Кіріспе

Американдық биолог (1879–1967) Ральф Вари Чемберлайн. Оның тегі кейде "Чемберлейн" деп жазылады, мысалы.

Ерте өмір және білім

Ральф Вари Чемберлин 1879 жылдың 3 қаңтарында Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласында Уильям Генри Чемберлин, белгілі құрылысшы және мердігер, және Элиза Фрэнсис Чемберлин (қыз есімі Браун) отбасында дүниеге келді. Чемберлин әкесінің әулетін 1638 жылы Массачусетс шығанағындағы колонияға қоныс аударған ағылшын иммигранттарына, ал анасының әулетін ескі Пенсильвания голланд отбасына жегізді. Мормон ата-анасының ұлы болған жас Чемберлин соңғы күнгі қасиеттілердің орта мектебінде білім алды. Оның ағасы Уильям, 12 баланың үлкені, Ральфтің ғылыми қызығушылықтарын бөлісіп, кейіннен онымен бірге оқытуға мүмкіндік алды. Ральф Юта университетін бітіріп, 1898 жылы білімгер атанды, содан кейін төрт жыл бойы орта мектепте және колледж деңгейінде биология, геология, химия, физика, латын және неміс тілдерін оқытты. Ол Гамма Альфа қауымдастығының және Сигма Си құрметті қоғамының мүшесі болды. Энтомолог Джон Генри Комстоктан дәріс алғаннан кейін 1904 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Зоолог Томас Х. Монтгомери Чемберлиннің монографиясын педипальптердің (еркек репродуктивті мүшелер) құрылымын пайдаланып туыстарды анықтаудағы және түрлердің егжей-тегжейлі сипаттамаларындағы «маңыздылығы жоғары» деп бағалады. Монтгомери жиырма түрлі қасқыр өрмекшісін атады, ал Чемберлин олардың тек екеуін ғана мойындады. Чемберлинге сын айтып, өзінің түрлерін қорғай келе: «Оның қайта қарауындағы негізгі кемшілік – жеткіліксіз типтік материал болған сияқты», - деп жазды. Ол омыртқалы жануарлар гистологиясы және эмбриологиясы бойынша жаңа курстар ашты. 1905-1907 жылдары Юта университетінің медицина мектебінің алғашқы деканы болды. 1906 жылдың жазында Чикаго университетінде эмбриологиядан жазғы курс оқыту жоспары, құлап, екі аяқ сүйегін сындырып, аяғындағы артериясын жарақаттағаннан кейін тоқтатылды. 1907 жылы университет басшылары медицина мектебін бар болған кафедрамен біріктіруге шешім қабылдады, бұл Чемберлиннің деканаттығын қажетсіз етті. 1907 жылдың мамырында декандық қызметінен кетіп, бірақ факультет мүшесі болып қалды. Кардифф пен Чемберлин бірге жазу машинасы компаниясы тарапынан 70 доллардан астам сомаға талап арыз берілген жеке сот ісінде айыпталушы болды. Олар бір-бірінен суық қарым-қатынас жасап, байланысты үзіп қойды. Олардың арасында бұрыннан шиеленіс болған еді – Чемберлиннің жақтастары Кардиффтің декандық қызметтен босатылуына қатысы бар екенін мәлімдеді, ал Солт-Лейк Трибьюн «екі адам арасындағы қаржылық мәселелерге байланысты емес, басқа сипаттағы үйкеліс профессор Кардифф тағайындалғанға дейін пайда болды» деп жазды. Шілдеде апелляциялық сот шешімімен талап арыз қабылданбады және Кардиффке сот шығындарын төлеуге бұйырылды. Ол кезде Чемберлин Бригам Янг университетінде жұмысқа орналасқан еді.

