killed Murong Yi, and Murong Heng supported Murong Chong's son Murong Yao to replace Murong Yi, Murong Yong, along with another general Diao Yun (刁雲), attacked Murong Tao, forcing him to flee to Murong Heng. Later that month, Murong Yong killed Murong Yao and replaced him with Murong Hong's son Murong Zhong. Three months later, however, Diao killed Murong Zhong and supported Murong Yong to replace him. Murong Yong claimed the title of Prince of Hedong and sought to be a vassal of the Later Yan emperor Murong Chui. He also tried to negotiate with the Former Qin emperor Fu Pi, asking Fu Pi to allow him a path back east, but Fu Pi refused and tried to intercept Western Yan forces. Murong Yong defeated Fu Pi, killing his prime minister Wang Yong (王永) and general Juqu Jushizi (沮渠俱石子), and while Fu Pi fled, Murong Yong captured most of his officials and his wife Empress Yang. Fu Pi soon died at the hands of the Jin general Feng Gai (馮該). Murong Yong took over Fu Pi's territory (roughly modern central and southern Shanxi), establishing a capital at Zhangzi (長子, in modern Changzhi, Shanxi). He also claimed imperial title, thus signifying a break with Murong Chui. He was ready to make Fu Pi's Empress Yang a concubine, but she tried to stab him with a sword, and he killed her. In fear of their lives, Murong Chui's son Murong Rou (慕容柔) and grandsons Murong Sheng and Murong Hui, who had been part of Western Yan's exodus, escaped and fled to Later Yan's capital Zhongshan (中山, in modern Baoding, Hebei), perhaps with good reason, for Murong Yong, in 387 or 388, ordered that all descendants of Murong Chui or the Former Yan emperor Murong Jun be slaughtered. Murong Yong, once he settled in Zhangzi, carried out few military campaigns and appeared to be content with his domain. In 387, he did briefly engage Later Qin's emperor Yao Chang in battle, but did not seriously attack Yao. In 390, he headed for the Jin city of Luoyang, but the Jin general Zhu Xu (朱序) defeated him, and he withdrew. He attacked Luoyang again in 391 but was again repelled by Jin forces. In 392, the Dingling chief Zhai Zhao, whose father Zhai Liao had years earlier rebelled against Later Yan and claimed the title "Heavenly Prince" (Tian Wang) and established a Wei state, was besieged by Murong Chui in his capital Huatai (滑台, in modern Anyang, Henan), and sought aid from Murong Yong. Murong Yong, wanting to let Murong Chui and Zhai Zhao wear each other out—not realizing that Murong Chui, being far stronger than Zhai Zhao, could crush Zhai Zhao easily—refused to go to Zhai Zhao's aid, and Murong Chui conquered Wei lands easily. Zhai Zhao fled to Western Yan and was created a prince, but a year later, suspecting Zhai of treason, Murong Yong killed Zhai. In 393, Murong Chui, under advice of his brother Murong De, decided to attack Murong Yong to end any doubt about the Yan succession. In early 394, he got his forces ready in battle posture, but did not attack for several months. Murong Yong thought Murong Chui was trying for a trick attack and tried to anticipate it, but Murong Chui then attacked by three different routes, leading the main army heading for Zhangzi. Murong Yong personally engaged Murong Chui but was defeated, and he fled back to Zhangzi to try to defend the city. He also sought emergency aid from Jin and Northern Wei, but before Jin and Northern Wei forces could arrive, Zhangzi fell, and Murong Chui captured and executed Murong Yong. Western Yan was at its end, and its territory was annexed to Later Yan.