Кіріспе

Томас Джордж Расселл (1947/1948 жылы туған) – американдық әнші-әндер жазушы. Көбінесе Америка музыкасы дәстүрімен байланысты болғанымен, оның музыкасында фольклор, рок және американдық батыстың ковбой музыкасы элементтері де бар. Оның көптеген әндерін басқа әртістер орындаған, олардың ішінде Джонни Кэш, The Texas Tornados, k. d. lang, Гай Кларк, Джо Элли, The Sir Douglas Quintet, Джейсон Боланд, Нэнси Гриффит, Кэти Моффатт, Рамблин’ Джек Эллиотт, Sailcat, Айрис Демент, Дейв Альвин және Сьюзи Боггусс бар. Музыкадан өзге, Расселл суретші және жазушы. Ол әндер жазу туралы цитаталар жинағын (Силвия Тайсонмен бірлесіп редакциялаған), детективтік романды (Скандинавияда), Чарльз Буковскимен хат алмасу кітабын, сондай-ақ Bangtail Press баспасынан екі кітап шығарды: «Том Расселдің 120 әні» және «Көк жылқы / Қызыл шөл – Том Расселдің өнері». 2016 жылы Том Расселдің эсселер жинағы жарық көрді: «Атшылардың рәсімдері». Бұл эсселер алғаш рет Ranch & Reata журналында жарияланған, Америка батысына арналған және Джонни Кэш туралы эссесін қамтиды, ол үшін Рассел 2015 жылы ASCAP жүлдесін жеңіп алды. Расселдің жазбалар лейблі Frontera бірнеше кітап шығарды, оның ішінде екі жазба жобасына қосымша «Роскрейдің розасы» және «Folk Hotel», сондай-ақ эсселер мен өнер кітабы «Батыс экспрессионизмінің балладасы» және «Қанға қарсы» романы бар.

Ерте өмір және мансап

Рассел Лос-Анджелесте дүниеге келген. Ол Калифорния университетінің Санта-Барбара бөлімінде заң және криминология саласы бойынша әлеуметтану мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды. 1977 жылы дуэт Сан-Францискоға көшіп, Хардин мен Рассел ретінде клубтарда үнемі өнер көрсетті, осы кезеңде олар екі студиялық альбомының екіншісін жазды. 1979 жылы олар ажырасып кетті, содан кейін Рассел бір жылға музыка индустриясынан кетіп қалды. Осы үзіліс кезінде Рассел өзінің классикалық "Gallo Del Cielo" әнін жазды. Hardin & Russell альбомдарының екеуі де (Ring of Bone және Wax Museum) жоғары бағаланды, ал біріншісі Rolling Stone журналында Чет Флиппо тарапынан мақалаланды. Осы кезеңде Рассел ән жазу бойынша алғашқы Вуди Гатри – Уильям Оливер сыйлығының және алғашқы Американдық ән фестивалінің кәсіби кантри санатының жеңімпазы атанды. Рассел 1980 жылы Нью-Йорк қаласына көшіп келді, Куинсте такси жүргізушісі болып жұмыс істеген кезде гитарист Эндрю Хардинмен (Патрисиямен туыс емес) танысты. Оның әндерін естіген Хардин оны жаңа топ құруға көндірді. Біраз уақыттан кейін, Grateful Dead тобынан Роберт Хантер Расселдің таксисінде жолаушы болып жүрді; Рассел Хантерге "Gallo Del Cielo" әнін орындады, әсерленген Хантер Расселді Нью-Йорктегі Bitter End сахнасына шақырды. Хантер Расселді музыка бизнесіне толыққанды оралуға ынталандырды, ал Рассел кейіннен Хантер үшін Lone Star Cafe-де концерт ашты. Хантер Расселдің "Gallo Del Cielo" әнін Ұлыбританиядағы Гластонбери фестивалінде орындады. Эндрю Хардин 2006 жылдың сәуір айына дейін Расселдің тұрақты музыканты болды. "Gallo del Cielo" Расселдің ең танымал әндерінің біріне айналды және оны Ян Тайсон, Джо Эли, Брайан Бернс, Джейсон Боланд пен The Stragglers, сондай-ақ Кэти Ли жазды. Боб Дилан мен Брюс Спрингстин бұл әнді өте жақсы көретіні туралы Кларенс Клемонстың "Big Man" кітабында айтылған.