Бригам Янг университеті

1908 жылы Чемберлин Бригам Янг университетінің (BYU) биология кафедрасын басқаруға шақырылды. Бұл университет Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуіне (LDS Church) тиесілі және оның басқаруында болды. ЛДС колледжінің профессоры Дж. Х. Пол Бримхоллға жазған хатында Чемберлинды «әлемдегі ең көрнекті табиғат зерттеушілерінің бірі, бірақ менің ойымша, ол шамамен 28 жаста. Біз оны қалыс қалдырмауға тиіспіз» деп жазды. Чемберлин биология курстарының кеңейтілген тізімін қадағалады және студенттермен бірге жәндіктерді жинауға саяхаттар ұйымдастырды. Чемберлин психология және білім беру пәндерін оқытқан, жаңадан тағайындалған профессорлар Джозеф пен Генри Петерсонға қосылды. Чемберлин және екі Петерсон университеттің ғылыми деңгейін көтеру үшін жұмыс істеді. 1909 жылы Чемберлиннің інісі Уильям Х. Чемберлин философиядан сабақ беру үшін шақырылды. Шіркеудің белсенді мүшелері болған төрт ғалым заманауи ғылыми және философиялық идеяларды оқытуымен және жандаған пікірталас пен талқылауға ынталандыруымен белгілі болды. Чемберлиндер мен Петерсондар эволюция теориясының діни көзқарастармен үйлесімді екеніне сенді және Киелі кітапты тарихи тұрғыдан сын тұрғысынан қарастыруды қолдады, яғни жазылған мәтіндерді сол заманғы контексте қарау қажеттігін айтты. Ральф Чемберлин BYU студенттік газеті «White and Blue»-да еврей аңыздары мен тарихи жазбаларды сөзбе-сөз қабылдамау керек екенін дәлелдейтін мақалалар жариялады. «Еврейлердің ертедегі кейбір аңыздары» деген мақаласында Чемберлин: «Ескі өсиеттегі көптеген мәтіндер поэзиялық сипатқа ие және кейбір оқиғалар тарихи жағынан нақты емес екенін білуде, тек балалық және жетілмеген сана ғана зиян көруі мүмкін» деген қорытынды жасады. 1911 жылдың басында Ральф Чемберлин мен Петерсон бауырластарға эволюцияны оқытуды тоқтату немесе жұмыстан босату мүмкіндігі ұсылды. Бұл үш профессор студенттер мен оқытушылар арасында өте танымал болды, олар эволюция ілімінің өздерінің сенімін жоятынын жоққа шығарды. Профессорларды қолдау білдіретін және студенттердің 80%-дан астамы қол қойған петиция әкімшілікке, содан кейін жергілікті газеттерге жіберілді. Үш профессор өз оқыту әдістерін өзгертпей, 1911 жылы қызметінен кетті, ал Уильям Чемберлин тағы бес жыл қызмет етті. 1910 жылы Чемберлин Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі болып сайланды.

Пенсильвания мен Гарвард

Бригам Янг университетін қалдырғаннан кейін Чемберлин 1911 жылдан 1913 жылға дейін Пенсильвания университетінде лекция оқыды және Джордж Лейб Харрисон қорының ғылыми зерттеушісі болды. 1913 жылдың наурыз айынан 1925 жылдың 31 желтоқсанына дейін ол Гарвард университетінің Салыстырмалы зоология музейінде өрмекшілер, көп аяқтылар және құрттар бөлімінің кураторы болып жұмыс істеді, осы жерде оның көптеген ғылыми еңбектері жарық көрді. Оның жарияланымдарында Орталық Америка және Батыс Кариб аймарындағы барлық белгілі мыңаяқтылар туралы зерттеулер, сондай-ақ 1913-1916 жылдардағы Канада Арктикалық экспедициясы, Оңтүстік Америкаға Стэнфорд және Йель экспедициялары, және USS Albatross кемесінің түрлі экспедицияларынан жиналған жануарлардың сипаттамалары кірді. 1914 жылы ол Америка табиғаттанушылар қоғамы мен Америка зоологтар қоғамының мүшесі болып сайланды, ал 1919 жылы Америка энтомологиялық қоғамының екінші вице-президенті қызметін атқарды. 1923 жылдан 1930 жылдардың ортасына дейін ол АҚШ Бау-бақша кеңесі мен АҚШ Биологиялық зерттеулер басқармасының техникалық сарапшысы болып жұмыс істеді.

