Кіріспе

Илия М. Коларак қоры, сондай-ақ Коларак халық университеті ғимараты деп белгілі, Белградтың орталық бөлігіндегі 5-ші Студенттер алаңында орналасқан. Бұл ғимарат зор мәдени және тарихи маңызы бар ескерткіш және осылайша жылжымайтын мәдени мүлік ретінде жарияланды.

Тарих

Коларак Халық Университетінің ғимараты Белградтың жаңа елдің астанасы ретінде таныла бастаған және елордалық ортаның мәдени орталыққа мұқтаждығы артып келе жатқан шақта салынды. "Халық университеті" бағдарламасы бойынша публично лекциялар мен қойылымдар өткізу үшін ғимарат салу туралы алғашқы ойлар 1928 жылы Республика алаңында Коларак Халық Университеті ғимаратына конкурс жарияланғанда туды. Бірінші жүлде архитектор Андрей Папковқа бұйырды. Дегенмен, Македония және Француз көшелері арасындағы алаңның бұл бөлігінің жоспарлауы толыққанды бекітілмегендіктен, инвестор бұл жердегі құрылыстан бас тартып, 1929 жылы ғимаратты 5-ші Студенттер алаңындағы қор жеріне орнату туралы шешім қабылдады. Студенттер алаңындағы жаңа орынға конкурс жарияланбады, керісінше, жоба тікелей архитектор Петар Баяловичке (1876–1947) тапсырылды – ол Техникалық Жоғары мектептің профессоры және Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңдегі маңызды ғимараттардың авторы (Римдегі павильон, Француз көшесі 31-дегі тұрғын үй және т.б.). Ғимараттың құрылысы 1929 жылы Ілия Милосавльевич Коларактың қорына тиесілі екі қабатты ғимараттың ауласында, жер учаскесінің ішкі бөлігіндегі нысан ретінде басталды. Ескі бөлігі қойылымдарға билет сату орны ретінде пайдалану жоспарланды. 1930 жылы шамамен 1200 орындық үлкен концерт залы салынды, ол сол кезде Белградтағы ең ірі зал болатын. Келесі жылы көшеге қарап тұрған жаңа төрт қабатты ғимаратты салу туралы шешім қабылданды. Қор жеткілікті материалдық ресурстарға ие болмағандықтан, Студенттер алаңындағы жаңа нысанды жалға беру мақсатында жобаланды, сондықтан бірінші қабатта кеңсе үй-жайлары көзделді. Концерт залына тікелей қосылатын гардероб пен кіреберіс та осы аймақта жоспарланды. Мезанин де жалға берілуге арналды, ал жоғарғы қабаттарда оқу залы, кіші сыныптар және Коларак Халық Университетінің әкімшілік бөлмелері орналастырылды. Ғимарат 1932 жылы құрылысын аяқтады.

Сәулет және қала құрылысы

Ғимарат Студенттер алаңы мен Каплара көшесінің бұрышында, дөңгелек келмейтін жер учаскесінің көбін алып жатыр. Батыс жағынан жер учаскесі көршілес учаскелерден бір бағытты көшемен бөлінген, ал солтүстік жағынан тұрғын және кеңсе үйлерінің қатарымен, сондай-ақ жаңа салынған Белград филармониясының ғимаратымен шектеседі. Ғимарат кезең-кезеңмен, дөңгелек келмейтін жер телімінде салынғандықтан, табиғи қалыптасқан құрылымы жоқ. Планировкасы мен архитектурасы инвестордың өзгеретін ниеттерін тікелей ілесіп отырды. Жалпы алғанда, бұл нысан сол кездегі Белградқа тән орташа академизмнің белгілерін көрсетеді және сол дәуірдегі көптеген ұқсас нысандардан көп ерекшеленбейді. Алдыңғы фасадында "Илия М. Коларак қоры" деген жазу қашап жазылған.

Мәдени ескерткіш

Коларак Халық Университеті ғимараты – ең алдымен, оның мақсаты мен орны толмас мәдени рөліне байланысты ерекше құндылығы бар монументалды ғимарат. Ол лекция циклдары және жоғары сапалы ғылыми-ағарту шаралары арқылы мәдени ортаның дамуына ықпал ететін мекеме ретінде құрылған. Лекциялар медицина, техника, философия, өнер тарихы сияқты адамзат білімінің алуан салаларын қамтиды, сонымен қатар әлемдік жетістіктер мен жергілікті зерттеулерге де қатысты. Акустикалық зал ерекше құнды, тіпті бүгінде де ол музыка жастарын жиналатын орын және тікелей концерттер өткізілетін мәйданша болып табылады. Белградтағы ең жақсы, мүмкін, жалғыз толыққанды акустикалық зал ретінде танымал. Сондықтан әлемдегі ең белгілі музыканттардың концерттері осы залда ұйымдастырылады. Үлкен залдан өзге, бірінші қабатта түрлі дәрістер мен іс-шаралар күн сайын өтетін кішкентай зал да бар. Әдетте, бұл дәрістер циклдармен ұйымдастырылады және белгілі күндері өткізіледі. Коларак Халық Университеті – қазірге дейін сақталған және Белградты көрнекті ғимараттармен байытқан қайырымдылық идеясының символы. Бірінші қабаттағы өнер галереясының бағдарламалық концепциясы жас суретшілердің шығармашылығына бағытталған. Галереяның бір бөлігі галереяда туындыларын көрсеткен суретшілердің өнер туындыларын сатуға арналған. "Александар Белич" кітап дүкені гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласындағы кітаптарды сатуға бағытталған. Халық Университеті ғимараты мәдени ескерткіш деп жарияланды ("Белград қаласының ресми газеті", № 23/84 шешімі).