Том Расселл тобы

1984 және 1994 жылдар аралығында Том Расселл тобы – Расселл акустикалық гитарада және вокалда, Эндрю Хардин (гитара), Фатс Каплин (педальді гитара, скрипка, гармоника, түймелі гармоника), Билли Тройани (бас-гитара), Рич Крейн, Чарли Кальдарола және Майк Уорнер (барабан) – Philo Records лейблінде төрт альбом шығарды. Бұл альбомдар фольк, кантри және рок музыкасының элементтерін үйлестірді және көбінесе американдық оңтүстік-батыс, қара жұмысшы табының өмірінен және Расселлдің өзінің өмірінен алынған оқиғалардан (мысалы, "Баямонға жол" әні) шабыттанды. Расселлдің әңгімелеу стилі "Хейли кометасы" сияқты әндерде де жақсы көрінді, оны әріптес авторлар Дейв Альвин және Даг Сахм, сондай-ақ The Texas Tornados та орындады. "Хейли кометасы" рок-н-роллдың легендасы Билл Хейлидің өміріндегі соңғы, трагикалық күндерін көркем суреттейді. Бұл алғашқы Том Расселл альбомдары қазір американа жанрының негізін қалаушы жазбалар деп есептеледі. Содан кейін Расселл Калифорниядағы HighTone Records компаниясымен келісімшарт жасады. Ол HighTone үшін бес альбом шығарды, ал кейін лейбл Shout! Factory Records компаниясымен сатып алынды. Расселлдің HighTone лейбліндегі тұңғыш альбомы – The Rose of the San Joaquin, Дейв Альвин мен Грег Лейз продюсерлік етті.

Құдайдан келген адам қайда екенін біледі

1990 жылдары Расселл бірнеше сыншылардың жоғары бағасын алған жеке альбомдар шығарды, сондай-ақ екі альбомда блюз әншісі Барренс Уитфилдпен бірлесіп жұмыс істеді ("Hillbilly Voodoo" және "Cowboy Mambo" жақында қос дискілік жинақ ретінде қайта шығарылды). Расселл өзінің сүйікті ковбойлық әндерімен жаңа материалды біріктірген акустикалық альбомды да жазды. Оның альбомдарында Крис Гаффни және Дейв Альвин сияқты басқа да фолк, кантри және американа әншілерінің қатысуы болды. Расселлдің Нэнси Гриффитпен бірлесіп жазған "Outbound Plane" әні Сьюзи Боггусс үшін топ-10 қатарына енген хитке айналды. Дегенмен, оның 1990 жылдардағы ең маңызды альбомы – 1999 жылғы инновациялық фолк-опера, "The Man From God Knows Where" болды. Норвегия және Ирландия музыкасын, сондай-ақ американдық фолк және кантри музыкасын пайдалана отырып, "The Man From God Knows Where" – Расселлдің ата-бабаларының Еуропадан Америкаға жасаған саяхаттары мен олардың күресін баяндайтын әндер циклі. 1847 жылы оның арғы атасы дүниеге келген Норвегияның сол жеріне жақын жазылған бұл альбомда Айрис ДеМент, Долорес Кин, Дейв Ван Ронк және Кари Бремнес сияқты әншілер Расселлдің әртүрлі ата-бабаларының рөлін сомдап, олардың тарихтарын айтады. Альбомның атауы 1803 жылы қаза тапқан ирландтық белсенді Том Расселдің қабір тасындағы жазудан алынған.