Ютаға оралу

Чемберлин 1925 жылы Юта университетіне оралып, зоология және ботаника кафедраларының меңгерушісі болды. Ол келгенде факультетте бір зоолог, бір ботаник және бір оқытушы жұмыс істеді. Ол көп ұзамай биология бағдарламасының көлемін және түрлілігін кеңейте бастады, ал зейнетке шыққан кезде факультетте 16 профессор, жеті оқытушы және үш арнайы лектор болды. Стерлинг М. Макмерриннің айтуынша, ол университеттің ең танымал ғалымы болды, ал оның эволюция курсы кампуста ең сүйікті курстардың біріне жатты. Ол Юта университетінің «Биологиялық сериялар» журналын құрды және Уиллис Дж. Гертч, Уилтон Айви, Уильям Х. Бель және Стивен Дюрант сияқты болашақта үлкен жетістіктерге жететін бірнеше студенттердің дипломдық жұмыстарын жетекшілік етті; соңғы үшеуі кейіннен Чемберлинмен бірге факультет құрамына қосылды. 1938-1939 жылдары ол бір жылдық демалысқа шықты, осы уақытта ол еуропалық университеттер мен мұражайларда оқыды, Берлинде өткен Халықаралық энтомология конгресінің бір бөлімін төрағалық етті, содан кейін Мексика мен Оңтүстік Америкада биология мен археологияны зерттеді. 1942 жылы ол Юта университетінен құрметті ғылым докторы дәрежесін алды. 1948 жылы зейнетке шықты, ал 1957 жылы Юта Фи Сигма қоғамы Чемберлиннің суретін (суретті Альвин Л. Гиттинс салған) университетке сыйға тартты және естелік хаттар жинағын жариялады. 1960 жылы Юта университетінің түлектер қауымдастығы Чемберлинге университеттің ең жоғары наградасы – Құрылтайшылар күні сыйлығын табыс етті. Ютадағы әріптестері Чемберлиннің өмір бойы ғылыми әдісті қолдап, студенттеріне адамның өмір сүруін түсіндіру үшін табиғи процестерді пайдалану қажеттігін сіңіргенін атап өтті. Ангус және Грейс Вудбери оның ең маңызды мәдени үлесі – «діни сенімдері бекінген жаңа студентті оны жаттығудан өткен ғылыми ойлаудан бөлетін үлкен алшақтықтан ақырындап алып өту қабілеті болды, оны үмітсіздік пен адасқандыққа итерместен». Оның студенттері оқытушыларға айналған сайын оның ықпалы жалғасты, нәтижесінде эволюция және табиғаттанулық көзқарасқа қоғамдық түсінік біртіндеп артты. Оның әріптесі және бұрынғы студенті Стивен Дюрант: «Ол сөз арқылы, әсіресе өсиет арқылы, бізге еңбекқорлықты, ізгілікті іздеуді, шындықты сүюді және, әсіресе, ғылыми адалдықты үйретті» деді. Дюрант Чемберлиннің ғылымға қосқан үлесінің ауқымымен Спенсер Фуллертон Бейрд және К. Харт Мерриам сияқты көрнекті биологтармен салыстырды.

