Кіріспе

Pantherophis vulpinus, көбінесе түлкі жыланы немесе шығыс түлкі жыланы деп аталады, Colubridae тұқымдасына жататын усыз тышқан жейтін жыланның бір түрі. Бұл түр Солтүстік Америкаға тән.

Таксономия

1990 және 2011 жылдар аралығында түлкі жыландары кейде екі түрге бөлінетін, онда P. vulpinus батыс түлкі жыланы, ал P. gloydi шығыс түлкі жыланы ретінде қарастырылатын. 2011 жылы Crother, White, Savage, Eckstut, Graham және Gardner жариялаған мақаласында Миссисипи өзенін екі түлкі жыланы түрінің арасындағы түрлік шекара ретінде белгілеу ұсынылды. Осыған сәйкес, өзеннің шығысында табылған түлкі жыландары P. vulpinus (бұрын P. gloydi деп белгіленгендері қоса) деп, ал батысында табылғандарына P. ramspotti деген жаңа атау берілді. Бұл ұсыныс P. vulpinus түрін, бұрын батыс түлкі жыланы ретінде танылған, шығыс түлкі жыланы деп атауды және жаңа P. ramspotti түрін батыс түлкі жыланы деп атауды көздеді. Кейде оны шығыс түлкі жыланы деп те атайды. gloydi деген кіші атау американдық герпетолог Говард К. Глойдтың құрметіне берілген.

Жалпы атаулар

P. vulpinus-тің тағы бір жалпылама атаулары – шығыс түлкі жыланы, түлкі жыланы және түлкі жылан.

Сипаттама

Ересек шығыс түлкі жыландарының ұзындығы (құйрығын қоса есептегенде) 90-150 см аралығында болады және олардың қысқа, жалпақ мұрны бар. Жүзі қызыл қоңыр түсті болып келеді, үстінде қара қоңыр дақтары шашыраңқы орналасқан, ал құрсақ бөлігі сары шахмат үлгісімен өрнектелген. Солтүстік Американың көптеген жыландары сияқты, түлкі жыландары да усыз. Олар қауіп сезгенде шығаратын иіс түлкінің иісіне ұқсас болғандықтан осылай аталған.

Географиялық ауқым

P. vulpinus Миссисипи өзенінің шығысында АҚШ-тың орталық-батыс аймағының солтүстік бөлігінде таралған. P. v. gloydi Шығыс Ұлы көлдер аймағында кездеседі. P. v. gloydi және P. v. vulpinus екеуі де Мичиган штатында қоныстанады. P. v. vulpinus Мичиганның Жоғарғы жарты аралында, кейде қарағай жыланы деп аталады, ал P. v. gloydi Мичиганның Төменгі жарты аралында таралған. P. v. gloydi АҚШ-тағы Огайо штатында және Канададағы Батыс Онтариода да кездеседі.

Тіршілік ету ортасы

P. vulpinus-тің табиғи мекен ету орталары алуан түрлі, оның ішінде ашық орман, дала, егістік жерлер, жайылымдар және батпақтар бар. Олар сондай-ақ құйрықтарының жанындағы бездерінен жағымсыз иіс шығара алады, бұл оларды басқа жануарлар үшін аз тартымды етеді. Бұл иіс қызыл түлкінің иісіне ұқсас; осыдан "түлкі жылан" деген жалпы атауы шыққан. Соңғы амал ретінде бұл жыландар қатты сызылдап, қауіпке қарсы шабуылдай алады.

Өмірбаян

Қарағай жыландары сәуір және мамыр айларында жұптасады. Аталықтары аналықтарымен жұптасу құқығы үшін күреседі. Маусым, шілде немесе тамыз айларында аналық 7-ден 27-ге дейін жұмыртқаларды бұтақтардың астына немесе орман төсегіндегі қоқысқа көмеді. Бұл жұмыртқалар шамамен 60 күндік инкубациядан кейін жарылады. Жас қарағай жыландары ересектерге қарағанда әдетте әлдеқайда ақшыл болады. Барлық бауырымен жорғалаушылар сияқты, *P. vulpinus* жыныстық жолмен көбейеді және r/K таңдау теориясына сәйкес r-стратегтері болып табылады. Ересекті аналық 7-ден 29-ға дейін жұмыртқа туады, олар әдетте 60 күннен кейін жарылады. Жұмыртқалар көбінесе бұтақтардың астына, шіріген ағаштарға немесе гумусқа салынады. Қарағай жыландары қатаң ет жейтін жануарлар. Олар көбінесе шаруашылықтардың маңында құрметпен қарсы алынады, себебі олар егінге зиян келтіретін немесе үй жануарларына паразиттік жұқтыратын көптеген кеміргіштерді жейді, бірақ олар мүмкіндікті пайдаланушылар және кейде жас тауықтарды немесе жұмыртқаларды да жейді, бұл оларды кейде қате түрде тауық жыланы деп атауға себеп болады. Олардың негізгі тамағы тышқандар мен басқа да ұсақ кеміргіштерден тұрады, бірақ олар жас қоян, бақалар, ұшқан құстар және жұмыртқаларды қоса алғанда, толығымен жұтуға болатын кез келген олжаны жейді. Олар өздерінің олжасын орап алып, қысып бағындырады.

Қорғау мәртебесі

Шығыс түлкі жыланы Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) қауіп төнген және құрып бара жатқан түрлердің Қызыл тізімінде "Төменгі деңгейдегі қауіптілік" санатында тіркелген. Мичиган штатында ол DNR (Табиғи ресурстар департаменті) тарапынан "Қауіп төнген түр" ретінде тіркелген және штат заңдарымен қорғалады. Онтариода бұл түр "Облыстық және ұлттық деңгейде қауіп төнген" деп саналады.