Соңғы еңбектері

Расселлдің 21-ғасырдағы альбомдары американдық Оңтүстік-Батыстың өнеріне, мәдениетіне, тарихына және фольклорына зор әсер етті. "Borderland" сияқты альбомдар шекараның екі жағындағы өмірді көрсететін, күшті және нағыз Текс-Мексикалық әсерге толы. Расселлдің "Tonight We Ride" және "Navajo Rug" әндері Америкалық Батыс жазушыларының мүшелері тарапынан барлық уақыттың ең үздік 100 Батыс әнінің қатарына енді. 2005 жылы Расселл өзінің американдық трилогиясының екінші бөлігі – "Hotwalker" (бірінші бөлігі – "Құдай біледі қайдан келген адам") альбомын жариялады. Бұл оның Чарльз Буковскимен хат алмасуынан туған тағы бір концептуалдық жұмыс болды. "Американың жоғалып бара жатқандарына арналған баллада" деген тақырыптағы альбомда әндер мен сөздер жинағы бар, олардың көп бөлігі Буковскидің тағы бір досы, цирк әртісі Кішкентай Джек Хортонға тиесілі. Альбомда Ленни Брюс пен Эдвард Эббидің үлгіленген дауыстарын да естіуге болады, ол Расселлдің балалық шағы мен Бит буынының Америкасының өліміне қанағаттанбаушылық білдіретін музыкалық коллаж түрінде жасалған. Жазбада Джек Керуак, Чарльз Буковски, Рамблин Джек Эллиот, Гарри Парч және Дейв Ван Ронк та бар. Расселл Дэвид Леттерменнің кеш шоуында бес рет ұлттық телеарнада көрсетілді, сондай-ақ Монтанада Леттермен үшін концерт берді. 2006 жылы Расселл өзінің қарым-қатынастарының жақсы және жаман жақтарынан шабыттанған "Love and Fear" әндер жинағын шығарды. 2007 жылы "Wounded Heart of America" альбомы жарық көрді, ол Том Расселлдің әндерін Джонни Кэш, Даг Сахм, Джо Эли, Сьюзи Боггусс, Дейв Альвин, Джерри Джефф Уокер және бит ақыны Лоуренс Ферлингетти сияқты басқа да әртістер орындады. Альбомға "Кім қамалдың қабырғасын салады?" және "Джимми Мартиннің өлімі" атты екі жаңа ән де енді. 2008 жылы Расселлдің жаңа жазба компаниясы Shout! Factory "Veteran's Day: Anthology" атты 2 CD ретроспективтік альбомын шығарды. Расселл және әйгілі канадалық әнші-сазгер Иан Тайсон Невада штатының Элко қаласындағы Ұлттық Ковбой поэзиясы жиынында "Mano a Mano" атты ән жазу өнері туралы DVD-дискі жасады. 2009 жылы Shout! Factory Расселлдің "Blood and Candle Smoke" альбомын шығарды, онда он екі түпнұсқа ән бар. Альбом Аризона штатының Тусон қаласындағы WaveLab Recording Studio-да жазылды, Calexico мүшелері көптеген әндерге әлемдік музыкалық ырғақ қосты. Альбомды Том Расселл және Крейг Шумахер жасады, ол Neko Case, Iron & Wine және Calexico-мен жұмыс істеген. 2011 жылы Расселл "Mesabi" атты жаңа альбомын және "Don't Look Down" атты деректі фильмді шығарды. 2013 жылы Frontera Records "Aztec Jazz" атты концерттік жазбасын шығарды, ол әлемдегі ең көне оркестр болып табылатын Норвегиялық жел ансамблімен жасалған. Ансамбльмен бірге Расселл өзінің кейбір жаңа әндерін қайта қарастыру арманына жетті. Сонымен қатар ол "Museum of Memories Vol. 2 (1973–2013)" жинағын шығарды, ол қырық жылдық кезеңді қамтитын демо-жазбалар, студиядан шығарылмаған материалдар мен бұрын жарияланбаған тікелей эфирлік жазбалардан тұрды. 2014 жылы бірнеше жаңа жоба жарық көрді, оның ішінде Frontera Records-та екі жоба: 80-ші жылдардың ортасындағы екі кассеталық шығарылымдар мен бонус тректерінен тұратын "Midway To Bayamon" және бұрын жарияланбаған тректерді қамтитын ковбой әндерінің антологиясы "Tonight We Ride". Rockbeat лейблі Расселлдің HighTone лейбліндегі жылдарынан алынған батыстық тақырыпты әндерді жинаған 2 CD жинағын – "The Western Years" шығарды. Rockbeat сонымен қатар, Том Расселл Дейв Альвинмен бірге продюсерлік еткен және жобаға қатысқан суретшілердің тікелей концертінен алынған бонус дискі бар "Tulare Dust: A Songwriters' Tribute To Merle Haggard" атты американдық классиканы қайта шығарды. 2015 жылдың сәуір айында Расселл Frontera Records-те "The Rose of Roscrae" атты екі альбомдық батыстық халық операсын шығарды, ол "The Man From God Knows Where" және "Hotwalker" трилогиясын аяқтады. Екі альбом Джонни Даттон есімді ирландтың Америкаға ковбой болу үшін келу сапары туралы айтады. 52 трек тарихи және қазіргі заманғы дауыстармен араластырылған, олардың ішінде Джонни Кэш, Уолт Уитман, Джон Труделл, Лид Белли, Джо Эли, Джимми Дейл Гилмор, Текс Риттер, Элиза Гилкисон, Оги Мейерс, Финбар Фьюри, Мора О'Коннел, Джимми ЛаФейв, А. Л. Ллойд, Глен Орлин, Сурдуг Слим, Дэвид Олни және басқалар, сондай-ақ Мац Холлинг пен Норвегиялық жел ансамблінің увертюрасы бар. "The Rose of Roscrae" көптеген басылымдарда, соның ішінде The Irish Times, Mojo Magazine, Uncut Magazine және The Los Angeles Times басылымдарында 2015 жылдың ең үздік фольклорлық альбомы деп танылды. 2016 жылы Frontera Records Том Расселлдің екінші антологиясын – "Gunpowder Sunsets" шығарды, онда соңғы альбомдардан сүйікті әндер мен бұрын жарияланбаған материалдар бар. Расселл 2017 жылы True North Records арқылы "Play One More: The Songs of Ian & Sylvia" және Frontera Records арқылы жаңа түпнұсқа әндер жинағы "Folk Hotel" шығарды, ол жақсы қабылданып, мақтауға ие болды. "Veteran's Day" антологиясының басылымнан тоқтатылуын алмастыру үшін Расселл бұрынғы гитарист Эндрю Хардинмен бірге өзінің ең танымал әндерін акустикалық форматта қайта жазу үшін студияға оралды, оны "Old Songs Yet To Sing" деп атады. 2019 жылы Расселл Билл Кирхеннің гитарасымен және Элиза Гилкисонның екі тректе гармониялық вокалымен "October in the Railroad Earth" атты жаңа композициялар альбомын шығарды. Жоба allmusic-те 4 жұлдыздық шолуға ие болды, соның ішінде сыншылардың мақтауына ие болды.