Жеке өмір және өлім

1899 жылдың 9 шілдесінде Чемберлин Солт-Лейк-Ситидегі Дейзи Фергюсонға үйленді, олардың төрт баласы болды: Бет, Ральф, Делла және Рут. Оның алғашқы некесі 1910 жылы ажырасып кетті. 1922 жылдың 28 маусымында ол да Солт-Лейкте тұратын Эдит Саймонсқа үйленді, олардың алты баласы болды: Элиот, Франсис, Хелен, Ширли, Эдит және Марта Сью. Оның ұлы Элиот математик болып, Юта университетінде 40 жыл профессор болып жұмыс істеді. Чемберлиннің екінші әйелі 1965 жылы қайтыс болды, ал Чемберлин өзі 1967 жылдың 31 қазанында Солт-Лейк-Ситиде қысқа аурудан кейін 88 жасында қайтыс болды. Биолог Ральф Крэбилл-младший Чемберлиннің қайтыс болғанын 31 қазанда тізімдеген. Чемберлин омыртқасыз жануарлардың белгілі таксономисі болды, ол 4000-нан астам түрді атап, сипаттады, арахидтерді (арақандар, бұрандалар және олардың туыстары) және мириаподтарды (мыңжапырақтар, мыңаяқтар және олардың туыстары) зерттеуге маманданған, сонымен қатар моллюскалар, теңіз құрттары және жәндіктер туралы жариялаған. 1941 жылы ол кем дегенде 2000 түрді сипаттады, ал 1957 жылы барлығы 4225 жаңа түрді, 742 жаңа туысты, 28 жаңа отбасыны және 12 орденді сипаттады. Чемберлиннің таксономиялық жарияланымдары кем дегенде 1966 жылға дейін жарияланып тұрды. Чемберлин тарихтағы ең көп еңбек еткен арахнологтардың қатарында. 2013 жылы ең көп таралған жәндіктер жүйесін зерттеуде Чемберлин сипатталған түрлердің жалпы саны бойынша бесінші орынды иеленді (1475) және әлі де жарамды түрлердің саны бойынша сегізінші орынды иеленді (984), яғни бұрын сипатталған түрлердің таксономиялық синонимдері емес. Юта университетінде Чемберлин өзінің студенттері Уилтон Айви және Уиллис Дж. Гертчпен бірнеше жұмысты бірлесіп жазды, олар екеуі де белгілі жәндік ғалымдары болды: Чемберлин мен Айвидің "танымал дуэті" жүздеген түрді бірге сипаттады. Чемберлин өзінің туған жері Ютада кездесетін 621 жәндіктің үштен бірінен астамын сипаттады немесе бірлесіп сипаттады. Чемберлин сонымен қатар Солтүстік Американың 60 түрін сипаттаған тарантулалар бойынша жетекші сарапшы болды. Чемберлин басқа арахнидтер тобымен де жұмыс істеді, соның ішінде шаяндар, орақшылар және шизомидтер, және өзінің немере інісі Джозеф Ч. Чемберлинмен бірнеше псевдоскорпиондарды сипаттады, ол өзі танымал арахнолог. Арахнологтар арасында Чемберлин ықпалды деп есептелді, бірақ оны көпшілік жақсы көрмеді: Айвимен бірлесіп жазған көптеген еңбектерінде Айвидің өзі көп бөлігін жинап, сипаттады, ал Чемберлин бірінші автор болып қалды, ал 1947 жылы танылу туралы дау Айвиді арахнологиядан көп жылдар бойы бас тартуға әкелді. Чемберлин ертеректе Эрнст Майрдың бұйрығымен Салыстырмалы зоология мұражайына кірмейтін болды, ал Чемберлин қайтыс болғаннан кейін оның бұрынғы студенті Гертш "оның табиғи жамандығы соңында оны жеңіп алды" деді. Сонымен қатар, ол мыңнан астам мыңжапырақ түрлерін атады, бұл тарихтағы ең көп сандаған мыңжапырақ таксономистерінің үштігіне кіреді. Чемберлин, Карл Аттмс және Карл В. Верхофф әрқайсысы 1000-нан астам мыңжапырақ түрлерін сипаттады. Оның 1958 жылғы "Солтүстік Американың мыңжапырақтарының тізімі" Мексиканың солтүстігіндегі барлық жазбалар мен түрлерді жинақтауға сегіз жыл жұмсалды, бұл 50 жыл бұрын жарияланған алдыңғы осындай тізімде тіркелген түрлердің шамамен 600% -ға өсуін білдірді, бірақ жұмыстың өзі жаңа түрлерді сипаттамады. Чемберлин 1961 жылы шыққан "Британ энциклопедиясына" мыңжапырақтар, пауроподтар және симфиландар туралы мақалалар жазды. Көптеген түрлерді сипаттаған болса да, оның мириаподтар таксономиясына қалдырған мұрасы аралас. Ол Орталық Американың мириаподтары бойынша таксономиялық жұмысы "өнерге жетуден гөрі көптеген проблемаларды тудырды, бұл үлгі көптеген онжылдықтар бойы сақталды" деп мәлімдеді. Хоффман Чемберлиннің "жаңа түрлерді атаумен негізгі қызығушылығы болған" деп жазды, бірақ Чемберлиннің тас жүзбелектермен жасаған жұмысының ізашарлық екенін және Чемберлиннің кейінгі жұмысында теңдесі жоқ сапаны мойындады. Ол "Biological Abstracts" академиялық журналының базасында сипункулидтер мен мириаподтар бойынша бөлім редакторы болды. Дуррант пен Бель Юта университетінің орнитология мамандығының алғашқы екі аспиранты, олар негізінен Чемберлиннің басшылығымен жұмыс істеді, бірақ олар Ангус М. Вудберидің студенттері ретінде тіркелді. Сол сияқты, оның мыңжапырақтар жинағы Вашингтондағы Ұлттық табиғи тарих мұражайына қойылды, бұл мұражайға әлемдегі ең үлкен мыңжапырақтар жинағын жасауға көмектесті - түрлерді сипаттау үшін қолданылатын жеке үлгілер.

Ұлы бассейннің мәдени зерттеулері

Мансабының басында, Эфн Бакей Чемберлин 1901 жылдың көктемінде Гошуттардың арасында болғанын жазды. Оның "Юта штатындағы Госиут үндістерінің этноботаникасы" атты жарияланымы Ұлы Бассейн халықтарының бір тобына қатысты алғашқы маңызды этноботаникалық зерттеу болып есептеледі. Ол сонымен қатар гошуттардың жануарлар мен анатомиялық терминдері, жер-су аттары мен жеке есімдері, және уте халқының өсімдік атауларының жинағын жариялады. Чемберлиннің Юта университетіндегі кезіндегі әріптестерінің бірі – мәдени экологияның негізін қалаушы ретінде танымал Джулиан Стюард болды. Стюард Чемберлиннің жұмысын "керемет" деп бағаласа, антрополог Вирджиния Кернс Чемберлиннің Ұлы Бассейннің жергілікті мәдениеттерімен болған тәжірибесі Стюардтың мәдени зерттеулеріне көмектескенін жазады: "экологиялық білім жағынан [Стюардтың жас дерек көздері] Чемберлинге сабақ берген ақсақалдармен салыстыруға келмейді. Осы себепті Чемберлиннің гошут этноботаникасы бойынша зерттеулері Стюард үшін одан да құндырақ болды". Чемберлин Гошут тілінен алынған атауларды өзі сипаттаған кейбір организмдерге берді, мысалы, "үлкен аяқтар" деген мағынаны білдіретін Пимао кенесі және "көптеген ілгектер" деген мағынаны білдіретін Сонатса құрты.

Басқа жұмыстар

Чемберлиннің еңбектері биология және антропологиядан асып, тарихи, философиялық және теологиялық жазбаларды қамтыды. Брайан университеті студенттерінің газетінде ол Киелі кітапқа тарихи сын, эволюция теориясының діни сенімдермен байланысы сияқты тақырыптарда бірнеше мақала жариялады. 1925 жылы ол бірнеше жыл бұрын қайтыс болған философ және теолог ағасы Уильям Чемберлиннің өмірбаянын жазды. Юта философы Стерлинг Макмеррин бұл өмірбаянның өзінің өміріне "қолданылған әсері болғанын" айтты және "кітап В. Х. Чемберлиннің философиялық ойларын толық және нақты жеткізгені Ральф Чемберлиннің философиялық біліктілігін көрсетеді" деп атап өтті. 1948 жылы зейнетке шыққаннан кейін Чемберлин Юта университетінің тарихына көп көңіл бөлді. Мансабының кейінгі кезеңінде Чемберлин "Юта университеті, оның алғашқы жүз жылдығы" атты авторитетті кітап жазды, оны BYU тарихшысы Юджин Э. Кэмпбелл "бұл маңызды батыс оқу орнының тамаша тарихы" деп сипаттады. Юта университеті сонымен қатар Юта университетінен бұрын құрылған, LDS шіркеуінің негізін салған Дезрет университетінің толық есебін де қамтиды.